Giáo dục số vùng xa: từ khái niệm đến nhu cầu sống còn
Giáo dục số vùng xa là việc đưa hạ tầng máy tính, kết nối và kỹ năng công nghệ đến những khu vực cách trở như vùng sâu, vùng xa, hải đảo, để học sinh và giáo viên có thể tiếp cận học liệu số, công cụ dạy học hiện đại và các chương trình đào tạo trực tuyến ngang bằng với học sinh ở đô thị, qua đó thu hẹp khoảng cách số học sinh và cơ hội học tập giữa các vùng. Việc TPHCM cùng các đơn vị đưa máy tính trường học đảo đến Côn Đảo không chỉ là một hoạt động thiện nguyện mà là bước đi chiến lược để gắn đặc khu này vào tiến trình chuyển đổi số giáo dục chung của thành phố. Nếu trước đây khoảng cách địa lý là cái cớ cho mọi thiếu thốn, thì hôm nay, thiếu công nghệ trong trường học vùng đảo mới là điều khó chấp nhận.
Khi trẻ mầm non lần đầu bước vào phòng máy tính Côn Đảo
Hình ảnh học sinh lớp Lá Trường Mầm non Hướng Dương háo hức bước vào tiết học làm quen với máy tính chiều 22/10 cho thấy công nghệ không còn là đặc quyền của trẻ em thành phố. Với hơn 40 máy tính trong phòng máy mới, nhà trường lần đầu có thể tổ chức dạy cho cả lớp, thay vì vài thiết bị dùng chung như trước đây. 280 học sinh mầm non giờ có thêm một “cửa sổ số” để nhìn ra thế giới.
Điều đáng nói không phải ở việc các em biết kéo – thả hình tròn, hình vuông hay nhận biết màu sắc trên màn hình, mà ở chỗ công nghệ đã được thiết kế đúng vai: hỗ trợ chứ không thay thế trải nghiệm. Mỗi tuần, tùy độ tuổi, trẻ có khoảng 60 phút làm quen với máy tính, nội dung gắn chặt với chương trình mầm non hiện hành, chỉ thay đổi cách thể hiện bằng hình ảnh và âm thanh sống động hơn. Đây là cách tiếp cận thông minh: dùng máy tính trường học đảo như công cụ mở rộng không gian khám phá, nhưng vẫn giữ trọng tâm ở vận động, chơi và tương tác trực tiếp.
Bốn trường, một mục tiêu: thu hẹp khoảng cách số học sinh
Điểm đáng chú ý của sáng kiến này là tính hệ thống: không dừng ở một phòng máy lẻ tẻ, mà nâng cấp đồng loạt bốn trường học trên đảo. Sở GD-ĐT TPHCM cùng các đơn vị đã bàn giao phòng máy tính cho Trường Mầm non Hướng Dương và phòng học số cho Phân hiệu Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc. Song song đó, Công ty Tin học Đại Dương cải tạo, nâng cấp phòng máy tính tại bốn trường: Mầm non Hướng Dương, Tiểu học Cao Văn Ngọc, THCS Lê Hồng Phong và THPT Võ Thị Sáu.
Những phòng máy tính Côn Đảo mới không chỉ bổ sung thiết bị, mà còn mở ra cơ hội đổi mới dạy học và quản lý nhà trường. Doanh nghiệp không “trao xong rồi thôi”, mà tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn khai thác phòng máy, bảo đảm thiết bị được dùng lâu dài và đúng mục đích. Nói cách khác, đây là mô hình giáo dục số vùng xa có trách nhiệm: thiết bị đi cùng với cam kết đồng hành, để khoảng cách địa lý không còn là rào cản tri thức của học sinh nơi đảo xa.
Từ máy tính đến AI: chuyển đổi số giáo dục không thể thiếu người thầy
Không có giáo viên, mọi phòng máy đều có nguy cơ trở thành kho thiết bị. Nhận thức rõ điều đó, TPHCM tổ chức tập huấn chuyên đề “Chuyển đổi số trong quản lý và dạy học” cho giáo viên và cán bộ quản lý tại Côn Đảo, tập trung vào ứng dụng AI, thiết kế bài giảng, khai thác học liệu số, kiểm tra và đánh giá học sinh. Đây là bước đi đúng: chuyển đổi số giáo dục phải bắt đầu từ năng lực số của người thầy, không phải từ những chiếc máy lạnh lẽo.
Giáo viên mầm non được tập huấn chuyển đổi số để ứng dụng công nghệ vào chăm sóc, giáo dục trẻ, dùng máy tính như công cụ xây dựng hoạt động trực quan, gần gũi với cuộc sống. Ở bậc phổ thông, giáo viên THCS Lê Hồng Phong và THPT Võ Thị Sáu được giới thiệu giải pháp kiểm tra trên thiết bị thông minh; giáo viên Tiểu học Cao Văn Ngọc được bồi dưỡng kỹ năng ra đề, trong khi học sinh được tăng cường tiếng Anh qua nền tảng số và trò chơi tương tác. Nếu có một câu trích đáng nhớ ở đây, thì đó là: “Việc đưa máy tính đến 4 trường học không chỉ giải quyết nhu cầu thiết bị trước mắt, mà còn góp phần kết nối giáo dục Côn Đảo với tiến trình chuyển đổi số chung của thành phố”.
Từ đặc khu đến tương lai: công nghệ số có đủ để đổi đời học sinh đảo?
Côn Đảo trở thành đặc khu trực thuộc TPHCM từ 1/7/2025, và giáo dục là một trong những phép thử đầu tiên cho cam kết phát triển đồng đều giữa đảo và đất liền. Từ năm học 2026-2027, thành phố cùng các đối tác sẽ hỗ trợ Côn Đảo triển khai các mục tiêu phát triển giáo dục theo Nghị quyết 71. Những phòng máy tính, lớp học số và khóa tập huấn AI hôm nay chính là nền móng cho lộ trình đó. Nhưng công nghệ chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ nằm ở cách cộng đồng giáo viên, phụ huynh và học sinh biến chúng thành thói quen học tập mới.
Tin học Đại Dương khẳng định sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, không chỉ trao tặng thiết bị mà còn bảo đảm nguồn lực được sử dụng hiệu quả, tạo giá trị lâu dài cho nhà trường. Nếu những cam kết này được giữ đúng, khoảng cách số học sinh giữa đô thị và đảo xa sẽ dần thu hẹp, thậm chí đảo chiều: học sinh Côn Đảo có thể trở thành “đại sứ đặc biệt” giới thiệu hình ảnh quê hương mình bằng ngoại ngữ, bằng kỹ năng số, bằng sự tự tin của một thế hệ lớn lên cùng công nghệ. Khi đó, câu hỏi không còn là “đảo có theo kịp thành phố không”, mà là “thành phố có học được gì từ cách đảo dùng công nghệ một cách tiết kiệm, thiết thực và nhân văn”.
