Chuyển đổi số giáo dục là gì và vì sao phải đòi hỏi kết quả cụ thể?
Chuyển đổi số giáo dục là quá trình dùng công nghệ số, dữ liệu, nền tảng trực tuyến và AI để thay đổi cách dạy, học, kiểm tra, quản trị nhà trường và cung cấp dịch vụ giáo dục, với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục, sự thuận tiện và minh bạch cho người học, nhà giáo và phụ huynh. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu coi đây không chỉ là nhiệm vụ công nghệ mà là “mục tiêu, đồng thời là động lực” của đổi mới giáo dục. Vấn đề là, ngành giáo dục không còn được phép hài lòng với những báo cáo đầy số liệu về số hóa, số phần mềm, số nền tảng; các cơ sở dữ liệu, hệ thống quản lý phải trả lời được câu hỏi rất đời thường: cắt giảm giấy tờ gì, giúp giáo viên nhẹ hơn việc gì, học sinh và phụ huynh thấy thuận tiện hơn ở đâu. Nếu không đo được những thay đổi này, chuyển đổi số giáo dục chỉ dừng ở mức “trang trí”.
Từ dữ liệu đến chất lượng: Áp lực “6 rõ” cho Bộ Giáo dục
Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đã số hóa thông tin của hơn 28 triệu người học và nhà giáo thuộc hơn 50.000 cơ sở giáo dục, cùng hơn 16 triệu học bạ và trên 8 triệu văn bằng, chứng chỉ, là một nỗ lực đáng kể. Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nhấn mạnh: kết quả chuyển đổi số không thể đo bằng đếm ứng dụng, mà phải bằng chất lượng giáo dục, hiệu quả quản trị, sự thuận tiện và hài lòng của người học, giáo viên và phụ huynh. Ông yêu cầu mọi nhiệm vụ phải theo tinh thần “6 rõ”: rõ việc và mục tiêu, rõ người và cơ quan chủ trì, rõ sản phẩm đầu ra, rõ thời hạn, rõ nguồn lực và thẩm quyền, rõ cơ chế kiểm tra, giám sát. Nhiều dịch vụ như đăng ký thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học, tra cứu kết quả, nhập học đã lên môi trường số, nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: chúng có giảm phiền hà, giảm sai sót và tiết kiệm thời gian cho người dân hay chưa.
Gia Lai: Khi số hóa giáo dục gắn với AI trong trường học
Gia Lai là ví dụ cho thấy chuyển đổi số giáo dục chỉ có ý nghĩa khi gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục. Sau một năm triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, tỉnh đã cụ thể hóa bằng Chương trình hành động, phân công 35 nhiệm vụ theo nguyên tắc “6 rõ”. Ngành giáo dục Gia Lai hiện quản lý điện tử gần 2,4 triệu hồ sơ, 100% cơ sở giáo dục phổ thông dùng học bạ điện tử và đã tự đánh giá mức độ chuyển đổi số của mình. Kho học liệu số có hơn 720.408 tài liệu, ngân hàng đề thi hơn 1,05 triệu câu hỏi. Điểm đáng chú ý là AI trong trường học không còn là khẩu hiệu: 100% công chức, viên chức được tập huấn về ứng dụng AI, và ngành đã thí điểm tại 12 cơ sở giáo dục phổ thông. Theo báo cáo, chất lượng giáo dục toàn diện, giáo dục STEM, hướng nghiệp, kỹ năng sống và an toàn trường học đều được cải thiện cùng với kết quả học sinh ở các kỳ thi trong nước và quốc tế.
Tra Tap: Khi công nghệ dạy học phải vượt qua bóng tối thiếu điện
Câu chuyện ở vùng cao Trà Tập cho thấy chuyển đổi số giáo dục không chỉ là chuyện nền tảng 4.0 mà còn là bài toán điện, mạng và ý chí của người đứng đầu. Thầy hiệu trưởng Trương Công Một kiên trì đưa công nghệ dạy học vào trường nội trú Chu Văn An, bắt đầu từ những thứ đơn giản như tivi, máy tính bảng, bài giảng video và phần mềm tương tác. Một số điểm trường như Ràng Chuối, Lăng Lương, Tak Po chưa có điện lưới, phải dùng điện năng lượng mặt trời, sóng yếu, khiến việc dạy học với công nghệ số vô cùng khó khăn. Theo thầy Một, trở ngại lớn nhất là điện và Internet; nhà trường vừa xin hỗ trợ, vừa kêu gọi tài trợ để từng bước có đủ thiết bị. Dù vậy, ở điểm chính, 21 lớp đã có tivi, phòng máy 26 máy tính kết nối Internet, thư viện bài giảng video trước mắt tập trung Toán và Tiếng Việt. Hầu hết giáo viên đã bước đầu dùng AI để thiết kế bài giảng, video, nội dung học tập và phần mềm tương tác phù hợp điều kiện miền núi.
Từ tiến độ sang hiệu quả: Thước đo mới cho chuyển đổi số giáo dục
Cả ở cấp trung ương lẫn địa phương, bài toán lớn nhất không còn là “có làm hay không”, mà là “làm có tạo ra thay đổi gì”. Phó Thủ tướng đã giao Bộ Giáo dục và Đào tạo trong năm học 2026–2027 phải quán triệt chuyển đổi số giáo dục đến từng địa phương, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm; chọn một số việc cụ thể, thiết thực để triển khai đồng bộ, tạo chuyển biến rõ ngay từ đầu năm học và tránh hình thức. Đồng thời, Bộ được giao hoàn thiện các nền tảng số dùng chung, củng cố hạ tầng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu, chuyển đổi số trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá, phát triển năng lực số và Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, định hướng đến 2035. Ở Gia Lai, yêu cầu mới là dịch chuyển từ “xây hệ thống” sang “khai thác hiệu quả hệ thống”, sau khi nền tảng dữ liệu lớn, học bạ số, kho học liệu và ngân hàng câu hỏi đã hình thành. Đó cũng là thông điệp chung cho cả nước: chuyển đổi số giáo dục phải được kiểm đếm bằng sản phẩm và kết quả cụ thể, từ cắt giảm sổ sách đến điểm số học sinh.
