Quy hoạch dài hạn, mục tiêu vượt khỏi một đô thị đơn lẻ
Quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa là bản định hướng tổ chức không gian đô thị và hạ tầng trên toàn tỉnh theo các mốc phát triển đến giữa thế kỷ và tầm nhìn xa hơn. Ngày 20/10, Thủ tướng ban hành Quyết định số 2007/QĐ-TTg, phê duyệt quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 2075. Đây không chỉ là kế hoạch mở rộng thành phố, mà là lựa chọn mô hình phát triển cho toàn tỉnh: đô thị loại I, hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương, đồng thời trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch, logistics và công nghiệp công nghệ cao. Quy mô dân số dự báo tăng từ 2,7–2,8 triệu người năm 2030 lên 5–5,1 triệu người vào năm 2050. Vì vậy, quy hoạch Khánh Hòa 2050 cần được nhìn như một cam kết về năng lực tổ chức tăng trưởng, chứ không chỉ là bản vẽ cho những khu đô thị mới.
Ba cực tăng trưởng là cách chia vai, không phải chia địa bàn
Điểm có sức nặng nhất của quy hoạch là cấu trúc “2 phân vùng phát triển – 3 cực động lực – 4 hành lang kết nối”, lấy Nha Trang làm hạt nhân trong mạng lưới đô thị biển. Phía Bắc, Khu kinh tế Vân Phong đảm nhiệm công nghiệp, cảng biển và logistics quy mô lớn; cực trung tâm Nha Trang – Cam Lâm – Cam Ranh kết hợp hành chính, dịch vụ, du lịch và công nghiệp công nghệ cao; phía Nam, Phan Rang gắn với du lịch, văn hóa, năng lượng sạch và công nghiệp xanh. Đây là hướng đi hợp lý hơn việc dồn mọi chức năng vào một trung tâm, nhưng chỉ hiệu quả nếu các cực thực sự bổ trợ nhau. Một hành lang Bắc – Nam dọc chuỗi đô thị ven biển và ba hành lang Đông – Tây kết nối Tây Nguyên được đặt làm mạng liên kết. Mục tiêu là phát triển đô thị ven biển mà không bỏ quên vùng phía Tây, nơi được định hướng cho nông nghiệp, lâm nghiệp và đô thị sinh thái.
Sân bay mới và đường sắt phải trở thành mạng lưới, không phải dự án rời rạc
Hạ tầng giao thông là điều kiện để ba cực tăng trưởng vận hành như một chỉnh thể. Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam qua Khánh Hòa dài khoảng 191,8 km, đi qua 25 xã và 4 phường; quy hoạch dự kiến có hai ga hành khách ở Diên Khánh, Tháp Chàm và một ga hàng hóa tại Ninh Hòa để kết nối Khu kinh tế Vân Phong. Với hàng không, Cam Ranh được định hướng nâng cấp, mở rộng; Cảng hàng không Vân Phong được đưa vào quy hoạch và danh mục ưu tiên thu hút đầu tư, với diện tích nghiên cứu khoảng 500 ha. Đây là trọng tâm của phương án sân bay Khánh Hòa mới, bên cạnh định hướng khai thác Cảng hàng không Thành Sơn khi đủ điều kiện. Khi kết hợp với cảng biển và các tuyến Đông – Tây, đường sắt cao tốc Khánh Hòa có thể mở rộng kết nối ven biển với Tây Nguyên. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cho dự án đường sắt đã được triển khai theo các dự án thành phần.
Thước đo cuối cùng là chất lượng sống và năng lực thực thi
Tầm vóc quy hoạch cũng đặt ra bài toán khó: hạ tầng và dịch vụ công phải theo kịp dân số, thay vì chạy sau những khu đô thị mới. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đạt tiêu chí đô thị loại I với 15 đô thị; đến năm 2040 hướng tới 5 đô thị loại II, rồi hoàn chỉnh mạng lưới 21 đô thị loại II, loại III và các khu theo cơ chế đặc thù vào năm 2050. Quy hoạch đồng thời định hướng phát triển đồng bộ giao thông, điện, nước, thoát nước, xử lý chất thải và hạ tầng xã hội để đáp ứng quy mô dân số và hoạt động kinh tế tăng lên. Khoảng 6.247 ha được dự kiến nghiên cứu lấn biển tại một số khu vực, trong đó có Bắc Vân Phong, các cảng và những vị trí ở Cam Ranh, Nha Trang. Quy mô này đòi hỏi đánh giá môi trường nghiêm túc, song hành với bảo tồn văn hóa và khả năng thích ứng khí hậu. Thành công phải được đo bằng kết nối thuận tiện, an sinh và chất lượng sống của người dân.
