Từ chuyến thăm lịch sử đến bước ngoặt đối tác chiến lược
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada là sự kiện ngoại giao đánh dấu bước ngoặt, khi lần đầu tiên người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam thăm chính thức quốc gia này, đồng thời hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược, mở ra chương hợp tác sâu sắc và thực chất hơn dựa trên tin cậy chính trị, song trùng lợi ích và tầm nhìn dài hạn.
Ý nghĩa cốt lõi của chuyến đi nằm ở chỗ quan hệ Việt Nam Canada được xác lập ở một tầm cao mới: từ Đối tác Toàn diện (2017) tiến lên đối tác chiến lược, sau hơn nửa thế kỷ hợp tác bền bỉ. Đây không phải nâng cấp mang tính hình thức mà phản ánh mức độ gắn kết lợi ích và sự tin cậy chính trị đã được kiểm chứng qua thời gian. Chuyến thăm lịch sử “mở ra chương mới trong quan hệ Việt Nam-Canada” khi khẳng định hai nước cam kết đồng hành vì một tương lai lâu dài, ổn định, ngày càng gắn bó. Trong bối cảnh thế giới nhiều bất định, lựa chọn nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược là thông điệp mạnh: cả Hà Nội và Ottawa đều muốn định hình thế đứng độc lập, linh hoạt, dựa trên hợp tác song phương chất lượng cao.
Ngoại giao Tô Lâm và sự song trùng lợi ích trong thời đại bất định
Điểm nổi bật của ngoại giao Tô Lâm trong chuyến thăm là cách ông khung lại quan hệ Việt Nam-Canada như một “giá trị chiến lược” dựa trên tin cậy và lợi ích lâu dài, chứ không chỉ là trao đổi lợi ích ngắn hạn. Từ lễ trồng cây tại Phủ Toàn quyền đến phát biểu trước Nghị viện và cộng đồng người Việt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã phát đi tín hiệu rõ ràng: Việt Nam muốn một mối quan hệ có chiều sâu, bền bỉ, không bị cuốn theo biến động. Đây là phong cách ngoại giao chủ động, coi trọng xây dựng khuôn khổ lâu dài hơn là những thỏa thuận đơn lẻ.
Song song với thông điệp chính trị, các chuyên gia Canada chỉ ra sự song trùng lợi ích đáng chú ý: cả Việt Nam và Canada đều phụ thuộc nhiều vào thương mại, muốn đa dạng hóa kinh tế và duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Bà Vina Nadjibulla nhận xét định hướng hiện nay của Việt Nam rất giống điều Canada đang nỗ lực: tăng khả năng chống chịu, đa dạng hóa đối tác, bảo vệ quyền tự chủ và chủ động. Trong bối cảnh chuyển đổi địa - chính trị, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và sự phát triển của AI, hai bên có chung nhu cầu tìm bạn đồng hành tin cậy để không bị lệ thuộc vào bất kỳ cực nào.
Quan hệ Việt Nam Canada: từ sức sống bền bỉ đến chiều sâu mới
Hơn 50 năm qua, quan hệ Việt Nam Canada đã chứng minh sức sống bền bỉ, từ những ngày Canada đồng hành với Việt Nam trên con đường hòa bình, thống nhất đến giai đoạn hợp tác kinh tế, phát triển ngày nay. Hiệp định CPTPP có hiệu lực vào tháng 1/2019 đã tạo cú hích rõ rệt, khi thương mại hai chiều tăng trưởng tới 170%, trở thành điểm sáng trong hợp tác thương mại song phương trong CPTPP. Việt Nam hiện là đối tác thương mại hàng đầu của Canada tại ASEAN và là đối tác thương mại lớn thứ 6 trong nhóm 40 nước Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Những con số này cho thấy quan hệ kinh tế không phải “phần phụ” mà đã trở thành trụ cột thực chất của đối tác chiến lược mới.
Ý nghĩa sâu hơn nằm ở chỗ hai nền kinh tế bổ sung cho nhau. Canada có lợi thế về năng lượng, khoáng sản chiến lược, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sạch, nông nghiệp và giáo dục; Việt Nam lại có nhu cầu lớn về công nghệ, vốn, nguồn nhân lực và nâng cao năng lực sản xuất. Khi tri thức, công nghệ, nguồn lực của Canada kết hợp với thị trường, nhân lực dồi dào, chất lượng cao và nỗ lực vươn lên của Việt Nam, hai nước có thể tạo ra sản phẩm, dịch vụ và việc làm chất lượng. Nói cách khác, đối tác chiến lược không chỉ là nhãn quan hệ, mà là bài toán cùng thắng dựa trên cấu trúc kinh tế bổ sung hiếm có trong khu vực.
Những không gian hợp tác song phương mới: từ công nghệ đến năng lượng
Điểm đáng chú ý trong chuyến thăm là hai bên không dừng lại ở thương mại hàng hóa mà chủ động mở ra các mũi hợp tác song phương mới, mang tính tương lai. Các chuyên gia nhấn mạnh tiềm năng đột phá trong khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng sạch và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, do đó rất cần phát triển các ngành sản xuất tiên tiến, khoa học, công nghệ và AI – cũng chính là lĩnh vực thế mạnh của Canada. Các chuyên gia Canada còn nhìn thấy dư địa hợp tác lớn trong lĩnh vực năng lượng, từ truyền thống đến tái tạo và công nghệ năng lượng mới nổi.
Trên nền tảng đối tác chiến lược, hợp tác giáo dục, đào tạo và ngoại giao nhân dân càng có dư địa phát triển. Hai bên nhất trí mở rộng hợp tác giáo dục, trao đổi và học bổng, nhất là trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo và hàng không vũ trụ. Nhiều năm qua, ngoại giao nhân dân đã là nền tảng quan trọng thúc đẩy quan hệ song phương; cộng đồng người Việt tại Canada là cầu nối tự nhiên giữa hai xã hội. Việc lãnh đạo hai nước cùng nhấn mạnh an ninh năng lượng như nền tảng cho tăng trưởng và thịnh vượng lâu dài cho thấy ưu tiên rất rõ: dùng đối tác chiến lược để xây cả “hạ tầng cứng” (năng lượng, công nghiệp) lẫn “hạ tầng mềm” (giáo dục, nhân lực) cho tương lai chung.
Từ tín hiệu chính trị đến hành động: phép thử cho đối tác chiến lược
Câu hỏi quan trọng sau mọi tuyên bố đẹp là: điều gì sẽ diễn ra tiếp theo? Câu trả lời bước đầu đã xuất hiện ngay trong khuôn khổ chuyến thăm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự Tọa đàm Doanh nghiệp cấp cao Việt Nam-Canada và tiếp đại diện nhiều doanh nghiệp, quỹ đầu tư hàng đầu Canada, khuyến khích họ đi cùng Việt Nam từ rất sớm trong vòng đời dự án thay vì chỉ góp mặt giai đoạn cuối. Theo đó, các quỹ, định chế tài chính và nhà đầu tư Canada có thể tham gia ngay từ khâu xây dựng đề xuất, phương án vốn, cùng quản trị rủi ro và tạo giá trị dài hạn. Đây là cách tiếp cận mới, biến đối tác chiến lược thành “đối tác đồng kiến tạo” chứ không chỉ là bạn hàng.
Để những cam kết không rơi vào sáo ngữ, hai nước cần biến tầm nhìn thành kế hoạch cụ thể. Lộ trình hợp tác đã được phác thảo khá rõ: tiếp tục thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư; khai thác hiệu quả CPTPP; tạo thuận lợi cho hàng hóa, doanh nghiệp tiếp cận thị trường của nhau; tạo đột phá trong khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng sạch và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Nếu làm được, quan hệ Việt Nam Canada có thể trở thành hình mẫu hợp tác giữa hai quốc gia ở hai bờ Thái Bình Dương: bền bỉ, ngày càng sâu sắc, đủ linh hoạt để thích ứng với một thế giới liên tục biến động.
