Tinh gọn phương thức xét tuyển đại học: cuộc chơi thay luật, không phải bớt chỗ ngồi
Phương thức xét tuyển đại học là các cách thức chính thức mà cơ sở đào tạo dùng để đánh giá và chọn thí sinh vào từng ngành, bao gồm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, thi riêng, kết hợp, chứng chỉ quốc tế và các hình thức đặc thù khác, được mã hóa và quy định thống nhất trong quy chế tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bộ GD&ĐT đang xin ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi quy định về tuyển sinh và đào tạo đại học, trong đó đề xuất tinh gọn hệ thống phương thức xét tuyển đại học. Danh mục phương thức năm 2027 dự kiến còn 11, giảm từ 19 phương thức hiện hành. Đây không chỉ là động thái kỹ thuật, mà là thay đổi luật chơi cho toàn bộ lộ trình tuyển sinh đại học 2027 trở đi, tác động trực tiếp đến cách học sinh lớp 9–12 lên kế hoạch vào đại học.
Từ 19 xuống 11 phương thức: ít cửa hơn, chuẩn đánh giá rõ hơn
Theo phụ lục dự thảo, danh mục mã số phương thức xét tuyển đại học năm 2027 dự kiến còn 11 phương thức, giảm 8 phương thức so với 19 phương thức đang được quy định. Một số phương thức quen thuộc vẫn được giữ lại như xét tuyển dựa trên kết quả thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT, xét tuyển thẳng, xét tuyển kết hợp, sử dụng kết quả kỳ thi tuyển sinh chung hoặc kỳ thi riêng của cơ sở đào tạo, cùng với việc dùng chứng chỉ quốc tế đủ điều kiện. Các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, thi văn hóa, V-SAT và việc sử dụng kết quả những kỳ thi này được thu gọn vào hai nhóm: kỳ thi tuyển sinh chung (mã 401) và kỳ thi riêng của cơ sở đào tạo (mã 402). Việc gom các phương thức có bản chất tương đồng về chung một nhóm giúp hệ thống xét tuyển dễ theo dõi, minh bạch hơn, đồng thời buộc các trường phải lý giải rõ ràng cách mình đánh giá thí sinh.
Giới hạn 3 phương thức mỗi ngành: vì sao Bộ muốn siết mạnh từ 2027?
Điểm then chốt của dự thảo nằm ở việc siết số phương thức cho mỗi ngành: cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh; mỗi ngành, chương trình đào tạo sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển từ năm 2027 và chỉ còn 1 phương thức từ năm 2028, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Theo phân tích trong dự thảo, giai đoạn tuyển sinh 2022–2026 chỉ 36,4% tổng số lượt chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức giữa các phương thức. Đáng chú ý, điểm học bạ trong cùng mã ngành thường cao hơn khá xa so với điểm thi tốt nghiệp THPT, với hơn 2.000 chương trình đào tạo ghi nhận mức chênh lệch từ 3 điểm trở lên. Khi các thang đo chưa tương đương, việc một ngành có quá nhiều “cửa” xét tuyển khiến thí sinh cùng năng lực nhưng bị đánh giá khác nhau tùy phương thức. Việc giảm phương thức không nhằm giảm chỗ, mà để tăng tính công bằng giữa các nhóm thí sinh.
Ngưỡng đầu vào đại học mới: không còn chỗ cho tư duy ‘mượn cửa’
Dự thảo không chỉ thu gọn phương thức xét tuyển đại học mà còn siết ngưỡng đầu vào đại học cho nhiều nhóm ngành. Về mặt sàn chung, thí sinh xét tuyển đại học qua tổ hợp 3 môn của kỳ thi tốt nghiệp THPT phải đạt tối thiểu 15 điểm theo thang điểm 30. Nếu không có đủ điểm 3 môn theo tổ hợp xét tuyển, trường có thể dùng tổng điểm Toán, Ngữ văn và một môn khác do hiệu trưởng quyết định, nhưng tổng điểm vẫn phải đạt từ 15 trở lên. Với chương trình đào tạo giáo viên, các ngành sức khỏe có cấp giấy phép hành nghề và ngành thuộc lĩnh vực pháp luật sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT, yêu cầu đầu vào phải đồng thời đáp ứng Chuẩn chương trình đào tạo (nếu có) và ngưỡng đầu vào do Bộ quy định hằng năm. Thông tư mới nếu được ban hành dự kiến có hiệu lực từ 1/1/2027, nghĩa là học sinh phổ thông hiện nay sẽ là những người đầu tiên chịu tác động trực tiếp.
Kết luận: Học sớm, hiểu luật sớm để không bị “trượt” vì thiếu thông tin
Lộ trình tinh gọn phương thức xét tuyển đại học từ 19 xuống 11, giới hạn mỗi ngành tối đa 3 phương thức từ 2027 và 1 phương thức từ 2028 cho thấy Bộ đang ưu tiên một hệ thống tuyển sinh ít rối rắm nhưng đòi hỏi chuẩn năng lực rõ ràng hơn. Ngưỡng đầu vào đại học tối thiểu 15 điểm cho 3 môn thi tốt nghiệp THPT, cùng các yêu cầu nâng cao đối với ngành sư phạm, sức khỏe, pháp luật, báo hiệu giai đoạn mà “cửa phụ” ngày càng hẹp lại. Với học sinh phổ thông, kết luận thẳng thắn là: càng hiểu sớm các phương thức xét tuyển phổ biến, các mã phương thức và ngưỡng đầu vào theo ngành, càng có nhiều thời gian để xây chiến lược học tập bám sát kỳ thi tốt nghiệp THPT, thay vì trông chờ những đường vòng thiếu chắc chắn.
