Ranh giới cần rõ: trách nhiệm của trường và nhu cầu riêng
Thông tư 85 là quy định phân định hoạt động chính khóa, hoạt động giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học trong trường phổ thông, qua đó xác định nội dung nào trường phải bảo đảm miễn phí và nội dung nào có thể tổ chức thu phí tự nguyện. Đây là điểm mấu chốt để phụ huynh hiểu khoản nào thuộc trách nhiệm của nhà trường, thay vì xem mọi chương trình ngoài giờ như một gói dịch vụ mặc định.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT trong bối cảnh một số chương trình liên kết, câu lạc bộ như Toán bằng tiếng Anh, tiếng Anh với giáo viên nước ngoài, STEM hay kỹ năng sống có nơi tổ chức chưa phù hợp, khiến phụ huynh chịu áp lực đăng ký và học sinh tăng gánh nặng học tập. Quy định cũng cụ thể hóa định hướng bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và phát triển học sinh.
Ngày 21/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo tháo gỡ vướng mắc khi triển khai thông tư, với sự tham dự trực tuyến của ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông. Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Miễn phí không đồng nghĩa với tùy chọn của nhà trường
Sau khi hoàn thành thời lượng chính khóa, trường phải bảo đảm hoạt động giáo dục tăng cường về những nội dung cơ bản, nền tảng và cần thiết. Các lĩnh vực có thể gồm tin học, năng lực số, trí tuệ nhân tạo, STEM, ngoại ngữ, hướng nghiệp, văn hóa và thể chất; học sinh có quyền tiếp cận bình đẳng, không phải đóng tiền. Vì vậy, gọi một nội dung là câu lạc bộ hay chương trình liên kết không thể tự nó biến trách nhiệm giáo dục của trường thành dịch vụ thu phí.
Nguyên tắc quan trọng hơn cả là nhà trường không được cắt giảm phần tăng cường miễn phí để chuyển học sinh sang hoạt động có thu tiền. Trường Tiểu học Ngọc Thụy ở Hà Nội đã dừng các hoạt động liên kết thu tiền như Toán bằng tiếng Anh và tiếng Anh với giáo viên nước ngoài. Trường hợp này cho thấy việc rà soát không chỉ là đổi tên lớp học: cần xem nội dung nào là nền tảng, cần thiết cho học sinh nói chung và bảo đảm nội dung đó trước khi mở lựa chọn trả phí.
Miễn phí không có nghĩa là không cần nguồn lực. Thông tư đặt trách nhiệm bảo đảm điều kiện tổ chức lên Nhà nước và nhà trường; nếu thiếu giáo viên, học liệu hay cơ sở vật chất, đó là bài toán cần được giải quyết bằng kế hoạch và nguồn lực phù hợp, không phải lý do để chuyển chi phí sang gia đình.
Chương trình thu phí phải thực sự theo nhu cầu
Chỉ sau khi bảo đảm đầy đủ hoạt động tăng cường không thu tiền, nhà trường mới được tổ chức giáo dục theo nhu cầu. Nhóm này có thể gồm nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu như ngoại ngữ, lập trình, robot, phát triển năng khiếu nghệ thuật và thể thao; mục tiêu là đáp ứng sở thích, năng lực hay định hướng riêng của học sinh. Đây là ranh giới hợp lý: phần nền tảng là quyền tiếp cận chung, còn phần đào sâu có thể là lựa chọn.
Các chương trình liên kết cần được rà soát theo mục tiêu, đối tượng, nội dung, thời gian và cách tổ chức thực tế, không chỉ căn cứ vào tên gọi. Hoạt động theo nhu cầu phải bố trí theo nhóm học sinh cùng đăng ký, thay vì mặc định lấy cả lớp làm đơn vị để gây sức ép tham gia. Việc thu tiền, nếu có, phải công khai, đúng quy định và trong giới hạn áp dụng cho cơ sở giáo dục công lập.
Thông tư 85 không yêu cầu chấm dứt toàn bộ chương trình liên kết. Điều cần thay đổi là cách phân loại và tổ chức: lớp thu phí không được chen vào giờ chính khóa hay thay thế hoạt động tăng cường miễn phí. Học sinh không tham gia không được gây áp lực, phân biệt đối xử hoặc làm ảnh hưởng đến kết quả học tập; quyền lựa chọn phải có thực chất, không chỉ là một ô đánh dấu trên phiếu đăng ký.
Rà soát để quyền lựa chọn có ý nghĩa
Trong năm đầu triển khai, trường cần chọn nội dung tăng cường phù hợp với đội ngũ và cơ sở vật chất hiện có, ưu tiên hoạt động khả thi thay vì sao chép kế hoạch cũ. Bộ Giáo dục và Đào tạo có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, theo dõi thực hiện và tổng hợp vướng mắc để xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền. Việc các trường còn băn khoăn về thời khóa biểu và thời lượng cho thấy hướng dẫn cùng giám sát sẽ quyết định quy định đi vào thực tế ra sao.
Phụ huynh nên được cung cấp rõ nội dung, thời gian, hình thức tổ chức và mức thu của chương trình theo nhu cầu để lựa chọn trên cơ sở tự nguyện. Nhà trường cũng cần bảo đảm học sinh không đăng ký vẫn được học đầy đủ phần tăng cường thuộc trách nhiệm của trường. Nếu thiếu sự minh bạch này, ranh giới giữa lựa chọn và sức ép sẽ rất dễ bị xóa nhòa.
Thông tư 85 đặt ra một thứ tự không thể đảo ngược: hoàn thành hoạt động giáo dục miễn phí trước, rồi mới mở chương trình thu phí phù hợp nhu cầu. Rà soát đúng nội dung, tổ chức minh bạch và tôn trọng quyền từ chối sẽ giúp bảo vệ công bằng học tập; nếu không, quy định dù rõ vẫn khó ngăn việc biến phần giáo dục cần thiết thành dịch vụ.
