Hạ sốt không phải đã khỏi: hiểu đúng giai đoạn nguy hiểm
Sốt xuất huyết hạ sốt là thời điểm nhiều người lầm tưởng bệnh đã khỏi, nhưng trên thực tế đây mới là giai đoạn nguy hiểm nhất vì dễ xuất hiện thoát huyết tương, giảm tiểu cầu, sốc và suy tạng nếu người bệnh chủ quan, ngừng theo dõi hoặc tự ý dùng thuốc. Sốt xuất huyết Dengue thường trải qua ba giai đoạn: sốt, giai đoạn nguy hiểm và hồi phục. Giai đoạn nguy hiểm sốt xuất huyết có thể bắt đầu sau khi sốt kéo dài 2-7 ngày, tức là ngay khi nhiệt độ hạ xuống chứ không phải khi còn sốt cao. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, giai đoạn này thường kéo dài khoảng 24-48 giờ và trùng với thời điểm đa số bệnh nhân nghĩ rằng mình đã ổn. Đây là mâu thuẫn nguy hiểm giữa cảm giác chủ quan và diễn biến thật của bệnh.
Khi nhiệt độ giảm: giảm tiểu cầu, thoát huyết tương và rối loạn tuần hoàn
Khoảng ngày thứ 3-7 của bệnh, nhiệt độ có thể giảm nhưng nhiều bệnh nhân bắt đầu thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến cô đặc máu, giảm thể tích tuần hoàn và sốc. Đây là lý do giai đoạn nguy hiểm sốt xuất huyết thường trùng với thời điểm người bệnh hết sốt. Tiểu cầu thường giảm quanh lúc hạ sốt và chỉ tăng trở lại khi bước sang giai đoạn hồi phục, nghĩa là hết sốt không đồng nghĩa tiểu cầu đã phục hồi. Tệ hơn, tiểu cầu vẫn có thể tiếp tục giảm ngay sau khi người bệnh vừa hết sốt. Khi khả năng cầm máu suy giảm và thành mạch bị tổn thương, nguy cơ xuất huyết dưới da, xuất huyết niêm mạc, chảy máu nội tạng tăng rõ rệt; đây là nền tảng cho các biến chứng sốt xuất huyết nặng, dù bệnh nhân không còn sốt cao.
Sốc, suy đa tạng và những sai lầm theo dõi sau khi hạ sốt
Người mắc sốt xuất huyết có thể bước vào giai đoạn nguy hiểm khi hạ sốt và ngừng theo dõi, tự dùng thuốc hoặc bỏ qua dấu hiệu cảnh báo. Đây không phải cảnh báo suông: một nữ bệnh nhân 20 tuổi ở Đồng Nai được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM trong tình trạng sốc, suy đa tạng do sốt xuất huyết và đã không qua khỏi; việc điều trị muộn là yếu tố khiến tình trạng trở nên nguy kịch. Những ca bệnh 16 và 21 tuổi bị sốt xuất huyết nặng, kèm suy hô hấp, suy gan, rối loạn đông máu hoặc sốc cho thấy tuổi trẻ và không có bệnh nền không đồng nghĩa bệnh sẽ diễn biến nhẹ. Sai lầm phổ biến nhất là ngừng theo dõi khi hết sốt. Người đã được chẩn đoán cần tái khám theo hẹn, theo dõi dấu hiệu cảnh báo và lượng nước tiểu ngay cả khi cảm thấy đỡ mệt.
Dấu hiệu cảnh báo sau hạ sốt: bỏ qua là trả giá
Các tổ chức y tế nhấn mạnh dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện khi sốt hạ hoặc trong 24-48 giờ sau đó. Người bệnh phải đến cơ sở y tế ngay nếu có đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần, nhất là vùng gan và thượng vị; nôn liên tục, không ăn uống được; chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc ra máu âm đạo bất thường; mệt lả, li bì, bồn chồn, vật vã; tay chân lạnh, da nhợt, khó thở, thở nhanh, tiểu ít hoặc bất kỳ biểu hiện khác thường nào. Những biểu hiện này phản ánh tình trạng giảm tiểu cầu sốt xuất huyết, rối loạn đông máu và suy tuần hoàn đang tiến triển. Mọi nỗ lực “tự cầm cự ở nhà” hay chờ tự khỏi khi đã xuất hiện các dấu hiệu trên đều là đánh cược với sốc và suy đa tạng, nhất là khi người bệnh còn tự uống thuốc không được khuyến cáo.
Theo dõi sốt xuất huyết đúng cách và những hệ lụy lâu dài
Giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết cần được đánh giá cùng diễn biến lâm sàng; người bệnh không nên tự suy đoán mức độ nặng từ kết quả xét nghiệm và càng không tự truyền tiểu cầu khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Xét nghiệm công thức máu giúp bác sĩ theo dõi đồng thời tiểu cầu, hematocrit, bạch cầu và đối chiếu với triệu chứng để quyết định điều trị. Virus sốt xuất huyết có 4 type huyết thanh; người từng mắc vẫn có thể nhiễm lại type khác và lần mắc sau có nguy cơ nặng hơn. Tiểu cầu thường bắt đầu tăng khi bước vào giai đoạn hồi phục, nhưng thời gian trở về bình thường khác nhau ở từng người, nên cảm giác khỏe hơn không có nghĩa cơ thể đã hoàn toàn hồi phục. Khi cần thăm khám và theo dõi sốt xuất huyết, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa nội tổng hợp để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.
