Tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp: từ hoạt động mùa thi thành hành trình dài với dữ liệu việc làm
Tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp là chuỗi hoạt động cung cấp thông tin tuyển sinh, dữ liệu việc làm học sinh và định hướng nghề nghiệp, được tổ chức theo từng nhóm tuổi để giúp các em hiểu bản thân, hiểu thị trường lao động và ra quyết định chọn môn, ngành, trường phù hợp, thay vì chỉ chạy theo điểm số hay xu hướng đám đông. Ngày 19-9, tại một hội nghị tổng kết chương trình tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp 2026, các nhà quản lý và chuyên gia thống nhất tiếp tục triển khai chương trình trong năm 2027 với nhiều điều chỉnh mới để theo sát hành trình học sinh, thay cho mô hình chỉ tập trung quanh kỳ thi tốt nghiệp. Thực tế năm 2026, chương trình đã có 25 hoạt động trực tiếp, gồm 16 buổi tư vấn, 6 ngày hội tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp và xét tuyển, cùng 3 ngày hội "Tự tin vào lớp 10" dành cho học sinh lớp 9. Những con số này cho thấy nhu cầu tư vấn nghề nghiệp không còn là chuyện nhỏ lẻ mà đã trở thành một nhu cầu giáo dục chính thức.
Hướng nghiệp từ lớp 9: bắt đầu sớm để học sinh chủ động chọn đường học tập
Điểm quan trọng nhất trong kế hoạch mới là đẩy mạnh hướng nghiệp lớp 9 và cả bậc THCS, thay vì chỉ tập trung vào học sinh THPT như trước đây. Với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh phải lựa chọn tổ hợp môn và định hình định hướng học tập từ rất sớm, nên nếu thiếu tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp bài bản, các em dễ chọn nhầm và khó quay đầu. Việc tiếp tục duy trì Ngày hội "Tự tin vào lớp 10" cho học sinh lớp 9, đồng thời tăng thêm các hoạt động hướng nghiệp tại THCS, cho thấy quan điểm mới: hướng nghiệp không phải là bước phụ để "vá" quyết định cuối cùng, mà là quá trình đồng hành từ khi học sinh bắt đầu tự hỏi mình phù hợp với điều gì. Học sinh và phụ huynh, nhờ đó, có thể hình dung bối cảnh thị trường lao động những năm tới trước khi quyết định chọn ngành, thay vì bị bất ngờ khi đã vào đại học.
Dữ liệu việc làm: từ cảm tính chọn ngành sang quyết định dựa trên thông tin
Khi quy chế tuyển sinh liên tục điều chỉnh mỗi năm, việc chọn ngành trở nên phức tạp hơn và áp lực thông tin đè lên học sinh, phụ huynh ngày càng lớn. Vì vậy, chương trình tư vấn nghề nghiệp mới không dừng ở việc giải thích phương thức xét tuyển, mà dự kiến tăng mạnh nội dung hướng nghiệp và dữ liệu việc làm học sinh, gắn tuyển sinh với thông tin nhân lực và cơ hội việc làm. Theo kế hoạch, từ quý 1-2027 sẽ có các bản công bố về nhu cầu việc làm từng quý theo lĩnh vực, ngành, kèm dự báo nguồn nhân lực, để học sinh không còn chọn ngành theo tin đồn hay những bảng xếp hạng cảm tính. Đây là bước chuyển cần thiết: khi dữ liệu thị trường lao động được đưa vào chương trình tư vấn, học sinh có thể so sánh năng lực cá nhân với xu hướng nghề nghiệp thực tế, thay vì chỉ nghe các câu chuyện truyền cảm hứng. Nếu không làm điều này, mọi nỗ lực hướng nghiệp sẽ chỉ là động viên tinh thần, khó giúp các em xây lộ trình học tập khả thi.
Nền tảng số giáo dục: hệ sinh thái đa kênh giữa thông tin chuẩn và mạng xã hội nhiễu loạn
Trong bối cảnh học sinh tiếp nhận thông tin qua video, mạng xã hội, livestream và tương tác trực quan, một chương trình tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp vẫn tổ chức ngày hội trực tiếp nhưng đang chuyển mạnh sang nền tảng số giáo dục. Các chương trình trực tiếp sẽ được kết hợp với talkshow, livestream, hoạt động tại trường và trải nghiệm nghề để hình thành hệ sinh thái tư vấn đa kênh, đồng hành quanh năm theo hành trình lựa chọn của học sinh. Đáng chú ý, trên mạng xã hội đang có rất nhiều người tự tư vấn tuyển sinh, từ cựu sinh viên đến giáo viên và chuyên gia, nhưng phụ huynh và học sinh vẫn tìm đến các kênh chính thống để có thông tin "chính danh, chính xác" trong bối cảnh thông tin sai lệch xuất hiện ngày càng nhiều. Điều này đặt trách nhiệm lên những người tổ chức: nếu nội dung trên nền tảng số không đủ sâu, không đủ chuẩn, chương trình sẽ thua ngay trên chính "sân nhà" mà học sinh đang hoạt động mỗi ngày.
Kết luận: muốn thế hệ trẻ không chọn nhầm nghề, phải chuyển hướng nghiệp thành trải nghiệm số sớm và liên tục
Từ một hoạt động chủ yếu xoay quanh mùa thi, tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp đang chuyển thành hệ sinh thái dài hạn: bắt đầu từ THCS, đi cùng học sinh qua lớp 9, 10, 12 bằng dữ liệu việc làm và nền tảng số giáo dục. Chương trình năm tới dự kiến diễn ra xuyên suốt từ tháng 12-2026 đến 12-2027, với nội dung phân theo nhóm tuổi, từ nhận diện sở thích, năng lực, đến chọn môn, tổ hợp, ngành, trường và phương thức xét tuyển. Đây là hướng đi đúng nhưng cũng đầy thách thức: nếu không khảo sát nhu cầu thật của học sinh, không cập nhật thị trường lao động và không tận dụng mạng xã hội một cách thông minh, mọi kế hoạch sẽ dễ thành khẩu hiệu. Chính phụ huynh và học sinh cần chủ động tham gia, đặt câu hỏi, yêu cầu dữ liệu rõ ràng, coi tư vấn nghề nghiệp là phần thiết yếu của quá trình học, chứ không phải hoạt động phụ trước kỳ thi cuối cùng.
