Giáo dục số đảo xa: từ nhu cầu sống còn đến lựa chọn chiến lược
Giáo dục số đảo xa là việc đưa hạ tầng công nghệ, phòng máy tính trường học, học liệu trực tuyến và kỹ năng số đến những địa bàn hải đảo, vùng sâu vùng xa, để học sinh vùng khó khăn có cơ hội học tập tương đương với bạn bè ở đô thị, từng bước xóa đi tác động của khoảng cách địa lý lên chất lượng giáo dục và cơ hội phát triển cá nhân. Đây không phải câu chuyện trang trí vài thiết bị hiện đại, mà là chiến lược chủ động dùng công nghệ để phá vỡ thế cô lập lâu nay của các lớp học nơi đảo xa. Điểm đáng nói ở Côn Đảo là công nghệ được nhìn nhận như một quyền tiếp cận tri thức, không phải đặc quyền của học sinh thành phố. Khi đặc khu này chính thức trực thuộc TPHCM, yêu cầu bảo đảm điều kiện giáo dục đồng đều cho người dân, nhất là học sinh, trở nên cấp bách hơn. Việc đầu tư giáo dục số ở Côn Đảo vì thế không nên bị xem là hoạt động thiện nguyện đơn lẻ, mà là bước đi chính trị – xã hội cần thiết để khẳng định mọi đứa trẻ, dù ở đảo xa, đều xứng đáng có một lớp học số đúng nghĩa.
Bốn phòng máy tính và một cú hích cho bình đẳng giáo dục
Khi Sở GD-ĐT TPHCM cùng các đơn vị bàn giao phòng máy tính cho Trường Mầm non Hướng Dương và phòng học số cho Phân hiệu Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc, đó là khoảnh khắc Côn Đảo bước một chân vào không gian giáo dục số của thành phố. Song ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc Công ty Tin học Đại Dương hỗ trợ miễn phí cải tạo, nâng cấp phòng máy tính tại 4 trường: Mầm non Hướng Dương, Tiểu học Cao Văn Ngọc, THCS Lê Hồng Phong và THPT Võ Thị Sáu. Những phòng máy tính trường học khang trang không chỉ là vài chục bộ máy mới; chúng là lời khẳng định rằng học sinh vùng khó khăn có quyền được chạm vào bàn phím, truy cập học liệu số, làm quen với kỹ năng số như bất kỳ học sinh nội thành nào. Theo ông Trần Nguyên Hãn, việc lựa chọn thiết bị xuất phát từ nhu cầu thực tế, bảo đảm tính phù hợp và thuận tiện khi sử dụng. Cách tiếp cận này cho thấy công nghệ được thiết kế để phục vụ người học, không phải để phô diễn năng lực tài trợ.
Tính đến nay, ngoài Trường Mầm non Hướng Dương được tặng phòng máy tính, Tin học Đại Dương đã hỗ trợ miễn phí cải tạo, nâng cấp phòng máy tính 3 trường học tại Côn Đảo, gồm THPT Võ Thị Sáu, THCS Lê Hồng Phong, Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc. Con số bốn trường nghe có vẻ nhỏ, nhưng với một địa bàn hải đảo, đó là bước nhảy vọt về hạ tầng giáo dục số. Quan trọng hơn, doanh nghiệp không dừng lại ở việc trao thiết bị mà còn hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và khai thác phòng máy, giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, học sinh tiếp cận học liệu số và các trường ứng dụng công nghệ vào dạy học, quản lý. Nếu không có sự đồng hành dài hạn này, những phòng máy rất dễ trở thành "bảo tàng công nghệ" thay vì là trái tim của chuyển đổi số giáo dục.
Chuyển đổi số giáo dục: không chỉ là máy tính mà là năng lực số
Sai lầm phổ biến khi nói về chuyển đổi số giáo dục là tưởng rằng chỉ cần mua đủ máy tính là xong. Câu chuyện ở Côn Đảo cho thấy điều ngược lại: thiết bị chỉ là bước khởi đầu, năng lực sử dụng mới là yếu tố quyết định. Song song với việc đầu tư phòng máy, Sở GD-ĐT TPHCM tổ chức tập huấn nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý tại Côn Đảo. Chuyên đề "Chuyển đổi số trong quản lý và dạy học" hướng dẫn ứng dụng AI, thiết kế bài giảng, khai thác học liệu số, kiểm tra và đánh giá học sinh. Đây là điểm mang tính bước ngoặt: giáo viên không bị bỏ mặc giữa rừng phần mềm và thiết bị, mà được dẫn dắt để biến công nghệ thành công cụ sư phạm. Cán bộ quản lý, giáo viên THCS Lê Hồng Phong và THPT Võ Thị Sáu được giới thiệu giải pháp kiểm tra trên thiết bị thông minh; giáo viên Tiểu học Cao Văn Ngọc được bồi dưỡng kỹ năng ra đề. Học sinh trường này cũng tham gia chương trình tăng cường tiếng Anh qua nền tảng số và trò chơi tương tác, rèn kỹ năng nghe, nói, giao tiếp. Khi cả thầy và trò đều bước vào môi trường số, chuyển đổi số giáo dục mới có cơ hội trở thành thay đổi thực chất, không phải phong trào.
Từ lớp mầm non đến định hướng dài hạn: công nghệ gắn với trẻ em đảo xa
Nhiều người lo ngại công nghệ sẽ "cướp" tuổi thơ của trẻ mầm non. Cách làm ở Trường Mầm non Hướng Dương cho thấy một hướng đi cân bằng hơn. Phòng máy tính giúp mở rộng không gian trải nghiệm của trẻ thông qua hình ảnh, âm thanh và các hoạt động khám phá phù hợp với lứa tuổi, nhưng công nghệ chỉ được dùng như công cụ hỗ trợ bài học trực quan, sinh động, không thay thế vận động và tương tác trực tiếp. Đây là thông điệp quan trọng: giáo dục số đảo xa không có nghĩa là nhốt trẻ vào màn hình, mà là dùng công nghệ để làm giàu thêm trải nghiệm học tập. Không chỉ được trao tặng phòng máy tính, Trường Mầm non Hướng Dương còn được Tin học Đại Dương tiếp tục hỗ trợ trong quá trình vận hành, khai thác phòng học số, chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp để phát huy hiệu quả phòng máy. Đơn vị này khẳng định sẽ phối hợp với Sở GD-ĐT đưa máy tính đến các trường, ưu tiên vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và hỗ trợ vận hành để thiết bị được sử dụng lâu dài. Đây là cam kết hiếm thấy: không "tặng rồi thôi" mà theo đuổi giá trị lâu dài cho học sinh vùng khó khăn.
Thu hẹp khoảng cách giáo dục số giữa các vùng miền: Côn Đảo như một phép thử
Côn Đảo đang trở thành phép thử quan trọng cho tham vọng thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục số giữa các vùng miền. Việc đưa máy tính đến 4 trường học không chỉ giải quyết nhu cầu thiết bị trước mắt, mà còn góp phần kết nối giáo dục Côn Đảo với tiến trình chuyển đổi số chung của thành phố, để khoảng cách địa lý không trở thành rào cản tiếp cận tri thức của học sinh nơi đảo xa. Trong bối cảnh chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới đối với ngành giáo dục, việc bổ sung thiết bị đi cùng nâng cao năng lực sử dụng công nghệ là điều kiện bắt buộc. Từ năm học 2026-2027, TPHCM cùng các đối tác sẽ hỗ trợ Côn Đảo triển khai các mục tiêu phát triển giáo dục theo Nghị quyết 71. Nếu lộ trình này được thực hiện nhất quán, Côn Đảo có thể trở thành hình mẫu cho cách một đặc khu hải đảo dùng công nghệ để bù đắp bất lợi địa lý. Doanh nghiệp đồng hành cũng đặt mục tiêu đưa công nghệ, các giải pháp số đến gần hơn với giáo viên và học sinh, từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện tiếp cận giáo dục số, đồng thời lan tỏa hiệu quả của chuyển đổi số trong ngành giáo dục. Câu hỏi còn lại không phải "có nên làm" mà là "làm sao để mở rộng mô hình này" đến nhiều đảo xa, vùng sâu, vùng biên giới khác.
