Tín hiệu mới từ VUSTA lãnh đạo mới
VUSTA lãnh đạo mới là cụm từ chỉ tập thể Ban Chấp hành, Đoàn Chủ tịch và các chức danh chủ chốt vừa được bầu tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, với trung tâm là tân Chủ tịch GS.VS Châu Văn Minh, chịu trách nhiệm định hướng và điều phối hệ sinh thái khoa học Việt trong nhiệm kỳ 2026-2031.
Điểm đáng chú ý không chỉ là việc GS.VS Châu Văn Minh chủ tịch nhiệm kỳ mới, mà là thông điệp chính trị kèm theo: khoa học, công nghệ và đội ngũ trí thức KH-CN không còn là “phụ trợ” mà là vốn quý, trụ cột cho phát triển dài hạn. Đại hội lần thứ IX diễn ra sáng 28/8 tại Hà Nội với chủ đề “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, cùng sự tham dự của 489 đại biểu chính thức, cho thấy mức độ ưu tiên rất rõ dành cho hệ sinh thái khoa học Việt. Việc lựa chọn một nhà khoa học từng kinh qua nhiều vị trí lãnh đạo Đảng và Mặt trận làm Chủ tịch gửi đi thông điệp: tiếng nói nhà khoa học Việt Nam phải bước sâu hơn vào trung tâm của chính sách khoa học công nghệ quốc gia.
Ban Chấp hành 143 người: Mở rộng để thật sự lắng nghe trí thức
Một hệ sinh thái khoa học Việt chỉ có ý nghĩa khi cấu trúc tổ chức đủ rộng để bao trùm đa số lực lượng trí thức, nhưng cũng phải đủ gọn để vận hành hiệu quả. Việc Đại hội bầu Ban Chấp hành VUSTA khóa IX gồm 143 đồng chí là lựa chọn mang tính thông điệp: mở rộng đại diện để không bỏ sót tiếng nói nhà khoa học ở nhiều ngành, nhiều vùng, nhiều loại hình tổ chức khoa học và công nghệ.
Quy mô này đặt trên nền tảng một mạng lưới đã phát triển nhanh: đến hết tháng 7/2026, hệ thống Liên hiệp Hội có 34 Liên hiệp Hội tỉnh, thành phố, 92 hội ngành toàn quốc và 575 tổ chức khoa học và công nghệ. Nếu chỉ dừng ở những con số, Ban Chấp hành sẽ bị coi là “bộ máy cồng kềnh”. Nhưng nếu nhìn đúng tinh thần nhiệm kỳ mới – điều hòa, phối hợp các hội thành viên, nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội – thì 143 người chính là “bộ xử lý trung tâm” của một mạng lưới đang tham gia hàng trăm đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học hằng năm. Câu hỏi đặt ra là: họ có dám coi mình là trách nhiệm, không chỉ là danh vị.
Tầm nhìn của Châu Văn Minh: Từ môi trường tự do sáng tạo tới hệ sinh thái số
Điểm then chốt phân biệt nhiệm kỳ mới với giai đoạn trước không phải ở khẩu hiệu mà ở cách hiểu về môi trường cho trí thức. Định hướng được nhấn mạnh tại Đại hội là phải “làm tốt hơn nữa vai trò cầu nối chính trị, kiến tạo môi trường tự do sáng tạo cho đội ngũ trí thức” và quyết liệt chuyển đổi số toàn hệ thống, xây dựng hệ sinh thái số liên thông toàn quốc. Nói cách khác, VUSTA không chỉ là một tổ chức hội, mà phải trở thành nền tảng kết nối tri thức.
Trong một hệ thống mỗi năm triển khai hàng trăm đề tài nghiên cứu ở nhiều cấp độ, phối hợp chặt với doanh nghiệp và huy động đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, việc thiếu một hạ tầng số liên thông khiến giá trị tri thức bị phân mảnh và lãng phí. Nếu VUSTA lãnh đạo mới biến lời kêu gọi chuyển đổi số thành hành động cụ thể – từ cơ sở dữ liệu chuyên gia, ngân hàng đề tài, đến các kênh tư vấn chính sách khoa học công nghệ theo thời gian thực – thì tổ chức này mới có thể thực sự “đột phá”. Đây là phép thử đầu tiên cho tầm nhìn của Châu Văn Minh chủ tịch: ông có biến cam kết thành một kiến trúc vận hành cụ thể hay không.
Nhà khoa học Việt Nam trong chiến lược quốc gia về trí thức
Đại hội không diễn ra trong chân không: nó bám vào Chiến lược quốc gia về phát triển đội ngũ trí thức đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, coi phát triển trí thức là “đầu tư chiến lược” gắn với các chiến lược phát triển quốc gia. Khi lãnh đạo cấp cao nhấn mạnh trí thức KH-CN là vốn quý của dân tộc, thông điệp này đồng thời là yêu cầu chính trị đối với VUSTA: phải tạo mọi điều kiện tốt nhất để đội ngũ trí thức khoa học – công nghệ cống hiến, thay vì để họ loay hoay với thủ tục và rào cản hành chính.
Một câu nói đáng trích dẫn là lời kêu gọi mỗi nhà khoa học, mỗi trí thức KH-CN Việt Nam tiếp tục thắp sáng ngọn lửa đam mê, sáng tạo, dấn thân và cống hiến vì một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng. Nhưng đam mê không thể tồn tại lâu dài trong một hệ thống thiếu chính sách khoa học công nghệ ổn định, thiếu môi trường đánh giá công bằng và thiếu cơ chế đãi ngộ tương xứng. Nhiệm vụ của VUSTA lãnh đạo mới là biến tầm nhìn chiến lược thành những thay đổi cụ thể ở cấp đề tài, hội đồng, chương trình – nơi nhà khoa học Việt Nam cảm nhận rõ ràng rằng thời gian, trí tuệ và trách nhiệm của họ được tôn trọng.
Kết nối trí thức toàn cầu: Thước đo tầm nhìn hệ sinh thái khoa học Việt
Trong bối cảnh khoa học mang tính toàn cầu, hệ sinh thái khoa học Việt chỉ mạnh khi biết đứng trong mạng lưới tri thức quốc tế. Định hướng nhiệm kỳ mới nêu rõ yêu cầu “nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ, tăng cường kết nối trí thức Việt Nam trên toàn cầu; mở rộng quan hệ với các tổ chức khoa học và công nghệ, mạng lưới chuyên gia quốc tế; xây dựng các hình thức kết nối linh hoạt với trí thức Việt Nam ở nước ngoài”. Đây không phải khẩu hiệu trang trí mà là câu trả lời cho bài toán nguồn lực: chúng ta không thể tự làm mọi thứ.
Nếu VUSTA thực sự thiết kế được các cơ chế kết nối linh hoạt – từ diễn đàn khoa học trực tuyến, nhóm tư vấn theo chủ đề, đến các chương trình ngắn hạn mời chuyên gia Việt kiều – họ sẽ biến được nguồn lực tri thức nằm ngoài biên giới thành “vốn” cho trong nước. Ban Chấp hành khóa IX đã cam kết điều hòa, phối hợp hoạt động của các hội thành viên, quản lý tốt các đơn vị trực thuộc để triển khai hiệu quả các nghị quyết của Đảng và Mặt trận. Bài kiểm tra lớn nhất của cam kết này chính là khả năng lôi kéo, duy trì và tôn trọng tiếng nói của trí thức Việt Nam trên toàn cầu trong việc giải quyết những thách thức lớn của đất nước.
