Nợ công Mỹ 40 nghìn tỷ: con số lớn hay tín hiệu khủng hoảng?
Nợ công Mỹ 40 nghìn tỷ là tổng giá trị trái phiếu và các nghĩa vụ vay nợ của chính phủ liên bang chưa được thanh toán, phản ánh mức độ thâm hụt ngân sách kéo dài và gánh nặng lãi suất ngày càng tăng lên nền kinh tế, đồng thời tạo ra rủi ro lan tỏa đối với hệ thống tài chính toàn cầu thông qua thị trường trái phiếu và đồng đô la. Nợ công Mỹ lần đầu vượt mốc này theo số liệu Bộ Tài chính công bố, với phần lớn là nợ do công chúng nắm giữ, tức các nhà đầu tư và tổ chức bên ngoài chính phủ. Một số nhà hoạch định chính sách trấn an rằng bản thân con số chưa phải "tận thế". Vấn đề nằm ở tốc độ tích lũy và khả năng kiềm chế thâm hụt ngân sách Mỹ đang quanh mức 6% GDP – mức thường gắn với chiến tranh hoặc suy thoái sâu.
Vòng xoáy nợ và lãi suất vay dài hạn: lời cảnh báo lạnh lùng từ giới tài chính
Điểm đáng sợ của nợ công Mỹ hiện nay là vòng lặp phản hồi giữa vay nợ và chi phí lãi suất, chứ không chỉ là quy mô danh nghĩa. CEO Nigel Green của Devere Group nhấn mạnh đây là "vấn đề toán học, không phải cảm tính" khi lãi suất tích lũy nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế tạo doanh thu trả nợ. Hệ quả là mỗi khoản vay mới để trả tiền lãi năm trước làm hóa đơn lãi năm sau phình to thêm, kéo nền tài khóa vào xoáy nợ khó thoát. Lợi suất trái phiếu Kho bạc dài hạn tăng vọt, với kỳ hạn 30 năm leo lên mức cao nhất trong khoảng hai thập niên, khiến lãi suất vay dài hạn như thế chấp nhà ở bị đẩy lên quanh 6–7%, so với mặt bằng cực thấp cách đây vài năm. Những con số này không chỉ gây áp lực lên các hộ gia đình mà còn bào mòn giá cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và làm chi phí vốn cho toàn nền kinh tế tăng lên.
Từ thâm hụt ngân sách Mỹ đến nguy cơ khủng hoảng tài chính toàn cầu
Giáo sư kinh tế Muhammad Ali Nasir gọi mốc nợ công mới của Mỹ là "dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng", phơi bày những điểm yếu đe dọa ổn định kinh tế không chỉ trong nước mà cả thế giới. Nợ công cao bắt nguồn từ thâm hụt ngân sách Mỹ kéo dài: chi vượt thu vì chiến tranh, khủng hoảng dot-com, suy thoái 2007–2009, các gói kích thích tài chính và cú sốc COVID-19, cộng thêm áp lực chi an sinh xã hội và y tế do già hóa dân số. Trong khi đó, nguồn thu không theo kịp vì nhiều vòng cắt giảm thuế, đặc biệt thuế doanh nghiệp. Lãi ròng nợ công đã trở thành khoản chi lớn thứ hai trong ngân sách, vượt cả quốc phòng. Khi phần chi bắt buộc chiếm khoảng 60% tổng ngân sách, khả năng "thắt lưng buộc bụng" là rất hạn chế. Tình hình này khiến dự báo tỷ lệ nợ trên GDP tiếp tục leo thang trong 10–30 năm tới, gia tăng nguy cơ khủng hoảng tài chính toàn cầu nếu niềm tin vào trái phiếu và đồng đô la bị lung lay.
Lan tỏa hệ thống: vì sao thế giới không thể đứng ngoài nợ công Mỹ
Nợ công Mỹ không chỉ là vấn đề nội bộ, bởi trái phiếu Kho bạc và đồng đô la là xương sống của hệ thống tài chính quốc tế. Nigel Green cảnh báo lợi suất tăng ở Mỹ có thể lan rộng áp lực tài chính trên toàn cầu. Nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ lượng lớn trái phiếu Kho bạc và tài sản định giá bằng đô la nên trực tiếp chịu rủi ro biến động lợi suất. Khi chính phủ Mỹ vay nhiều hơn, trái phiếu của họ thu hút phần lớn nguồn vốn, tạo hiệu ứng lấn át đối với đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đổi mới sáng tạo và quốc phòng ở các nơi khác. Do quy mô kinh tế Mỹ, nợ công ngày càng cao có thể thúc đẩy lạm phát và lãi suất tại nhiều quốc gia. Lãi suất chuẩn cao hơn ở Mỹ còn kéo theo chi phí vay thế chấp và tín dụng dài hạn tăng ở nhiều thị trường, tác động trực tiếp đến đời sống hộ gia đình và doanh nghiệp. Nếu vòng xoáy nợ không được kiểm soát, rủi ro hệ thống có thể lan khắp các thị trường tài chính quốc tế thông qua kênh lãi suất, tỷ giá và dòng vốn.
Kết luận: Nợ công Mỹ là phép thử cho kỷ luật tài khóa toàn cầu
Vượt mốc nợ công Mỹ 40 nghìn tỷ không chỉ là một cột mốc biểu tượng mà là lời nhắc rằng kỷ luật tài khóa đang bị thách thức ở trung tâm hệ thống tài chính thế giới. Rủi ro lớn nhất hiện nay không phải con số tuyệt đối, mà là tốc độ nợ tăng nhanh hơn tăng trưởng kinh tế, thâm hụt ngân sách Mỹ khó kiểm soát và chi phí lãi suất ngày càng chiếm phần lớn ngân sách. Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư và chính phủ khác buộc phải tính đến kịch bản lãi suất vay dài hạn duy trì ở mức cao, lạm phát dễ bùng phát và hiệu ứng lấn át đối với đầu tư sản xuất. Nợ công Mỹ vì thế trở thành bài kiểm tra cho khả năng thế giới duy trì ổn định tài chính trong thời kỳ lãi suất cao. Nếu Washington không từng bước tái cân đối chi – thu, nguy cơ khủng hoảng tài chính toàn cầu sẽ không còn là cảnh báo xa vời, mà là rủi ro ngày càng có xác suất.
