Khi cảnh báo quen mắt, tác dụng cũng phai dần
Cảnh báo thuốc lá là hình ảnh và thông điệp sức khỏe in trên bao bì thuốc lá nhằm nhắc người dùng về rủi ro của việc hút thuốc, đồng thời giảm sức hấp dẫn của sản phẩm. Sau hơn một thập kỷ, cảnh báo hiện nay vẫn chiếm 50% mỗi mặt chính và sáu mẫu hình ảnh được dùng từ năm 2013; vấn đề không còn là thiếu thông tin, mà là người hút đã quá quen với thông tin ấy.
Trải nghiệm của người hút cho thấy giới hạn này rất đời thường: có người ban đầu thấy hình ảnh đáng sợ nhưng về sau gần như không còn nhìn kỹ; người khác biết thuốc lá có hại nhưng vẫn hút khi lên cơn thèm. Cảnh báo có thể truyền đạt sự thật mà không đủ sức làm gián đoạn thói quen. Theo số liệu được nêu tại hội thảo, tỷ lệ người hút chú ý đến cảnh báo giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024 tại 37 tỉnh, thành phố. Đây là dấu hiệu đủ rõ để không thể tiếp tục xem việc giữ nguyên hình ảnh là một chính sách hiệu quả.
Mở rộng diện tích để thông điệp không bị lấn át
Tại phiên họp toàn thể chiều 9/11 về dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị ưu tiên phòng ngừa, nhất là ngăn người trẻ bắt đầu hút. Ông đề xuất hình ảnh và chữ cảnh báo chiếm ít nhất 85% mỗi mặt trước và sau của bao thuốc, đồng thời hướng tới bao bì trơn.
Đây không chỉ là cuộc tranh luận về kích thước chữ hay hình. Phần bao bì còn trống có thể trở thành một bảng quảng cáo di động, giúp thương hiệu duy trì sức hút ngay cạnh lời cảnh báo. Tăng diện tích lên 85% sẽ thu hẹp không gian đó và khiến rủi ro sức khỏe hiện diện nổi bật hơn. Đề xuất này cũng phù hợp với hướng xây dựng lộ trình nâng diện tích cảnh báo lên 85–100% được nêu trong báo cáo thẩm tra. Tuy nhiên, diện tích lớn hơn chỉ là bước đầu: nếu hình ảnh tiếp tục lặp lại quá lâu, người hút vẫn có thể học cách phớt lờ chúng.
Đổi hình định kỳ, biến cảnh báo thành lối tới hỗ trợ
Một hệ thống cảnh báo có sức nặng cần được làm mới đều đặn, chứ không phải chỉ phóng to một bộ hình cũ. Các đề xuất gồm xây dựng thư viện mẫu cảnh báo đa dạng, luân phiên không quá hai năm một lần, bổ sung chủ đề mới và chọn hình ảnh phù hợp văn hóa Việt Nam. Việc đổi mới giúp khôi phục sự chú ý; bao bì trơn có thể tiếp tục giảm vai trò quảng bá của màu sắc và logo.
Cảnh báo cũng nên chỉ ra bước tiếp theo cho người muốn bỏ thuốc. In số tư vấn cai thuốc miễn phí 1800 6606 lên bao bì sẽ biến lời nhắc về tác hại thuốc lá thành một điểm tiếp cận hỗ trợ cụ thể. Thử nghiệm được dẫn tại hội thảo cho thấy biện pháp này giúp khả năng ghi nhớ số đường dây nóng tăng 3–4 lần. Đây là khác biệt quan trọng: hình ảnh có thể khiến người hút dừng lại, nhưng thông tin hỗ trợ mới giúp họ biết tìm ai khi quyết định cai thuốc lá.
Cảnh báo mạnh hơn phải đi cùng quyết tâm thực thi
Tác hại thuốc lá không dừng ở người hút: đại biểu Vũ Văn Tiến nêu thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam và gây tổn thất sức khỏe, kinh tế khoảng 108.000 tỷ đồng trong năm 2022. Trước quy mô ấy, cảnh báo trên bao thuốc xứng đáng được coi là một công cụ phòng ngừa thường xuyên, chứ không phải chi tiết trang trí theo quy định.
Bước kế tiếp là đưa yêu cầu về diện tích, lịch luân phiên hình ảnh và thông tin đường dây nóng vào quy định có thể thực thi, kèm lộ trình rõ nếu chưa thể chuyển ngay sang mức 85%. Mục tiêu không phải làm bao bì gây sốc cho riêng khoảnh khắc mua hàng, mà là duy trì sự chú ý và nối lời cảnh báo với hỗ trợ cai thuốc. Nếu tiếp tục để hình ảnh cũ chiếm nửa bao bì, chính sách sẽ tiếp tục nhắc lại một thông điệp mà nhiều người đã học cách không nhìn.
