Từ hợp tác riêng lẻ đến tầm nhìn hệ sinh thái khoa học công nghệ
Hợp tác khoa học Việt Australia trong giai đoạn mới là quá trình chuyển đổi từ những chương trình và dự án đơn lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung, nơi hai nước cùng đồng nghiên cứu, đồng phát triển công nghệ trọng yếu, thúc đẩy chuyển giao công nghệ 5G và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng dài hạn của cả hai bên. Hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Australia đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu chuyển từ những chương trình hợp tác riêng lẻ sang các hệ sinh thái nghiên cứu chung, từ chuyển giao công nghệ sang đồng nghiên cứu, đồng phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây không chỉ là mở rộng quy mô, mà là thay đổi cách hai nước nhìn nhận vai trò khoa học – công nghệ như một trụ cột chiến lược trong Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Trung tâm công nghệ chiến lược: Hạt nhân cho chuyển giao công nghệ 5G
Nếu phải chọn một biểu tượng cho bước chuyển này, đó chính là Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt Nam - Australia (AVSTC) đặt tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Việc giai đoạn II của trung tâm được ghi nhận trong Tuyên bố chung cấp lãnh đạo cho thấy hai bên coi đây là mô hình đối tác tiêu biểu, không chỉ là một dự án hợp tác nữa. Giai đoạn mới của AVSTC tập trung vào các ứng dụng đột phá của công nghệ 5G và các công nghệ nền tảng liên quan, đồng thời kết nối năng lực nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực 5G/6G, an ninh mạng, AI, bán dẫn và công nghệ chiến lược. Nói cách khác, chuyển giao công nghệ 5G không còn là một chiều từ bên cung cấp sang bên tiếp nhận, mà gắn với đồng sáng tạo, thử nghiệm và phát triển mô hình ứng dụng – từ bảo mật 5G, y tế từ xa đến dịch ngôn ngữ ký hiệu – có tiềm năng đi thẳng ra thị trường.
Giáo dục và nghiên cứu chung: Từ trao đổi sinh viên đến xây năng lực
Một thay đổi đáng chú ý là hợp tác giáo dục giữa PTIT và Đại học Công nghệ Sydney đã thoát khỏi khuôn mẫu quen thuộc của các chương trình trao đổi sinh viên để bước sang hợp tác nghiên cứu và xây dựng năng lực dài hạn. PTIT và UTS không chỉ ký Biên bản ghi nhớ về hợp tác nghiên cứu phục vụ hoạt động của trung tâm công nghệ chiến lược dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước, mà còn bàn sâu về các chương trình đào tạo cho nguồn nhân lực phục vụ công nghệ mới. Việc đề xuất xây dựng chương trình chứng chỉ trí tuệ nhân tạo phối hợp giữa hai trường, kết hợp đào tạo trực tiếp tại Việt Nam với sự tham gia trực tuyến của chuyên gia Australia, cho thấy triết lý mới: đào tạo phải gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chứ không tách rời khỏi doanh nghiệp và phòng thí nghiệm. Đây là bước đi quyết liệt nếu Việt Nam muốn giữ vị trí giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ cung cấp nhân lực phổ thông.
Tuyên bố chung và diễn đàn Tech Connect: Kiến tạo mạng lưới thay vì dự án rời rạc
Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được hai nước đưa ra nhân chuyến thăm cấp Nhà nước đến Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt nền chính trị – chiến lược cho sự dịch chuyển này. Lãnh đạo hai nước khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ là trụ cột mới của Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, gắn trực tiếp với tăng trưởng bền vững, năng suất và sức chống chịu kinh tế. Tại diễn đàn Tech Connect Việt Nam - Australia, hàng chục văn kiện hợp tác – trong đó có Biên bản ghi nhớ giữa PTIT và UTS – được trao dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước, phản ánh nỗ lực chuyển từ hợp tác từng tổ chức sang liên kết hai hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Định hướng biến Tech Connect thành cơ chế kết nối thường xuyên, tổ chức hằng năm, luân phiên giữa hai nước cho thấy hợp tác khoa học Việt Australia đã bước vào giai đoạn mạng lưới, chứ không còn là các sự kiện nhất thời.
Tương lai: Trung tâm công nghệ chiến lược như bàn đạp hệ sinh thái khu vực
Tham vọng sau cùng của hai nước không dừng ở việc vận hành tốt AVSTC hay tổ chức đều đặn Tech Connect, mà là hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực, nơi doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các quỹ đầu tư cùng kết nối, cùng sáng tạo và cùng phát triển. Trung tâm công nghệ chiến lược được kỳ vọng trở thành nền tảng chung, đồng thời kết nối với các nguồn vốn công nghệ để đưa những sáng chế tiềm năng từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Trong giai đoạn tiếp theo, các hướng công nghệ như truyền thông lượng tử và 6G đã được nhắc đến như những lĩnh vực tiềm năng hợp tác, báo hiệu rằng 5G chỉ là bước khởi đầu của một chuỗi dài đồng sáng tạo. Nếu tầm nhìn này được hiện thực hóa, khoa học – công nghệ sẽ không chỉ là một chương trong quan hệ song phương, mà là kiến trúc hạ tầng tri thức giúp cả hai bên định vị lại vai trò trong khu vực và trong chuỗi giá trị toàn cầu.
