Di sản cần được kể bằng ngôn ngữ của người trẻ
Giáo dục di sản văn hóa là cách giúp học sinh tiếp cận lịch sử, phong tục và giá trị cộng đồng qua bài học, trải nghiệm thực tế và những hình thức kể chuyện phù hợp với đời sống hôm nay. Điểm đáng chú ý là học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn được tham gia diễn giải, chia sẻ và lan tỏa di sản. Chiều 23/10, chương trình Unitour Heritage TP.HCM tiếp tục tại Đại học Gia Định, với hoạt động hướng dẫn sinh viên khai thác chất liệu văn hóa, sáng tạo nội dung và chia sẻ câu chuyện di sản trên nền tảng số. Nhà báo Hà Kiều, nhà sáng lập Heritage Ho Chi Minh City và Thư ký tòa soạn Tạp chí Du lịch TP.HCM, điều phối chương trình. Tọa đàm “Kể chuyện di sản: Từ chất liệu truyền thống đến ngôn ngữ mạng xã hội” đặt ra câu hỏi thiết thực: làm sao đưa giá trị văn hóa vào đời sống đương đại mà không làm sai lệch ý nghĩa.
Từ trang sách đến tiếng cồng chiêng
Ở Lâm Đồng, giáo dục văn hóa Việt Nam được đưa ra khỏi khuôn khổ sách vở qua sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa, tham quan và giao lưu văn hóa dân tộc. Trường THCS Nguyễn Du tại xã Đức Linh lồng ghép câu chuyện lịch sử, danh nhân, phong tục, lễ hội và nghệ thuật dân gian vào các hoạt động học đường; học sinh cũng được khuyến khích khám phá di tích, đọc sách, làm video và infographic giới thiệu quê hương. Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Đắk Song, học sinh gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu cồng chiêng M’nông và làn điệu Ching Ngăn, rồi trực tiếp thực hành. Những hoạt động trải nghiệm văn hóa như vậy khiến di sản hiện lên qua âm thanh, con người và sự tham gia của chính người học. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ yêu cầu ghi nhớ thông tin: hiểu biết có cơ hội gắn với trải nghiệm và sự trân trọng bản sắc.
Học sinh kể chuyện bằng video và mạng xã hội
Khi internet, mạng xã hội và công nghệ phát triển nhanh, truyền thông số ngày càng có vai trò trong việc đưa thông tin đến công chúng. Vì vậy, nội dung số văn hóa có thể trở thành cầu nối hữu ích nếu học sinh biết chuyển chất liệu lịch sử, đời sống, ẩm thực và con người thành hình ảnh, video ngắn hoặc bài đăng phù hợp với cách người trẻ tiếp nhận. Tại Unitour, các chuyên gia về sáng tạo nội dung, giải trí, tiếp thị, công nghệ, giáo dục, di sản và nghệ thuật chia sẻ cách kể chuyện bằng những định dạng này. Một diễn giả có điểm IELTS 9.0 và cộng đồng gần 2 triệu người theo dõi trên TikTok, Facebook chia sẻ kinh nghiệm xây dựng nội dung có ích cho người trẻ. Cuộc thi sáng tạo về di sản TP.HCM cho phép học sinh chọn góc nhìn, cách kể và hình thức thể hiện riêng. Tuy nhiên, sáng tạo không thể thay thế sự chính xác: người làm nội dung cần kiểm chứng thông tin và tránh bóp méo ý nghĩa di sản.
Trao vai trò chủ động, không chỉ giao bài tập
Giá trị của cách làm này nằm ở việc học sinh vừa học về di sản vừa thực hành cách truyền đạt điều mình hiểu. Ở trường học Lâm Đồng, các em được khuyến khích khám phá địa danh, tham quan bảo tàng và sáng tạo sản phẩm số giới thiệu quê hương. Ở TP.HCM, bài dự thi chất lượng có cơ hội được hướng dẫn, đào tạo và tranh giải thưởng tổng trị giá đến 100 triệu đồng. Một số tác phẩm được chọn có thể xuất hiện tại Heritage Ho Chi Minh City Fest vào Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026. Ban tổ chức cũng kỳ vọng các bài dự thi góp phần tạo cơ sở dữ liệu số về di sản, phục vụ giới thiệu văn hóa và du lịch thành phố. Những kết quả ấy sẽ phụ thuộc vào chất lượng nội dung, nhưng hướng đi đã rõ: hãy để học sinh kể chuyện di sản bằng trải nghiệm và tiếng nói của mình. Khi đó, giáo dục không chỉ trao kiến thức mà còn mở đường cho sự quan tâm và trách nhiệm.
