Đã mắc bệnh vẫn có thể nhiễm lại
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây chủ yếu qua muỗi vằn mang virus và có thể lây qua đường máu hoặc từ mẹ sang con. Đây là lý do người từng mắc bệnh không nên cho rằng mình đã được bảo vệ hoàn toàn. Virus Dengue có bốn tuýp huyết thanh; sau nhiễm bệnh, cơ thể tạo miễn dịch lâu dài với tuýp đã gặp nhưng không được bảo vệ hoàn toàn trước các tuýp còn lại. Vì vậy, một người có thể mắc sốt xuất huyết lại trong đời, thậm chí gặp bệnh do một tuýp khác. Nỗi lo tái mắc là có cơ sở, nhưng phản ứng phù hợp không phải tự kết luận rằng mình miễn nhiễm hay chắc chắn sẽ mắc lại. Hiểu đúng về miễn dịch sốt xuất huyết giúp mỗi người chủ động hỏi bác sĩ về tiêm phòng và tiếp tục phòng muỗi đốt.
Muỗi vằn có thể truyền virus sau khi hút máu người bệnh: virus nhân lên trong muỗi rồi di chuyển đến tuyến nước bọt sau 8–12 ngày; khi muỗi đốt người khác, virus có thể lây sang người đó. Bệnh vì thế không chỉ là chuyện của người từng mắc, mà còn gắn với nguy cơ muỗi truyền bệnh trong môi trường sống.
Có nên tiêm vắc xin sau khi mắc sốt xuất huyết?
Câu trả lời không nên là “đã mắc rồi thì khỏi cần tiêm”. Theo tư vấn của bác sĩ được nêu trong tài liệu, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn nên cân nhắc vắc xin sốt xuất huyết để tăng cường khả năng bảo vệ trước nguy cơ mắc bệnh ở những lần tiếp theo. Lý do nằm ở giới hạn của miễn dịch tự nhiên: miễn dịch lâu dài chủ yếu hướng đến tuýp virus đã gây bệnh, chứ không che chắn đầy đủ trước các tuýp khác. Tuy nhiên, đây không phải lời khuyên để tự đặt lịch tiêm mà không đánh giá tình trạng cá nhân. Quyết định tiêm phòng sốt xuất huyết cần được trao đổi với nhân viên y tế, dựa trên sức khỏe của người tiêm và hướng dẫn tiêm chủng hiện hành. Vắc xin là một phần của kế hoạch phòng bệnh, không thay thế việc tránh muỗi đốt.
Từng trải qua bệnh nặng có thể khiến ý tưởng tiêm vắc xin trở nên cấp thiết, nhưng tiền sử bệnh cũng cần được trình bày rõ khi đi tư vấn. Hãy cho bác sĩ biết lần mắc gần nhất và tình trạng sức khỏe hiện tại; để nhân viên y tế xác định bước tiếp theo thay vì tự suy đoán khả năng miễn dịch.
Thời điểm tiêm và các bước nên làm
Một tư vấn y khoa trong tài liệu đề xuất tiêm vắc xin sốt xuất huyết sau 6 tháng kể từ lần mắc bệnh gần nhất; trong khoảng 6 tháng sau nhiễm, người bệnh có thể có miễn dịch bảo vệ tạm thời với các tuýp Dengue còn lại. Mốc này là thông tin để trao đổi với bác sĩ, không nên xem như lịch áp dụng tự động cho mọi người. Trước khi tiêm, hãy hỏi cơ sở tiêm chủng về hướng dẫn hiện hành và cung cấp đầy đủ thông tin sức khỏe, bao gồm thời điểm mắc bệnh. Nếu vừa khỏi bệnh, đừng tự quyết định tiêm ngay hoặc trì hoãn vô thời hạn chỉ vì cho rằng mình đã có kháng thể.
- Ghi lại thời điểm mắc sốt xuất huyết gần nhất và trao đổi với bác sĩ về tình trạng hồi phục.
- Hỏi nhân viên y tế xem mình có phù hợp tiêm hay không và thời điểm nào đáp ứng hướng dẫn tiêm chủng hiện hành.
- Duy trì biện pháp tránh muỗi đốt dù đã tiêm hoặc đang chờ tư vấn.
Tiêm vắc xin không thay thế phòng muỗi đốt
Không nên đặt toàn bộ kỳ vọng phòng bệnh vào vắc xin. Tiêm chủng chỉ là một phần trong các biện pháp giảm nguy cơ, nên người đã tiêm vẫn cần hạn chế muỗi đốt. Hãy đậy kín dụng cụ chứa nước, úp vật dụng có thể đọng nước và vệ sinh môi trường thường xuyên; có thể thả cá vào bể cảnh hoặc bể chứa nước tưới cây để diệt lăng quăng, nhưng không thả vào bể nước ăn uống, sinh hoạt. Mặc quần áo dài tay, ngủ màn kể cả ban ngày và dùng các biện pháp kiểm soát muỗi được khuyến cáo. Phối hợp phun hóa chất khi cơ quan y tế hướng dẫn. Nếu mắc bệnh, một số trường hợp nhẹ có thể theo dõi tại nhà theo chỉ dẫn của bác sĩ, nhưng không tự chẩn đoán hay tự điều trị thay cho thăm khám.
Kết luận: từng mắc sốt xuất huyết không đồng nghĩa đã có miễn dịch bảo vệ hoàn toàn và cũng không loại trừ khả năng mắc lại. Hãy hỏi bác sĩ về vắc xin, thời điểm tiêm phù hợp với sức khỏe và hướng dẫn hiện hành; đồng thời tiếp tục phòng muỗi đốt, dù đã tiêm hay chưa.
