Cảnh báo chiến tranh kéo dài làm thay đổi thế mặc cả
Căng thẳng Mỹ–Iran là cuộc đối đầu giữa sức ép quân sự và nỗ lực ngoại giao, trong đó mỗi bên vừa tìm cách ngăn đối phương leo thang vừa giữ lợi thế khi thương lượng. Ngày 1/11, người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia cảnh báo một cuộc chiến mới có thể kéo dài hơn những xung đột trước đó, đồng thời tuyên bố Tổng thống Mỹ sẽ không thể tự quyết định thời điểm hay điều kiện kết thúc chiến tranh. Đây không chỉ là lời đe dọa đáp trả: Tehran đang phát tín hiệu rằng một đòn đánh nhanh của Washington có thể mở ra vòng đối đầu khó kiểm soát. Iran cảnh báo Mỹ sau khi Donald Trump nói Washington còn một hoặc hai địa điểm cần xử lý và có thể tấn công trong vòng 10 phút, trong đó có cơ sở hạt nhân ngầm bị nghi nằm ở Núi Pickaxe. Lối nói về một chiến dịch chớp nhoáng vì thế đối diện với cảnh báo về một cuộc chiến không có lối ra nhanh.
Washington giữ cả cánh cửa đối thoại lẫn lựa chọn quân sự
Washington đang phát đi hai tín hiệu trái chiều: tìm cách nối lại đàm phán Mỹ Iran, nhưng không loại trừ việc đánh các mục tiêu còn lại. Sau cuộc điện đàm ngày 31/10 với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, hai bên trao đổi về khả năng tăng hoạt động quân sự; theo thông tin được dẫn lại, Netanyahu muốn tấn công sau bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, còn Trump muốn để đàm phán tiếp tục. Sự lưỡng lự ấy có thể giúp Nhà Trắng duy trì sức ép, nhưng cũng khiến Tehran khó tin rằng đối thoại sẽ không bị dùng làm khoảng nghỉ trước một đợt tấn công. Dẫu vậy, ngoại giao chưa đứt đoạn: ngày 1/11, các nhà đàm phán Iran bước sang ngày thảo luận thứ ba liên tiếp tại Doha với các bên trung gian Qatar. Quan chức an ninh Iran Mohsen Rezaei cũng cho biết ngày 31/10 ông nhận thư từ Phó tổng thống Mỹ JD Vance đề nghị nối lại đối thoại.
Điều kiện của Tehran khiến thỏa thuận khó thành
Tehran để ngỏ ngoại giao nhưng không xem việc ngồi vào bàn là đủ: Mohsen Rezaei nói Iran đã thông báo các điều kiện cần đáp ứng trước khi mở lại eo biển Hormuz hoặc tiến hành đàm phán. Các yêu cầu gồm giải tỏa tài sản Iran bị phong tỏa ở nước ngoài, chấm dứt phong tỏa hải quân đối với cảng Iran, dỡ bỏ trừng phạt và kết thúc chiến tranh trên mọi mặt trận. Ngoại trưởng Abbas Araghchi kêu gọi phía bên kia hành động lý trí, đồng thời nói Iran sẵn sàng cho cả phòng vệ lẫn ngoại giao. Ông cũng cho biết đề xuất đang được thảo luận là mở lại Hormuz trong vòng hai ngày sau khi đạt thỏa thuận với Washington, nhưng chưa có thỏa thuận nào được chốt. Đây là điểm then chốt: nếu hai bên không thu hẹp bất đồng, nguy cơ giao tranh tái diễn không chỉ đe dọa khu vực mà còn có thể làm gián đoạn thị trường năng lượng, tác động tới đời sống người dân. Vì vậy, chiến tranh với Iran không phải lựa chọn có thể xem nhẹ.
Ngoại giao cần thoát khỏi bóng đe dọa
Trọng tâm của quan hệ Mỹ–Iran hiện nay là nghịch lý: Washington muốn đàm phán nhưng vẫn nhắc đến mục tiêu quân sự, còn Tehran vừa nói sẵn sàng đối thoại vừa cảnh báo đáp trả rộng khắp nếu bị tấn công. Lãnh đạo Iran và người phát ngôn Vệ binh Cách mạng tuyên bố phản ứng có thể không bị giới hạn về địa lý; những lời cảnh báo này làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm thay vì tự động tạo ra sức răn đe. Với các nước trong khu vực và người dân phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng ổn định, một vòng leo thang mới có thể gây thiệt hại lớn hơn những đợt giao tranh trước. Bởi thế, tiến triển tại Doha và đề xuất về Hormuz đáng chú ý, nhưng chưa đủ để xóa bỏ khoảng cách giữa hai bên. Kết luận cần rõ ràng: ngoại giao chỉ có cơ hội nếu Washington giảm tín hiệu tấn công và Tehran làm rõ lộ trình điều kiện; nếu không, cảnh báo về chiến tranh kéo dài sẽ tiếp tục phủ bóng lên mọi nỗ lực thương lượng.
