Lớp tăng cường tiếng Việt hè là gì và vì sao không thể xem nhẹ
Lớp tăng cường tiếng Việt hè là các khóa học ngắn trước năm học mới, nơi học sinh dân tộc thiểu số được làm quen bảng chữ cái, chữ số, nề nếp lớp học và giao tiếp bằng tiếng phổ thông thông qua tranh ảnh, trò chơi, bài hát, kể chuyện, giúp các em vừa chơi vừa học để chuẩn bị lớp 1 trong tâm thế tự tin và bớt hụt hẫng. Đây không phải hoạt động phụ, mà là điểm tựa để trẻ bước qua một trong những “cú sốc” lớn đầu đời: rời ngôn ngữ mẹ đẻ, chấp nhận một kỷ luật mới và một cách học hoàn toàn khác. Nếu ở đô thị, trẻ 5 tuổi đã quen tiếng Việt từ lâu, thì tại vùng Gia Rai, Jrai hay các nhóm dân tộc khác, tiếng Việt vẫn là thứ ngôn ngữ xa lạ. Không có lớp tăng cường, khoảng cách đó sẽ đè lên cả chặng đường tiểu học.
Những giờ đầu bỡ ngỡ: từ tiếng Jrai đến tiếng Việt trong lớp học hè
Bức tranh đầu tiên trong các lớp tăng cường tiếng Việt là sự im lặng và rụt rè. Tại Trường Tiểu học và THCS Nguyễn Viết Xuân (xã Ia Sao), cô giáo Lê Thị Hường phụ trách lớp với 28 học sinh, trong đó có 23 em là người dân tộc thiểu số. Nhiều em chỉ trò chuyện bằng tiếng Jrai, gần như không bật được câu tiếng Việt trọn vẹn. Giải pháp ở đây không phải ép đọc, mà là kéo tiếng Việt về gần đời sống: tranh ảnh, trò chơi, bài hát, kể chuyện được dùng liên tục để các em vừa chơi vừa học. Sau 2 tuần, các em đã có thể trả lời câu hỏi đơn giản bằng tiếng Việt, chủ động giao tiếp với giáo viên và hòa mình vào hoạt động của lớp. Câu nói hồn nhiên của em Nay H’Lin Đa: "Em rất vui khi được đi học, em được học chữ cái, chữ số, làm quen với các bạn" cho thấy tiếng Việt bắt đầu gắn với niềm vui, không phải áp lực.
Khi phụ huynh không biết chữ: lớp tăng cường gánh luôn phần trách nhiệm gia đình
Ở nhiều làng Gia Rai, chuyện cả hai vợ chồng không biết chữ là điều bình thường, và hệ quả là trẻ bước vào lớp 1 gần như không được chuẩn bị ở nhà. Chị Nay H’Man thừa nhận vợ chồng chị không biết chữ nên "không thể kèm con học ở nhà"; vậy mà chỉ sau ít tuần, chị thấy con "tự tin chào cô, chào ba mẹ bằng tiếng phổ thông, buổi tối còn đọc cho cả nhà nghe các chữ vừa học". Cảm giác “mừng lắm và yên tâm hơn khi con vào lớp 1” của người mẹ này nói hộ hàng trăm gia đình. Khi gia đình thiếu điều kiện, lớp tăng cường tiếng Việt đã âm thầm gánh thay một phần trách nhiệm của phụ huynh: tạo vốn tiếng Việt cơ bản, luyện thói quen nghe – nói – đọc – viết, thậm chí dạy trẻ cách chào hỏi, giới thiệu bản thân bằng thứ ngôn ngữ mà bố mẹ chúng không dùng. Đó không chỉ là hỗ trợ học tập, mà là một bước dịch chuyển văn hóa có tính thế hệ.
Tổ chức bài bản ở tuyến xã: từ con số đến phương pháp
Điểm tích cực là các lớp tăng cường tiếng Việt không còn hoạt động tự phát. Theo ông Vương Chí Thông, Trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội xã Ia Tul, địa phương đã ban hành kế hoạch hướng dẫn các trường tổ chức dạy tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1, với thời gian triển khai trong tháng 8 và thời lượng không quá 80 tiết. Năm học 2026–2027, xã Ia Tul có 411 học sinh lớp 1 với 14 lớp, trong đó trên 95% là học sinh dân tộc thiểu số. Trường Tiểu học và THCS Nay Der tổ chức 4 lớp tăng cường tiếng Việt cho 136 học sinh lớp 1 đều là người dân tộc thiểu số, tại 2 điểm trường từ ngày 3 đến 14-8. Tại Nguyễn Viết Xuân, 2 lớp tăng cường được mở từ 27-7 đến 8-8 với 65 học sinh. Những con số này cho thấy đây là một chiến lược quy mô, không phải vài lớp thử nghiệm lẻ tẻ.
Từ nét chữ đầu tiên đến tâm thế sẵn sàng vào lớp 1
Điều quan trọng nhất mà lớp tăng cường tiếng Việt mang lại không chỉ là vài chục chữ cái thuộc lòng, mà là sự tự tin và một nếp học mới. Tại Trường Tiểu học và THCS Nay Der, nhiều em chưa từng học mẫu giáo, chưa biết cách cầm bút, chưa thành thạo tiếng Việt, nên cô Ksor H’Gôn phải bắt đầu từ việc dạy trẻ "tập nói, tập nghe, tập trả lời và biết cách giới thiệu về bản thân bằng tiếng Việt". Sau hơn một tuần, 28 học sinh dân tộc thiểu số của lớp đã dần hình thành sự tự tin khi sử dụng tiếng Việt. Em Nay H’Eva có thể đọc bảng chữ cái, chữ số và giới thiệu họ tên, sở thích của mình trước cả lớp. Khi ngành giáo dục đặt mục tiêu giúp trẻ "hình thành vốn tiếng Việt cơ bản, tạo tâm thế sẵn sàng trước năm học mới" và nâng cao chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thì những nét chữ đầu tiên trong các lớp hè này chính là bước khởi động cần thiết.
