Vốn dài hạn phải đi cùng tầm nhìn phát triển
Vốn đầu tư dài hạn là nguồn tài chính có kỳ hạn phù hợp với các dự án hạ tầng và công nghiệp cần nhiều năm để hoàn thành, vận hành và thu hồi vốn. Muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần loại vốn này song hành với công nghệ và năng lực kết nối doanh nghiệp.
Chiều 28/10, phiên tham luận và đối thoại giữa lãnh đạo cấp bộ các nước tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 bàn về khung hợp tác trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tái cấu trúc dưới tác động của chuyển đổi kép và dịch chuyển các cực tăng trưởng. Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu Roland Berger, lưu ý tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức 146% cho thấy nền kinh tế còn phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng. Trong khi đó, đường sắt, cảng biển, năng lượng và công nghiệp thường cần vốn cho 20–30 năm; lấy khoản vay ngắn hạn tài trợ dự án dài hạn sẽ tạo rủi ro chênh lệch kỳ hạn.
Depoux đề xuất tận dụng dư địa nợ công thấp để huy động vốn dài hạn với chi phí hợp lý, đồng thời phát triển thị trường trái phiếu và chứng khoán. Đây không chỉ là cách giảm áp lực cho ngân hàng: khi bớt phải gánh các dự án hạ tầng kéo dài, ngân hàng có thể tập trung hơn vào vốn lưu động và tín dụng cho doanh nghiệp. Bài toán không nằm ở việc huy động được bao nhiêu, mà ở chỗ kỳ hạn vốn có khớp với mục tiêu phát triển hay không.
Đầu tư Bắc Âu cần để lại năng lực tại chỗ
Ngày 29/10, Hiệp hội Doanh nghiệp Bắc Âu tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp Bắc Âu – Việt Nam 2026, hướng tới biến định hướng hợp tác thành dự án và cơ hội kinh doanh cụ thể. Đây là hướng đi đáng theo đuổi, nhưng tiêu chí thành công không nên dừng ở số vốn đăng ký hay thỏa thuận được ký: đầu tư Bắc Âu chỉ tạo giá trị bền vững khi giúp doanh nghiệp trong nước nâng năng lực sản xuất, quản trị và đổi mới.
Bắc Âu có thế mạnh về khoa học – công nghệ, quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững; Việt Nam có thị trường, năng lực sản xuất và lực lượng lao động năng động. Hai bên có cơ hội hợp tác trong năng lượng xanh, sản xuất, trí tuệ nhân tạo, số hóa, chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp, logistics và phát triển nhân lực. Nhưng kết nối thương mại và chuyển giao công nghệ phải được thiết kế thành công việc cụ thể: đào tạo đội ngũ, nâng chuẩn quy trình và tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào khâu sản xuất.
Quy mô mới của TP. Hồ Chí Minh sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu — hơn 6.772 km², dân số trên 14 triệu người — tạo lợi thế về tài chính, công nghiệp, cảng biển và logistics. Tuy vậy, quy mô chỉ thành sức cạnh tranh nếu dự án hợp tác tạo ra năng lực có thể duy trì trong nước. Thành phố cũng nêu mục tiêu mở rộng cơ hội để doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường Bắc Âu và rộng hơn là châu Âu.
Hạ tầng số phải giúp doanh nghiệp nhỏ cùng tham gia
Việt Nam đã có mạng lưới nhà máy, khu công nghiệp và cảng biển, nhưng kết nối vật lý chưa đủ để tạo ra một chuỗi cung ứng hiệu quả. Devendra Jain, đại diện Diễn đàn Kinh tế Thế giới, cho rằng nhiều khâu còn vận hành rời rạc, thiếu dữ liệu và công cụ trí tuệ nhân tạo dùng chung để điều phối theo thời gian thực. Chi phí logistics vì thế vẫn chiếm khoảng 16–17% GDP, một gánh nặng làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa.
Khoảng cách tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho thấy vấn đề không chỉ là hạ tầng. Theo số liệu Jain dẫn, tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chỉ đạt 12%, so với 62% ở nhóm doanh nghiệp lớn. Yêu cầu từng doanh nghiệp tự đầu tư mạng 5G công nghiệp, bản sao số hay mô hình trí tuệ nhân tạo riêng sẽ khiến nhiều đơn vị không thể theo kịp. Hạ tầng số dùng chung vì vậy là điều kiện mở cửa thực tế: doanh nghiệp có thể kết nối an toàn mà không phải gánh khoản đầu tư ban đầu quá lớn.
Đề xuất thí điểm hệ thống điều phối logistics thông minh trên hành lang xuất khẩu từ các cụm sản xuất đến cảng Cái Mép – Thị Vải là bước đi có thể kiểm chứng. Nếu dữ liệu hàng hóa, phương tiện, kho bãi, lịch tiếp nhận cảng và lịch tàu được kết nối, doanh nghiệp có thể giảm thời gian chờ và chi phí vận chuyển. Điều đó tác động đến cả nhà sản xuất lẫn người mua qua tiến độ giao hàng và chi phí hàng hóa. Kết luận cần rõ ràng: muốn thu hút vốn và công nghệ, Việt Nam phải biến kết nối thành năng suất chung, thay vì để lợi ích chỉ tập trung ở doanh nghiệp lớn.
