Khi sân khấu truyền thống bước xuống gần hàng ghế học trò
“Dạ cổ Cầm Thi” là chương trình biểu diễn cải lương truyền thống và nghệ thuật dân gian được thiết kế định kỳ nhằm tạo không gian thưởng thức, giáo dục lịch sử và nuôi dưỡng tình yêu di sản văn hóa cho học sinh sinh viên tại sân khấu Can Tho thông qua hình thức trình diễn gần gũi, dễ tiếp nhận và giàu cảm xúc. Tối 28-9, tại Nhà hát Đoàn Nghệ thuật Cải lương Tây Đô trên đường Trần Hưng Đạo, phường Ninh Kiều, hàng trăm học sinh, sinh viên đã chủ động đến xem và tham gia một đêm diễn mang màu sắc truyền thống nhưng không hề xa lạ. Sự nhiệt tình của khán giả trẻ là lời đáp thẳng thắn với nỗi lo “giới trẻ quay lưng với sân khấu”: nếu nghệ thuật được làm cho họ, họ sẽ đến. Đêm diễn không còn là “buổi biểu diễn dành cho người lớn”, mà là buổi hẹn của tuổi trẻ với di sản quê hương.
Thiết kế chương trình: từ trích đoạn cải lương đến chuyện lịch sử cho người trẻ
Điểm mạnh của “Dạ cổ Cầm Thi” nằm ở cách dàn dựng: chương trình không giới thiệu cải lương truyền thống như một bảo tàng sống, mà như những câu chuyện đang tiếp diễn trong đời sống hiện tại. Các trích đoạn “Miền nhớ”, “Tiếng thét nơi pháp trường”, ca cảnh “Chung sắc mai đào”, tốp ca múa “Phương Nam một khúc tự tình” cùng các bài ca cổ được chọn để vừa có chiều sâu lịch sử, vừa dễ chạm tới cảm xúc người trẻ. Theo bài viết gốc, chương trình dùng hình tượng nhân vật sân khấu để chuyển tải những câu chuyện lịch sử đến học sinh, sinh viên. Cách kể bằng kịch tính, âm nhạc, ánh sáng giúp các khái niệm khô khan như “pháp trường”, “đất miền nhớ” trở thành trải nghiệm cụ thể. Khi được nghe lịch sử bằng tiếng đàn, tiếng hát, người trẻ không chỉ hiểu mà còn nhớ và đồng cảm.
Sân khấu Cần Thơ và vai trò của Cải lương Tây Đô trong bảo tồn âm nhạc dân gian
Không phải ngẫu nhiên Cải lương Tây Đô được chọn làm nơi khởi động chuỗi chương trình này. Đoàn Nghệ thuật Cải lương Tây Đô, trực thuộc Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật Cần Thơ, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, Trường Đại học FPT – Phân hiệu Cần Thơ và Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Cần Thơ để xây dựng chương trình. Sự tham gia đồng thời của đơn vị sân khấu, cơ quan giáo dục và trường nghệ thuật biến sân khấu Can Tho thành một “phòng thí nghiệm” bảo tồn âm nhạc dân gian sống động, chứ không chỉ là địa điểm biểu diễn. Khi học sinh sinh viên được xem hòa tấu nhạc cụ dân tộc, đờn ca tài tử ngay trong không gian nhà hát, họ được tiếp cận di sản bằng trải nghiệm cơ thể, tai nghe, mắt thấy – đó là hình thức bảo tồn hiệu quả hơn hẳn mọi khẩu hiệu abstract về gìn giữ văn hóa.
Định kỳ mỗi tháng: nuôi thói quen thưởng thức cải lương truyền thống
Điều đáng nói là “Dạ cổ Cầm Thi” không phải một “đêm hội lẻ”, mà là kỳ đầu tiên của chuỗi biểu diễn nghệ thuật truyền thống định kỳ, vào tối chủ nhật tuần cuối mỗi tháng, với định hướng phục vụ riêng đối tượng học sinh sinh viên trên địa bàn thành phố. Chính tính định kỳ này mới là chìa khóa: nghệ thuật chỉ trở thành thói quen khi người trẻ biết rằng tháng nào mình cũng có thể quay lại sân khấu, gặp lại cải lương truyền thống, âm nhạc dân gian trong những phiên bản mới. Chương trình được nhận định là góp phần đưa cải lương, đờn ca tài tử và các giá trị văn hóa dân tộc đến gần hơn với thế hệ trẻ, từng bước hình thành thói quen thưởng thức nghệ thuật truyền thống và bồi đắp ý thức gìn giữ, phát huy di sản văn hóa quê hương trong đời sống đương đại.
Kết luận: Muốn thế hệ trẻ yêu sân khấu, hãy để họ là nhân vật chính
“Dạ cổ Cầm Thi” cho thấy một điều đơn giản mà lâu nay sân khấu chúng ta hay quên: nếu muốn thế hệ trẻ đến với cải lương truyền thống, đừng đặt họ ở hàng ghế phụ. Việc chương trình thu hút đông đảo học sinh sinh viên tham gia biểu diễn lẫn thưởng thức biến họ thành nhân vật chính của không gian nghệ thuật. Khi các em được bước lên sân khấu, nghe tiếng đàn dân tộc, thấy bạn bè mình trong vai diễn lịch sử, cải lương không còn là “di sản của ai đó”, mà là một phần căn cước văn hóa của chính họ. Cải lương Tây Đô vì thế đang giữ một vai trò quan trọng: không chỉ bảo tồn và phổ biến nghệ thuật truyền thống, mà còn chứng minh rằng bảo tồn phải gắn với người trẻ, bằng những chương trình cụ thể, đều đặn và tôn trọng nhu cầu thưởng thức của họ.
