Tăng diện tích là cần thiết, nhưng không phải phép màu
Cảnh báo thuốc lá là thông tin bằng hình ảnh và chữ trên bao bì, nhằm giúp người hút nhận biết rủi ro sức khỏe, cân nhắc thay đổi hành vi và tìm đến việc cai thuốc. Tại tọa đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” ngày 27.10, chuyên gia đề xuất mở rộng diện tích cảnh báo trên vỏ bao lên ít nhất 85%, dùng phần tăng thêm để phóng lớn hình ảnh. Đề xuất đáng chú ý vì cảnh báo hiện tại đã mất dần sức hút: sáu hình ảnh đang dùng từ tháng 5.2013 vẫn chiếm 50% mỗi mặt chính trước và sau bao bì thuốc lá. Tỷ lệ người hút chú ý đến cảnh báo giảm từ 91,1% năm 2015 còn 80% năm 2024. Tăng diện tích có cơ sở để giành lại sự chú ý, nhưng không nên nhầm một thay đổi về kích thước với bằng chứng rằng người hút sẽ tự động bỏ thuốc.
Cảnh báo có thể tác động đến ý định và nỗ lực bỏ thuốc
Hình ảnh về hậu quả sức khỏe trên bao bì được nhiều quốc gia sử dụng như một phần của chiến lược bảo vệ sức khỏe cộng đồng: mục tiêu là làm rủi ro trở nên dễ nhận biết hơn và khuyến khích người hút thay đổi hành vi. Dữ liệu trong nước cho thấy cảnh báo có thể liên quan đến những bước đầu tiên trên con đường cai thuốc. Người hút chú ý đến cảnh báo có ý định bỏ thuốc cao gấp 2,3 lần người không chú ý; 63,4% trong nhóm chú ý nghĩ đến việc bỏ thuốc, và 40% đã cố gắng bỏ, so với 34% ở nhóm còn lại. Đây là những tín hiệu có ý nghĩa, nhưng không đồng nghĩa với việc một hình ảnh đơn lẻ quyết định kết quả. Cảnh báo có thể khơi gợi suy nghĩ; để suy nghĩ thành hành động, người hút cần biết mình có thể tìm hỗ trợ ở đâu và làm gì tiếp theo.
Thiết kế và đường dẫn hỗ trợ quyết định hiệu quả
Nếu chỉ phóng to hình ảnh cũ, hiệu quả ban đầu có thể phai đi khi người hút dần quen mắt. Vì vậy, cảnh báo cần đủ rõ, có nội dung mới và trình bày sao cho thông điệp về tác hại thuốc lá dễ ghi nhớ. Quan trọng hơn, nó phải mở ra một bước hành động cụ thể. Chuyên gia đề xuất in trực tiếp số Tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí 18006606 trên bao bì, giúp người muốn bỏ thuốc nhận biết nơi tìm hỗ trợ. Dự báo được dẫn tại tọa đàm cho rằng tăng diện tích cảnh báo lên 85% có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút sau sáu năm. Con số này là tiềm năng ước tính, không phải cam kết kết quả. Bao bì thuốc lá sẽ có sức thuyết phục hơn khi hình ảnh, thông điệp và lối tiếp cận tư vấn được đặt cạnh nhau.
Đo hiệu quả bằng hành vi, không chỉ bằng diện tích
Kinh nghiệm quốc tế nhắc rằng diện tích lớn hơn không tự bảo đảm tỷ lệ hút thuốc giảm. Một tổng quan nghiên cứu được dẫn trong tài liệu phân tích cho thấy tác động ban đầu về thị giác không đủ để đảm bảo người hút thay đổi nhận thức rủi ro hoặc quyết định cai thuốc trong dài hạn. Vì thế, nâng cảnh báo lên 85% nên đi cùng cập nhật hình ảnh, theo dõi mức độ chú ý, ý định bỏ và nỗ lực cai thuốc, đồng thời đánh giá tác động của các biện pháp khác. Một phương án được nêu là tăng dần diện tích lên 65%, 75% rồi 85%, mỗi lần cách nhau 3–5 năm để có thời gian đo lường. Kết luận nên rõ ràng: mở rộng cảnh báo là bước đáng làm để chống sự chai lì, nhưng chỉ thiết kế thuyết phục và hỗ trợ cai thuốc dễ tiếp cận mới giúp thông điệp chuyển thành hành động.
