Từ kênh đầu tư thành trụ cột dẫn vốn
Thị trường chứng khoán là nơi doanh nghiệp và chính phủ có thể huy động nguồn vốn trung, dài hạn từ nhà đầu tư thông qua cổ phiếu, trái phiếu và các sản phẩm tài chính khác. Khi mục tiêu tăng trưởng kéo theo nhu cầu đầu tư lớn, thị trường này cần trở thành trụ cột cung ứng vốn chứ không chỉ là nơi giao dịch tài sản. Ngày 30/10 tại TP.HCM, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với Báo Tuổi Trẻ tổ chức Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026, bàn về vị thế mới của thị trường chứng khoán. Tín hiệu từ cuộc thảo luận rất rõ: dựa quá nhiều vào ngân hàng để tài trợ những dự án dài hạn sẽ làm cấu trúc vốn mất cân đối. Việt Nam bước vào giai đoạn có cơ hội tăng trưởng mạnh nhờ chuyển dịch kinh tế toàn cầu, lợi thế nhân khẩu học và kế hoạch đẩy mạnh hạ tầng; nhưng cơ hội chỉ thành hiện thực nếu có nguồn vốn phù hợp với thời hạn đầu tư.
Quy mô tăng trưởng đòi hỏi nguồn vốn khác
Giai đoạn 2026–2030 đặt ra nhu cầu vốn đầu tư rất lớn: theo Dragon Capital, hơn một nửa nhu cầu dự kiến phải đến từ thị trường vốn và các kênh huy động dài hạn khác. Trong khi đó, tín dụng ngân hàng vẫn chiếm vị trí chủ đạo, với tỷ lệ tín dụng/GDP khoảng 146%. Tiếp tục dồn thêm gánh nặng vốn dài hạn lên ngân hàng sẽ làm tăng áp lực cân đối nguồn vốn và quản trị rủi ro. Đây là lý do thị trường vốn Việt Nam cần mở rộng vai trò, không phải để thay thế ngân hàng mà để chia sẻ nhiệm vụ tài trợ. Thị trường chứng khoán đã có nền tảng sau ba thập kỷ phát triển, song muốn trở thành kênh dẫn vốn chủ lực thì phải chuyển trọng tâm khỏi tăng quy mô đơn thuần, hướng tới chất lượng và hiệu quả phân bổ. Nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp tạo thêm cơ hội tiếp cận vốn quốc tế, nhưng không thể thay thế nền tảng vốn trong nước ổn định.
Thêm hàng hóa tốt, thêm định chế đầu tư dài hạn
Muốn huy động vốn đầu tư hiệu quả, thị trường cần cả doanh nghiệp phát hành đáng tin cậy lẫn nhà đầu tư có khả năng nắm giữ dài hạn. Mở rộng nguồn cung hàng hóa chất lượng đồng nghĩa tạo thêm lựa chọn cổ phiếu cho nhà đầu tư, đồng thời giúp doanh nghiệp có nền tảng tài chính và quản trị tốt huy động vốn trực tiếp. Cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước và khả năng doanh nghiệp FDI IPO gắn với niêm yết là những hướng có thể làm phong phú nguồn cung. Ở phía cầu, quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ cổ phiếu, quỹ trái phiếu, quỹ cân bằng và ETF có thể nối tiền tiết kiệm của người dân với nhu cầu vốn của nền kinh tế. Phát triển hệ thống phân phối, ứng dụng công nghệ và nâng kiến thức tài chính sẽ giúp người dân tiếp cận sản phẩm phù hợp hơn. Dòng vốn trong nước từ các định chế chuyên nghiệp cũng giảm lệ thuộc vào tiền ngắn hạn và biến động vốn ngoại.
Chất lượng và niềm tin phải đi trước quy mô
Thêm mã cổ phiếu hay sản phẩm mới sẽ không tự động tạo ra dòng vốn bền vững. Nhà đầu tư dài hạn cần doanh nghiệp minh bạch, có khả năng sinh lời, quản trị tốt và bảo vệ quyền cổ đông. Vì vậy, mở rộng hàng hóa phải đi cùng chuẩn mực công bố thông tin, trách nhiệm giải trình và giám sát nghiêm; nếu thiếu những điều kiện đó, quy mô lớn hơn chỉ phóng đại rủi ro. Hướng phát triển cũng cần đa dạng hóa trái phiếu doanh nghiệp, nghiên cứu trái phiếu phục vụ hạ tầng, trái phiếu xanh và bền vững, cùng các công cụ phái sinh mới. Cơ quan quản lý đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện pháp lý, cải cách thủ tục, hiện đại hóa giao dịch, thanh toán và bù trừ. Cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở dự kiến triển khai trong năm 2027. Đây là bước cần thiết để nâng độ an toàn, nhưng niềm tin vẫn phụ thuộc trước hết vào chất lượng tổ chức phát hành.
Kết luận rất thực tế: nhu cầu vốn dài hạn không thể được đáp ứng bằng một kênh duy nhất. Thị trường chứng khoán cần đổi vai từ nơi chủ yếu phản ánh giá tài sản thành hạ tầng huy động và phân bổ vốn cho đầu tư phát triển. Muốn làm được điều đó, phải đồng thời nâng chất lượng doanh nghiệp, mở rộng định chế đầu tư nội địa, đa dạng hóa sản phẩm và bảo đảm thị trường minh bạch, an toàn. Khi ấy, dòng tiết kiệm của người dân mới có thể góp sức cho tăng trưởng mà vẫn có thêm lựa chọn đầu tư phù hợp.
