Sân bay Vân Phong trên biển là gì và vì sao đáng chú ý?
Sân bay Vân Phong là một cảng hàng không quốc tế mới được quy hoạch tại Khánh Hòa, có đặc điểm nổi bật là toàn bộ công trình dự kiến xây dựng trên vùng mặt nước ven bờ, với diện tích khoảng 497,1 ha, công suất thiết kế tới 2,5 triệu hành khách mỗi năm và tổng vốn đầu tư ước tính hơn 9.200 tỷ đồng, trở thành mô hình sân bay trên biển đầu tiên trong hệ thống hạ tầng hàng không của Việt Nam.
Điểm mấu chốt của dự án không chỉ nằm ở yếu tố “lần đầu tiên trong lịch sử” mà ở thông điệp chiến lược: Việt Nam sẵn sàng dịch chuyển hạ tầng hàng không ra biển để giải bài toán quỹ đất, kết nối vùng và cạnh tranh quốc tế. Theo Quyết định 2007/QĐ-TTg, sân bay Vân Phong gắn trực tiếp với quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn 2075, trong đó tỉnh được định hướng trở thành đô thị loại I, thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm kinh tế biển, du lịch và dịch vụ quan trọng.
Quy mô 497,1 ha trên mặt nước: Từ ý tưởng táo bạo đến bài toán kỹ thuật
Theo phương án nghiên cứu, sân bay Vân Phong sẽ được xây dựng trên vùng mặt nước ven bờ tại xã Vạn Thắng, huyện Vạn Ninh cũ, với diện tích khoảng 497,1 ha, rộng gấp 28 lần sân vận động Mỹ Đình 17,5 ha. Khu vực quy hoạch không có dân cư, không có rừng phòng hộ và chưa có quy hoạch khu neo đậu tàu thuyền, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành một sân bay trên biển mà không phải giải phóng mặt bằng quy mô lớn.
Theo định hướng, toàn bộ công trình sẽ được xây dựng trên mặt nước; nếu triển khai đúng phương án này, sân bay Vân Phong sẽ là công trình hàng không đầu tiên tại Việt Nam có đặc điểm xây dựng hoàn toàn trên mặt nước. Đây là bước nhảy công nghệ và quản trị rủi ro không nhỏ: từ nền móng, chống xói lở, thích ứng bão, đến bảo vệ môi trường biển. Quy mô diện tích tương đương một “đảo hạ tầng” mới, buộc cơ quan quản lý phải có bộ tiêu chuẩn riêng cho sân bay trên biển, thay vì bê nguyên mô hình sân bay trên đất liền sang.
Công suất 2,5 triệu khách và khoản đầu tư 9.214 tỷ: Lợi ích có xứng tầm?
Theo Quyết định 1140/QĐ-BXD, Cảng hàng không quốc tế Vân Phong được định hướng là sân bay cấp 4E, có khả năng khai thác máy bay thân rộng. Giai đoạn đến năm 2030, công suất thiết kế dự kiến đạt khoảng 1,5 triệu hành khách/năm, tầm nhìn đến năm 2050 tăng lên khoảng 2,5 triệu hành khách/năm. Tổng mức đầu tư ước tính khoảng 9.214 tỷ đồng, cho thấy đây là một trong những dự án hạ tầng giao thông có quy mô vốn đáng kể hiện nay.
Câu hỏi đặt ra là: với công suất tối đa 2,5 triệu khách, khoản đầu tư hơn 9.200 tỷ đồng có xứng đáng? Về mặt chiến lược, câu trả lời có xu hướng là “có”, vì sân bay Vân Phong không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn là hạ tầng nền cho du lịch, dịch vụ và logistics gắn với Khu kinh tế Vân Phong. Tuy nhiên, về hiệu quả tài chính, dự án sẽ chịu áp lực lớn trong việc thu hút hãng bay, đa dạng đường bay quốc tế và tránh “giẫm chân” với Cam Ranh và Tuy Hòa.
Cửa ngõ mới cho Nam Trung Bộ – Tây Nguyên và chiến lược phát triển cảng hàng không
Vị trí của sân bay Vân Phong cho thấy rõ ý đồ chiến lược: cách Nha Trang khoảng 65 km, cách Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh khoảng 108 km về phía Nam và Cảng hàng không Tuy Hòa khoảng 48 km về phía Bắc. Theo Bộ Xây dựng, việc bổ sung sân bay Vân Phong nhằm hình thành cửa ngõ giao thông hàng không quan trọng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là du lịch, dịch vụ và logistics.
Trong bức tranh phát triển cảng hàng không toàn quốc, Vân Phong là mảnh ghép mới cho chiến lược “đa cực” thay vì dồn tải lên một vài sân bay lớn. Quy hoạch đô thị Khánh Hòa đến năm 2050 nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không; trong đó có nâng cấp Cam Ranh, phát triển Cảng hàng không quốc tế Vân Phong, hệ thống cảng biển, đường sắt tốc độ cao và các tuyến liên vùng. Nói cách khác, sân bay trên biển này là “cầu nối trên không” cho một hệ sinh thái hạ tầng đang được thiết kế lại từ gốc.
Thách thức và thông điệp dài hạn của một sân bay trên biển
Việc đưa hạ tầng hàng không ra biển luôn đi kèm rủi ro: chi phí duy tu cao, tác động môi trường biển, yêu cầu công nghệ xây dựng và vận hành phức tạp hơn sân bay trên đất liền. Sân bay Vân Phong vì thế là phép thử năng lực triển khai các dự án hạ tầng thế hệ mới, nơi bài toán kỹ thuật, tài chính và môi trường phải được giải cùng lúc. Nếu thành công, đây sẽ là tiền lệ quan trọng để Việt Nam cân nhắc thêm các mô hình sân bay trên biển ở những khu vực khan hiếm quỹ đất nhưng giàu tiềm năng kinh tế biển.
Về dài hạn, sân bay Vân Phong gửi đi một thông điệp rõ ràng: phát triển hạ tầng hàng không không chỉ là mở rộng đường băng, mà là tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Khi được triển khai, dự án có thể tạo điều kiện thuận lợi cho du lịch, logistics và các hoạt động kinh tế gắn với lợi thế biển, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – xã hội và nâng cao khả năng hội nhập quốc tế của Khánh Hòa. Nhưng để xứng đáng với kỳ vọng, dự án cần được giám sát chặt chẽ, minh bạch chi phí và ưu tiên chất lượng kỹ thuật, thay vì chạy theo tiến độ hay “thành tích quy hoạch”.
