Ngoại ngữ thứ hai ở THPT: bước ngoặt cho định hướng tương lai
Xu hướng học tiếng Nhật THPT và tiếng Hàn trường học như ngoại ngữ thứ hai là việc các trường phổ thông mở thêm lựa chọn ngôn ngữ bên cạnh tiếng Anh, kết hợp đào tạo ngôn ngữ với trải nghiệm văn hóa, nhằm hình thành năng lực giao tiếp liên văn hóa và mở rộng cơ hội học tập, nghề nghiệp quốc tế cho học sinh ngay từ bậc trung học phổ thông. Chương trình đào tạo tiếng Nhật và tiếng Hàn tại Trường THPT Vĩnh Cửu ở Đồng Nai là một ví dụ tiêu biểu: nhà trường đã tổ chức khai giảng khóa học dành cho học sinh, đánh dấu bước chuyển từ tư duy "chỉ cần giỏi tiếng Anh" sang chiến lược đa ngữ, nơi mỗi học sinh được khuyến khích chọn thêm một ngoại ngữ thứ hai phù hợp với định hướng cá nhân. Đây không chỉ là câu chuyện bổ sung môn học, mà là thay đổi cách chuẩn bị hành trang cho thế hệ trẻ.
Mô hình Vĩnh Cửu: học ngôn ngữ gắn với văn hóa, không dừng ở sách vở
Điểm đáng bàn nhất trong mô hình tại Trường THPT Vĩnh Cửu là cách chương trình tiếng Nhật – tiếng Hàn được thiết kế như một hành trình, không phải một lớp phụ đạo thêm giờ. Ngay đợt đầu, 163 học sinh đăng ký tham gia, với cấu trúc 4 khóa học tương ứng 4 học kỳ, mỗi tuần 4 tiết, tổng cộng 48 tiết mỗi học kỳ. Cho tiếng Nhật, giáo trình do Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản biên soạn; tiếng Hàn dùng giáo trình của Học viện King Sejong. Đây là dữ liệu cho thấy chương trình không làm theo phong trào, mà dựa trên hệ học liệu chuẩn hóa quốc tế. Quan trọng hơn, sau mỗi khóa, học sinh được tham gia ít nhất một hoạt động trải nghiệm văn hóa Nhật Bản hoặc Hàn Quốc, biến lý thuyết trên lớp thành tình huống giao tiếp sống động, giúp các em dùng ngôn ngữ trong ngữ cảnh đời sống thay vì học thuộc máy móc.
Cơ hội nghề nghiệp từ đa ngữ: lợi thế hay áp lực cho học sinh?
Nếu nhìn từ góc độ định hướng tương lai, việc học tiếng Nhật THPT hay tiếng Hàn ở trường phổ thông rõ ràng mở ra thêm cửa ngõ nghề nghiệp. Ngay trong thiết kế, chương trình tại Vĩnh Cửu được định hướng là nền tảng để học sinh chủ động hơn trong lựa chọn ngành học, cơ hội học tập và nghề nghiệp. Khi học sinh có tiếng Anh và thêm một ngoại ngữ thứ hai, khả năng tham gia các chương trình Nhật Bản học ở đại học, hay các ngành liên quan đến Hàn Quốc, tăng lên đáng kể; bản thân trường đại học liên kết cũng xem đây là hoạt động mở rộng đào tạo ngoại ngữ xuống bậc phổ thông. Cơ hội là thật: các em có thể chuẩn bị cho những hoạt động giao lưu, học tập, làm việc có yếu tố quốc tế ngay từ cấp ba. Nhưng đi kèm là áp lực không nhỏ về thời gian, năng lực tự học và sự kiên trì; nếu trường và phụ huynh không hỗ trợ tốt, lợi thế đa ngữ dễ biến thành gánh nặng điểm số đơn thuần.
Xu hướng mở rộng ngoại ngữ: từ chính sách đến lớp học
Điều đáng chú ý là mô hình ở Vĩnh Cửu không xuất hiện trong khoảng trống chính sách. Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tiếng Nhật đã được ban hành trong chương trình Ngoại ngữ 1, còn tiếng Hàn được thí điểm là Ngoại ngữ 1 từ năm 2021. Nền tảng này tạo "đường ray" để các trường mạnh dạn đưa tiếng Nhật, tiếng Hàn vào giảng dạy như ngoại ngữ thứ hai. Số liệu cho thấy nhu cầu không nhỏ: với tiếng Nhật, Việt Nam hiện có 73 cơ sở giáo dục đại học giảng dạy, hơn 47.000 người học, 51 trường đào tạo chính quy các chuyên ngành tiếng Nhật và Nhật Bản học với khoảng 13.000 người học. Với tiếng Hàn, đã có 79 trường tiểu học và THCS đưa vào giảng dạy, cùng khoảng 60.000 người Việt Nam dự thi chứng chỉ tiếng Hàn tính đến năm 2025. Những con số này nói thẳng rằng nếu phổ thông không chuẩn bị từ sớm, học sinh sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh ngay trên sân nhà.
Kết luận: cần chiến lược dài hơi cho ngoại ngữ thứ hai
Việc một trường THPT ở Đồng Nai triển khai chương trình tiếng Nhật, tiếng Hàn với mục tiêu xây dựng mô hình đào tạo ổn định, lâu dài, gắn ngôn ngữ với trải nghiệm văn hóa, cho thấy một hướng đi đúng. Các bên phối hợp – từ tổ chức hữu nghị đến trường đại học – kỳ vọng tạo thêm những mô hình học tập thiết thực, giúp học sinh tiếp cận kiến thức gắn với thực tiễn, chuẩn bị hành trang cho quá trình học tập, làm việc trong môi trường quốc tế. Nhưng để ngoại ngữ thứ hai thành lợi thế thật, chứ không là phong trào ngắn hạn, cần ba điều: chính sách ổn định, mạng lưới đối tác có chuyên môn, và sự trung thành với mục tiêu văn hóa – nghề nghiệp chứ không chỉ thi cử. Khi đó, tiếng Nhật, tiếng Hàn trường học sẽ không còn là "môn phụ" mới lạ, mà thành một phần tự nhiên trong lộ trình trưởng thành của học sinh Việt Nam.
