Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: bước ngoặt không thể trì hoãn
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức kỳ thi sử dụng hệ thống máy tính, mạng nội bộ và phần mềm chuyên dụng để học sinh làm bài, chấm điểm và lưu trữ kết quả, thay thế dần bài thi giấy truyền thống, đòi hỏi hạ tầng công nghệ trường học đủ mạnh, quy trình khảo thí chặt chẽ và học sinh có kỹ năng sử dụng máy tính thành thạo. Sáng 25/8, tại hội nghị tổng kết quản lý chất lượng năm học 2025-2026, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP.HCM Nguyễn Văn Phong cho biết Bộ GD&ĐT dự kiến thí điểm kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính ở một số địa phương và TP.HCM sẽ đi đầu tham gia. Đây không còn là câu hỏi “có nên làm hay không”, mà là chúng ta chuẩn bị đến đâu, để học sinh hưởng lợi chứ không bị biến thành “chuột bạch” của công nghệ chưa sẵn sàng.
Hạ tầng công nghệ trường học: điểm mạnh ở vài trường, điểm yếu ở toàn hệ thống
Trong mọi cuộc thí điểm thi trên máy tính, hạ tầng công nghệ trường học là đường biên đỏ: vượt qua được thì kỳ thi thông suốt, vấp ở đây thì mọi cải cách sẽ gãy đổ. Kinh nghiệm từ Trường THPT Tam Phú cho thấy điểm thi phải có đủ máy tính, hệ thống mạng và máy chủ chịu được áp lực khi thí sinh đồng loạt đăng nhập làm bài. Ông Nguyễn Hồ Thiên Đăng nhấn mạnh nguồn điện ổn định cho máy chủ và mạng là yếu tố sống còn: nếu máy trạm của học sinh mất nguồn, các em có thể đăng nhập lại bằng máy khác, nhưng nếu máy chủ ngừng hoạt động, cả điểm thi sẽ đình trệ. Việc chuẩn bị thêm khoảng 10% máy dự phòng ở mỗi phòng thi là yêu cầu tối thiểu, không phải “xa xỉ”. Khi Sở GD&ĐT nói đến việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT máy tính, điều đó cũng ngầm đặt ra bài toán đầu tư đồng bộ, không thể chỉ vài trường có phòng máy đẹp là coi như xong.
Ngân hàng đề thi và quy trình: công bằng không tự nhiên mà có
Nếu hạ tầng là phần cứng thì ngân hàng đề thi và quy trình là phần “não bộ” của kỳ thi. Lãnh đạo Sở GD&ĐT TP.HCM đã bày tỏ lo ngại rất hợp lý: nếu kỳ thi được tổ chức thành nhiều đợt, ngân hàng đề có đủ đảm bảo công bằng khi lựa chọn đề ngẫu nhiên hay không. Theo thông tin từ Sở, thành phố đang tính phương án vận hành ngân hàng đề bằng cách tổ chức thi thành 5 ca; với điểm thi 1.000 thí sinh, mỗi đợt có 200 em vào phòng máy. Đây là thiết kế kỹ thuật nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi chuyên môn: đề phải đa dạng, tương đương độ khó, tránh “ca dễ, ca khó”. Quy trình kỳ thi cũng sẽ khác hẳn: trong “phòng thi số”, giám thị gần như được giải phóng khỏi các việc bóc đề, phát đề, sắp chỗ ngồi; nhiệm vụ chính là xác minh thông tin học sinh bằng căn cước công dân. Nếu quy trình không được viết rõ và tập huấn kỹ, bất kỳ trục trặc phần mềm hay nghi ngờ về đề thi cũng có thể làm mất niềm tin vào thi tốt nghiệp THPT máy tính ngay từ giai đoạn thí điểm.
Mô hình tham gia tự nguyện và thí điểm kiểm tra trên máy tính: cơ hội thử sức an toàn
Điểm đáng mừng là TP.HCM không biến học sinh thành đối tượng bắt buộc trong giai đoạn đầu. Ông Nguyễn Văn Phong cho biết ông đã đề xuất với Bộ GD&ĐT cho phép học sinh đăng ký thi tốt nghiệp THPT trên máy tính theo hình thức tự nguyện, đồng thời Bộ phải chuẩn bị điều kiện tốt nhất để hạn chế rủi ro như lỗi phần mềm, mất bài thi. Song song đó, từ kinh nghiệm tổ chức các kỳ thi thử không lấy kết quả, trong năm học mới, thành phố sẽ thí điểm cho một số lượng học sinh làm bài kiểm tra trên máy tính nhưng lấy kết quả chính thức để đánh giá hiệu quả. Đây là bước chuyển quan trọng: kiểm tra trên máy tính không còn là “trò chơi thử nghiệm” mà trở thành một phần thực của quá trình học. Điều này vừa tạo áp lực để các trường siết chặt hạ tầng và quy trình, vừa giúp học sinh có trải nghiệm thực tế trước khi cân nhắc chuẩn bị thi THPT 2027 theo hình thức máy tính.
Học sinh chuẩn bị thế nào để biến kỳ thi số thành lợi thế?
Trong cuộc chuyển đổi này, học sinh không nên chỉ ngồi chờ nhà trường và Sở GD&ĐT lo phần kỹ thuật. Trường THPT Tam Phú đã cho học sinh thi thử trên máy tính từ năm 2024, ban đầu chỉ chuyển đề giấy lên máy để các em làm quen. Chính cách tiếp cận “quen tay trước, điểm số tính sau” này cho thấy điều quan trọng nhất là xây dựng thói quen làm bài trên giao diện số. Như ông Nguyễn Hồ Thiên Đăng chia sẻ: “Thi trên máy tính là xu thế tất yếu, chuẩn bị sớm chính là lợi thế cạnh tranh của mỗi trường và học sinh”. Với học sinh TP.HCM, lợi thế đó có thể đến từ những việc rất cụ thể: luyện kỹ năng thao tác chuột và bàn phím nhanh nhưng chính xác; hiểu cấu trúc giao diện thi tốt nghiệp THPT máy tính; tập quản lý thời gian trên màn hình; và không ngại tham gia các đợt thí điểm kiểm tra trên máy tính để học được cách xử lý những sự cố nhỏ ngay trong phòng thi. Khi sự sẵn sàng được xây dựng từ nhận thức, thái độ và thói quen hàng ngày, kỳ thi số sẽ bớt đáng sợ và trở thành một sân chơi công bằng hơn cho những bạn biết chuẩn bị.
