Visa pour l'image 2026: thủ phủ ảnh báo chí quốc tế và ký ức chiến tranh
Visa pour l'image 2026 là liên hoan ảnh báo chí quốc tế diễn ra tại Perpignan, miền nam nước Pháp, nơi tập hợp những phóng sự ảnh mạnh mẽ về xung đột, xã hội và môi trường, để biến một thành phố mùa hè thành diễn đàn toàn cầu về kí ức chiến tranh và nhân phẩm con người.
Năm nay, Visa pour l'image 2026 diễn ra từ 29/08 đến 13/09, đánh dấu lần thứ 38 thành phố Perpignan trở thành “thủ phủ” của ảnh báo chí quốc tế, trùng với dịp kỷ niệm 200 năm ngày phát minh nhiếp ảnh. Sự trùng hợp này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn nhắc lại lý do nhiếp ảnh tồn tại: để làm chứng. Khi bước vào các không gian triển lãm ảnh Perpignan, người xem buộc phải đối diện với các xung đột từ Ukraina, Iran đến Gaza hay Liban, thay vì lướt qua chúng trên màn hình điện thoại. Liên hoan không trung lập; nó đứng hẳn về phía quyền được nhìn thấy của nạn nhân chiến tranh, biến nhiếp ảnh xung đột thành lương tâm bằng hình ảnh.
Trung Đông và Ukraina: khi nhiếp ảnh xung đột chạm tới từng số phận
Tại Visa pour l'image 2026, trọng tâm không phải là “bản đồ chiến sự” mà là con người mắc kẹt trong chiến tranh. Ống kính phóng viên hướng mạnh vào Trung Đông, nơi Liban được dành hẳn hai triển lãm: một của Mohammad Yassine về cuộc chiến tác động đến nước này từ tháng Ba, và một của Diego Ibarra Sanchez, người đã bền bỉ tác nghiệp tại Liban từ 2015 đến 2026. Những loạt ảnh này không tường thuật chiến lược quân sự; chúng ghi lại sự hao mòn tinh thần và đời sống thường nhật bị xé nát.
Syria xuất hiện qua tác phẩm của Philémon Barbier, người nhận giải Visa d'or Thành phố Perpignan–Rémi Ochlik, còn Israel được nhìn qua “Nhật ký chiến tranh” của Yoray Liberman. Gaza ám ảnh với hình ảnh thường dân Palestine của Khames Alrefi, đoạt giải Visa d'or Nhân đạo của Ủy ban Hồng thập tự Quốc tế ICRC. Ở Ukraina, Marion Péhée tập trung vào một nhóm thanh niên ở Schastya, vùng Donbass, những người bạn bị chiến tranh xé thành các tuyến đối nghịch: người vào quân đội Ukraina, người chiến đấu bên phía Nga. Câu chuyện ấy là lời nhắc cay đắng rằng tài liệu ảnh chiến tranh không chỉ kể về bom đạn, mà còn về tình bạn, gia đình và căn tính bị bẻ gãy.
Iran và “nhật ký bị cắt mạng”: ảnh báo chí quốc tế giữa đàn áp và hy vọng
Nếu Trung Đông và Ukraina cho thấy bạo lực trực tiếp, thì Iran trong Visa pour l'image 2026 phơi bày một dạng xung đột âm ỉ: chiến tranh, đàn áp và kiểm soát thông tin. Liên hoan khai mạc ngày 29/08, chỉ một ngày sau kỷ niệm tròn một năm chiến tranh Iran, như một tuyên bố ngầm rằng ảnh báo chí quốc tế sẽ không im lặng. Các bức ảnh của nhiếp ảnh gia Hashem Shakeri cho thấy Teheran sau “Cuộc chiến Mười hai ngày” và các cuộc trấn áp biểu tình tháng 1, giữa bối cảnh Internet bị cắt đứt, xã hội rơi vào trạng thái bất định.
Những khung hình u ám của Hashem Shakeri là tài liệu ảnh chiến tranh ở dạng mở rộng: chiến tranh thông tin, chiến tranh thần kinh, chiến tranh với chính nỗi sợ hãi. Ở đây, nhiếp ảnh xung đột cho thấy điều mà các báo cáo ngoại giao không thể: vẻ mặt người dân khi mọi cánh cửa thông tin đóng lại, khi hy vọng về tương lai “vẫn còn mịt mờ”. Liên hoan đã lựa chọn đặt Iran bên cạnh Gaza, Liban, Ukraina không phải vì trùng lặp địa lý mà vì chung một câu hỏi đạo đức: khi nhà nước kiểm soát câu chuyện, ai sẽ giữ lại sự thật? Câu trả lời, ít nhất ở Perpignan, nằm trên các bức tường triển lãm.
Biên giới Thái Lan – Cam Bốt: Preah Vihear và cái giá của ký ức Khmer
Quyết định dành một không gian triển lãm riêng cho cuộc chiến biên giới Thái Lan – Cam Bốt 2025 là bước đi quan trọng của Visa pour l'image 2026 trong việc mở rộng bản đồ xung đột ra khỏi các “điểm nóng” quen thuộc. Qua loạt ảnh “Từ cuộc chiến này đến cuộc chiến khác”, Jean‑Luc Moreau Deleris – cựu quân nhân từng phục vụ lực lượng Liên Hiệp Quốc ở Cam Bốt – cho thấy chiến tranh chưa bao giờ rời khỏi ký ức Khmer, từ thời Khmer Đỏ diệt chủng đến hiện tại. Ở đây, triển lãm ảnh Perpignan trở thành nơi để một cuộc chiến khu vực lên tiếng như một vết thương toàn cầu.
Theo loạt ảnh và tường thuật được trưng bày, cuộc chiến biên giới năm ngoái đã cướp đi nhiều sinh mạng, buộc hàng ngàn gia đình phải tản cư và gây hư hại nặng nề cho đền Preah Vihear, di sản thế giới được UNESCO công nhận từ năm 2008. Người quản lý đền thống kê 562 vết đạn chùm trên công trình, trong khi loại vũ khí này bị khoảng 120 nước cấm sử dụng nhưng Thái Lan không cấm. Các chuyên gia cho rằng phần lớn hư hại là không thể sửa chữa. Khi một di sản “bị bắn thủng” cùng ký ức tâm linh – với Preah Vihear còn quan trọng với người Khmer hơn cả Angkor Wat – nhiếp ảnh xung đột trở thành bản cáo trạng cho chính chúng ta vì đã để chiến tranh chạm vào những gì thiêng liêng nhất.
Xung đột nhạy cảm, đe dọa cá nhân và vai trò của Perpignan như diễn đàn ký ức
Loạt ảnh về Preah Vihear cũng phơi bày mặt tối khác của ảnh báo chí quốc tế: cái giá mà phóng viên phải trả khi chạm vào vùng nhạy cảm. Sau khi phóng sự về chiến tranh biên giới được đăng, Jean‑Luc Moreau Deleris cho biết ông nhận vô số lời chửi bới, dọa dẫm từ phía Thái Lan, vì bị xem là chỉ kể câu chuyện từ góc nhìn Cam Bốt. Xung đột không kết thúc trên chiến trường; nó tiếp tục trên mạng xã hội, trong các chiến dịch công luận, nơi tác giả ảnh đứng giữa làn đạn ngôn từ. Đây là nhắc nhở quan trọng: tài liệu ảnh chiến tranh luôn bị tranh chấp, nhưng đó chính là bằng chứng cho sức nặng của chúng.
Tổng thể, Visa pour l'image 2026 khẳng định Perpignan như một nền tảng lớn của thế giới dành cho các bộ sưu tập nhiếp ảnh xung đột và ảnh tài liệu. Từ Trung Đông, Ukraina, Iran đến đường biên Thái – Cam, liên hoan không cung cấp “nội dung” mà tổ chức một cuộc tranh luận bằng hình ảnh về bạo lực, ký ức và công lý. Trong thời đại tin tức tràn ngập và chóng quên, việc dành hai tuần của một thành phố cho ảnh báo chí quốc tế là một lựa chọn chính trị: chọn nhìn thẳng vào những gì thường bị đẩy ra khỏi khung hình. Nếu chiến tranh tiếp tục, ít nhất chúng ta vẫn còn những bức ảnh để nhắc rằng điều đó không bao giờ là bình thường.
