Cảng cạn Hòa Nhơn: mắt xích còn thiếu trong chiến lược cảng cạn Đà Nẵng
Cảng cạn Hòa Nhơn là dự án cảng nội địa được đề xuất xây dựng tại xã Bà Nà với quy mô gần 13ha, công suất 150.000 TEU/năm, nhằm đóng vai trò trung tâm gom, lưu giữ và trung chuyển container giữa hệ thống cảng biển Đà Nẵng, các khu công nghiệp nội địa và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, qua đó hỗ trợ tham vọng biến Đà Nẵng thành điểm nút logistics trên hành lang kinh tế Đông - Tây.
Điểm đáng nói ở dự án này không phải là quy mô khổng lồ, mà là vị trí chiến lược trong hệ sinh thái cảng cạn Đà Nẵng. Sở Tài chính thành phố đã tiếp nhận hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận nhà đầu tư cho dự án Đầu tư xây dựng cảng cạn Hòa Nhơn. Nhà đầu tư đề xuất là Công ty cổ phần Cảng Đà Nẵng, cho thấy đây là bước đi chủ động từ chính doanh nghiệp cảng muốn mở rộng từ khai thác cảng biển sang logistics nội địa. Về hạ tầng, dự án dự kiến có hệ thống kho bãi container, kho CFS, kho ngoại quan, khu văn phòng, khu hải quan và bãi kiểm hóa, hoạt động trong thời hạn 50 năm kể từ ngày được giao hoặc cho thuê đất.
Từ tăng trưởng hàng hóa đến tham vọng trung tâm logistics miền Trung
Động lực phía sau tham vọng cảng cạn Hòa Nhơn đến từ thực tế là Cảng Đà Nẵng đã không còn phù hợp nếu chỉ đóng vai trò một cảng biển truyền thống. Doanh nghiệp đang tăng tốc mở rộng hệ sinh thái dịch vụ logistics, tận dụng sản lượng hàng hóa và container tăng đều qua các năm. Đề xuất cảng cạn là cách Đà Nẵng đặt cược rằng logistics miền Trung sẽ chuyển sang mô hình chuỗi dịch vụ trọn gói, nơi cảng biển chỉ là điểm đầu vào, còn giá trị gia tăng nằm ở khâu gom hàng, phân phối và kết nối sâu vào nội địa.
Theo số liệu công bố, lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của Cảng Đà Nẵng đạt hơn 1.007,4 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế hơn 239,5 tỷ đồng. Một câu có thể trích dẫn là: "Lũy kế 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của Cảng Đà Nẵng đạt 1.007,41 tỷ đồng, tăng 29%". Tăng trưởng này đi cùng tổng sản lượng hàng hóa hơn 8,1 triệu tấn, tăng 11% so với cùng kỳ, trong đó container là nhóm hàng chủ lực và đã hoàn thành hơn một nửa kế hoạch năm. Trong bối cảnh đó, mở rộng sang cảng cạn không chỉ là bổ sung dịch vụ, mà là cách khoá chặt luồng hàng quanh Đà Nẵng, thay vì để dòng container trôi về những trung tâm logistics khác trong khu vực.
Liên Chiểu và bài toán tái tổ chức không gian cảng biển Đà Nẵng
Nếu Hòa Nhơn là mắt xích nội địa thì siêu cảng Liên Chiểu là mũi nhọn biển trong chiến lược logistics miền Trung. Bộ Xây dựng đã đồng ý về chủ trương chuẩn bị đầu tư 6 bến cảng tổng hợp, hàng rời và container tại khu bến Liên Chiểu, như một bước chuẩn bị cho đầu mối cảng biển mới của Đà Nẵng. Quan trọng hơn, tiến độ phát triển Liên Chiểu đặt trong mối liên hệ trực tiếp với việc chuyển đổi công năng cảng Tiên Sa sau năm 2030, khi Tiên Sa từng bước chuyển sang khai thác du lịch, còn hàng hóa được dịch chuyển về Liên Chiểu.
Trên diện tích khoảng 172,6ha, bến cảng container Liên Chiểu được định hướng phát triển theo mô hình "cảng thông minh - cảng xanh" với công suất khai thác tối đa khoảng 5,7 triệu TEUs mỗi năm, tương đương gần 74 triệu tấn hàng hóa. Theo đề xuất của thành phố, 6 bến tổng hợp, hàng rời và container sẽ được triển khai theo hai giai đoạn: giai đoạn 2028-2034 xây dựng 3 cầu cảng, sau năm 2035 tiếp tục đầu tư 3 cầu cảng còn lại. Vị trí Liên Chiểu ngay dưới chân đèo Hải Vân, trên trục kết nối Đà Nẵng với Thừa Thiên Huế và các tỉnh miền Trung, tạo chi phí vận tải cạnh tranh nếu được gắn với mạng lưới hạ tầng vận tải và khu công nghiệp phía sau. Nhưng không có cảng cạn mạnh ở nội địa, năng lực đó khó chuyển hoá thành dịch vụ logistics thực sự hiệu quả.
Chuỗi logistics EWEC: vì sao Đà Nẵng chọn bước đi sớm với cảng cạn?
Chiến lược cảng cạn Hòa Nhơn cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn của hành lang kinh tế Đông – Tây (EWEC). Dự án được thiết kế để tăng cường kết nối với vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và hành lang kinh tế Đông - Tây. Điều này cho thấy Đà Nẵng muốn trở thành cửa ngõ logistics của EWEC, chứ không chỉ là một điểm dừng trên tuyến đường bộ xuyên biên giới. Cảng cạn ở Hòa Nhơn, nếu vận hành hiệu quả, sẽ giúp gom hàng từ EWEC về cảng biển Liên Chiểu hoặc Tiên Sa, rồi ngược lại phân phối hàng nhập khẩu vào sâu nội địa, với chi phí và thời gian được tối ưu hơn.
Ở đây, bài toán không chỉ là xây thêm kho bãi, mà là định vị lại Đà Nẵng trong bản đồ logistics miền Trung. Khi Liên Chiểu khai thác đúng công suất và được kết nối đồng bộ với hệ thống giao thông, logistics phía sau cảng có thể tạo thêm dư địa cho dịch vụ hậu cần, kho bãi, phân phối và thương mại liên vùng. Trung tâm Logistics Cảng Đà Nẵng đã hoàn thành khoảng 55% khối lượng thi công và doanh nghiệp đã đưa vào khai thác 3ha bãi cùng hệ thống kho hàng hơn 8.000 m2. Ghép các mảnh ghép này lại, có thể thấy Đà Nẵng chủ ý đi trước một bước để khi lưu lượng hàng trên EWEC bùng nổ, thành phố đã có chuỗi logistics sẵn sàng thay vì chạy theo nhu cầu.
Cơ hội và thách thức: Đà Nẵng có đủ sức giữ vai trò trung tâm logistics?
Tham vọng định vị Đà Nẵng thành trung tâm logistics miền Trung thông qua cảng cạn Hòa Nhơn và siêu cảng Liên Chiểu là bước đi có tầm nhìn, nhưng không tự động đảm bảo thành công. Cơ hội nằm ở chỗ thành phố có lợi thế tự nhiên về vị trí, cùng tăng trưởng hàng hóa hiện hữu và mạng lưới EWEC đi qua. Cảng cạn Hòa Nhơn được thiết kế để phục vụ các khu chức năng trên địa bàn thành phố và khu vực lân cận, mở rộng khả năng gom, phân phối hàng hóa từ cảng biển đến các khu công nghiệp và khu vực nội địa. Nếu chuỗi dịch vụ từ cảng biển – cảng cạn – trung tâm logistics vận hành trơn tru, Đà Nẵng có thể trở thành điểm đến đầu tiên của luồng container khi nghĩ đến logistics miền Trung.
Tuy nhiên, rủi ro cũng rõ ràng: hạ tầng vận tải kết nối, chất lượng dịch vụ logistics và năng lực điều phối của cả doanh nghiệp lẫn chính quyền sẽ quyết định dự án có biến lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh hay không. Việc cam kết thời hạn hoạt động 50 năm cho cảng cạn Hòa Nhơn đặt ra yêu cầu kế hoạch dài hơi về vốn, công nghệ và nhân lực. Nếu Đà Nẵng chỉ dừng ở xây thêm bến cảng, kho hàng mà không tạo ra dịch vụ logistics đáng tin cậy, linh hoạt và chi phí cạnh tranh, vị thế trung tâm sẽ bị chia sẻ cho các địa phương khác. Ngược lại, nếu bám sát chiến lược EWEC, hoàn thiện hạ tầng vận tải và giữ nhịp tăng trưởng hiện tại của Cảng Đà Nẵng, thành phố có cơ hội thực sự trở thành “hub” logistics miền Trung chứ không chỉ là khẩu hiệu.
