Tiếng Nhật, tiếng Hàn thành ngoại ngữ thứ hai: bước chuyển đáng kể của trường THPT
Việc tiếng Nhật và tiếng Hàn được đưa vào giảng dạy như ngoại ngữ thứ hai ở bậc THPT là xu hướng giáo dục mới, trong đó học sinh không chỉ học ngôn ngữ trên sách vở mà còn được tiếp cận văn hóa Nhật Bản, Hàn Quốc một cách hệ thống; qua đó mở rộng lựa chọn ngoại ngữ, định hướng nghề nghiệp và khả năng hội nhập quốc tế ngay từ những năm lớp 10–12. Chương trình đào tạo tiếng Nhật THPT và tiếng Hàn lớp 10–12 tại Trường THPT Vĩnh Cửu, Đồng Nai vừa được khai giảng cho học sinh, đánh dấu một bước đi cụ thể trong việc đa dạng hóa các môn ngoại ngữ thứ hai tại trường phổ thông. Điều đáng nói, đây không phải một lớp tự chọn nhỏ lẻ mà là mô hình được thiết kế dài hạn với 4 khóa học liên tục, định hình rõ một lộ trình học ngôn ngữ châu Á nghiêm túc ngay trong môi trường THPT.
Từ lễ khai giảng đến mô hình đào tạo: Vĩnh Cửu không đi một mình
Lễ khai giảng chương trình tiếng Nhật – tiếng Hàn tại Trường THPT Vĩnh Cửu, TP Đồng Nai cho thấy đây là một dự án giáo dục được chuẩn bị bài bản, với sự tham dự của đại diện Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản – Văn phòng TP Hồ Chí Minh, Học viện King Sejong Biên Hòa và doanh nghiệp đồng hành. Sự phối hợp giữa Hội Hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản, Hội Hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc, một trường đại học địa phương và nhà trường phổ thông đã tạo nên nền tảng chuyên môn lẫn nguồn lực ổn định cho chương trình ngoại ngữ thứ hai này. Ngay trong đợt đầu tiên, 163 học sinh đăng ký tham gia, cho thấy nhu cầu học tiếng Nhật THPT và tiếng Hàn lớp 10–12 không còn là câu chuyện "ngách" mà đang bước vào dòng chảy chính của lựa chọn ngoại ngữ ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Một chương trình kéo dài 4 học kỳ, 4 tiết mỗi tuần, 48 tiết mỗi học kỳ thể hiện cam kết nghiêm túc chứ không dừng ở phong trào.
Kết hợp lớp học với văn hóa: khi ngôn ngữ không chỉ là từ vựng và ngữ pháp
Điểm gây chú ý nhất của mô hình tại Vĩnh Cửu là ngôn ngữ luôn đi kèm trải nghiệm văn hóa Nhật Bản Hàn Quốc. Học sinh không học tiếng Nhật, tiếng Hàn như một môn thi mà sau mỗi khóa đều được tham gia hoạt động trải nghiệm văn hóa – từ tìm hiểu đời sống, con người, đến các hoạt động giao lưu, giới thiệu ngành học và môi trường làm việc liên quan hai quốc gia. Ngay trong những buổi học đầu, các em tiếp xúc phần nền như lời chào, phát âm, hệ thống chữ Hiragana, mẫu câu giao tiếp đơn giản, song song với nội dung về văn hóa và đời sống Nhật Bản. Việc sử dụng giáo trình tiếng Nhật do Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản biên soạn và giáo trình tiếng Hàn của Học viện King Sejong giúp đảm bảo tính chuẩn mực, tránh tình trạng học sinh bị lạc giữa quá nhiều tài liệu không đồng nhất. Đó là cách dạy ngoại ngữ thứ hai gắn với bản sắc, để học sinh hiểu "tại sao phải học" chứ không chỉ "học cái gì".
Cơ hội cho học sinh: từ thêm ngoại ngữ đến mở hướng nghề nghiệp
Thêm tiếng Nhật THPT và tiếng Hàn lớp 10–12 bên cạnh tiếng Anh nghĩa là học sinh có nhiều hơn một cửa ngõ bước vào thế giới. Việc mở rộng lựa chọn ngoại ngữ thứ hai giúp các em sớm hình thành năng lực giao tiếp, hiểu biết văn hóa, từ đó có dữ liệu thực tế để cân nhắc ngành học và nghề nghiệp tương lai. Theo khảo sát của Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản, hiện có 73 cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam giảng dạy tiếng Nhật với hơn 47.000 người học, trong đó 51 trường đào tạo chính quy ngành tiếng Nhật và Nhật Bản học với khoảng 13.000 sinh viên. Một phát biểu dễ trích dẫn ở đây là: "Việc đưa tiếng Nhật và tiếng Hàn đến với học sinh Trường THPT Vĩnh Cửu góp phần mở rộng lựa chọn ngoại ngữ cho học sinh phổ thông, tạo điều kiện để các em hình thành năng lực giao tiếp và hiểu biết văn hóa từ sớm". Nghĩa là, những em tiếp tục theo học lên đại học đã có sẵn nền tảng, trong khi những em chọn lối đi khác vẫn mang theo một lợi thế ngoại ngữ châu Á trên thị trường lao động khu vực.
Xu hướng ngôn ngữ châu Á trong giáo dục phổ thông: Vĩnh Cửu là mảnh ghép của bức tranh lớn
Nếu chỉ nhìn Vĩnh Cửu như một trường đơn lẻ, ta sẽ bỏ lỡ bức tranh rộng hơn: việc dạy học tiếng Nhật, tiếng Hàn đang từng bước mở rộng trong hệ thống giáo dục phổ thông Việt Nam. Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tiếng Nhật đã được ban hành thành chương trình Ngoại ngữ 1, trong khi tiếng Hàn được thí điểm là Ngoại ngữ 1 từ năm 2021, cho thấy ngôn ngữ châu Á đã bước vào "trục chính" chứ không còn ở vai trò ngoại ngữ phụ. Thống kê năm 2025 ghi nhận khoảng 60.000 người Việt đăng ký dự thi chứng chỉ tiếng Hàn, cùng với việc 79 trường tiểu học và THCS đưa tiếng Hàn vào giảng dạy. Khi một trường THPT xây dựng mô hình ổn định, kết hợp ngôn ngữ với văn hóa, đó là tín hiệu cho thấy xu hướng này đang dịch chuyển rõ rệt xuống bậc phổ thông. Vấn đề không còn là "có nên" dạy tiếng Nhật, tiếng Hàn, mà là "dạy như thế nào" để học sinh thực sự có năng lực giao tiếp, hiểu văn hóa và sẵn sàng cho môi trường quốc tế.
