Đối tác công nghệ Việt Nam Singapore: từ tầm nhìn chính trị đến khuôn khổ chiến lược
Đối tác công nghệ Việt Nam Singapore là khuôn khổ hợp tác mới, trong đó hai nước không chỉ trao đổi hay tiếp nhận công nghệ, mà hướng tới cùng nghiên cứu, cùng phát triển và cùng sản xuất để tạo ra hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao sức cạnh tranh trong khu vực Đông Nam Á.
Trọng tâm của chuyển động này là chuyến thăm chính thức Singapore và đồng chủ trì Đối thoại chiến lược Việt Nam - Singapore lần thứ nhất của Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú, được đánh giá là “thành công rất tốt đẹp, đạt mức cao các mục tiêu đề ra, với nhiều kết quả cụ thể”. Không chỉ là một chuyến ngoại giao thông thường, đây là bước đi mang tính định chế, biến tầm nhìn chính trị cấp cao thành khuôn khổ hợp tác vận hành được: một cơ chế đối thoại chiến lược thường xuyên giữa hai Đảng, lần đầu tiên Đảng Cộng sản Việt Nam thiết lập với một chính đảng nước ngoài.
Ý nghĩa then chốt nằm ở chỗ quan hệ công nghệ được kéo thẳng vào trục quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, đặt dưới sự dẫn dắt trực tiếp của lãnh đạo cấp cao. Hai bên nhấn mạnh nhiệm vụ thực hiện các cam kết, làm sâu sắc quan hệ song phương vì lợi ích nhân dân, hòa bình, ổn định và phát triển khu vực và thế giới. Nói cách khác, công nghệ không còn là phụ trợ, mà trở thành một trụ cột chính trị – kinh tế mới của khuôn khổ hợp tác Việt Singapore.
Đồng kiến tạo giá trị: bước nhảy vượt khỏi “chuyển giao công nghệ” truyền thống
Điểm đột phá lớn nhất của khuôn khổ hợp tác Việt Singapore nằm ở triết lý: không dừng ở chuyển giao công nghệ, mà chuyển sang đồng kiến tạo giá trị. Hai bên thống nhất hướng tới một hệ sinh thái đổi mới có tính cộng hưởng, nơi doanh nghiệp, viện trường và cơ quan quản lý của cả hai nước “đồng nghiên cứu, đồng phát triển và đồng sản xuất – cùng tạo ra công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và các mô hình kinh doanh mới”.
Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, mục tiêu là để “Việt Nam và Singapore không chỉ tiếp nhận hay trao đổi công nghệ, mà có thể cùng nhau tạo ra giá trị, phục vụ nhu cầu phát triển của hai nước”. Đây là chuyển dịch quan trọng: Việt Nam không còn ở vị thế chủ yếu là nơi tiếp nhận công nghệ, mà trở thành đồng chủ sở hữu tri thức, đồng tác giả sản phẩm. Điều này mở đường để doanh nghiệp Việt bước vào các chuỗi giá trị công nghệ cao, thay vì bị “khóa” ở khâu gia công giá trị thấp.
Về tác động thực tiễn, hai bên đã nhấn mạnh yêu cầu “biến thỏa thuận thành chương trình, kế hoạch và dự án cụ thể của lĩnh vực, địa phương mình, với mục tiêu, lộ trình và trách nhiệm triển khai rõ ràng, lấy hiệu quả thực chất và lợi ích của người dân, doanh nghiệp làm thước đo”. Điều này nếu được thực hiện nghiêm túc sẽ là hàng rào cứng chống lại bệnh hình thức trong hợp tác quốc tế: dự án phải sinh ra việc làm, doanh nghiệp mới, dịch vụ tốt hơn cho người dân chứ không chỉ là những bản ghi nhớ trên giấy.
Kênh Đảng và khuôn khổ hợp tác Việt Singapore: nền chính trị làm bệ đỡ cho công nghệ
Một điểm ít được nói thẳng nhưng rất đáng chú ý: đối tác công nghệ Việt Nam Singapore được xây trên nền quan hệ Đảng với Đảng, chứ không chỉ trên các thỏa thuận hành chính hay thương mại. Đối thoại chiến lược Việt Nam - Singapore là cơ chế đối thoại chiến lược đầu tiên mà Đảng Cộng sản Việt Nam thiết lập với một chính đảng nước ngoài, do Thường trực Ban Bí thư và Phó Tổng Thư ký Đảng Hành động Nhân dân đồng chủ trì.
Kỳ họp lần thứ nhất của cơ chế này đã “mở ra kênh trao đổi thường xuyên, trực tiếp để lãnh đạo hai bên chia sẻ quan điểm, trao đổi kinh nghiệm về các vấn đề có tính chiến lược, thời sự”. Đáng chú ý, hai bên thống nhất lấy hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và kết nối công nghệ làm trọng tâm, gắn với tin cậy chính trị ngày càng cao. Như vậy, công nghệ được đặt vào mối liên hệ hữu cơ với cải cách thể chế, quản trị quốc gia và chiến lược nguồn nhân lực – những yếu tố quyết định thành bại của phát triển công nghệ Đông Nam Á.
Điều này cũng tạo ra lợi thế mềm cho khuôn khổ hợp tác Việt Singapore: khi định hướng chính trị đã thống nhất và kênh trao đổi được duy trì thường xuyên, các dự án công nghệ dài hạn sẽ ít phải chịu rủi ro “đứt gãy” do thay đổi ưu tiên ngắn hạn. Quan hệ kênh Đảng đi vào chiều sâu, “định hướng chung cho quan hệ Việt Nam - Singapore, nhất là trên những lĩnh vực trọng tâm, chiến lược, tạo điều kiện làm sâu sắc hơn nữa hợp tác toàn diện giữa hai nước”.
Từ tầm nhìn Đông Nam Á đến lợi ích người dân và bước tiếp theo
Không phải ngẫu nhiên mà hai bên đặt mục tiêu “phấn đấu hiện thực hóa tầm nhìn chung đưa Việt Nam và Singapore trở thành những đối tác công nghệ chiến lược hàng đầu ở Đông Nam Á”. Trong bối cảnh cạnh tranh phát triển công nghệ Đông Nam Á ngày càng gay gắt, nếu không nhanh chóng định vị mình trong các mắt xích giá trị cao, Việt Nam dễ bị mắc kẹt ở mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ. Sự bắt tay với một trung tâm công nghệ – tài chính khu vực như Singapore vì thế không chỉ có ý nghĩa song phương, mà còn là cách Việt Nam tham gia cuộc chơi công nghệ khu vực với vị thế chủ động hơn.
Với người dân và doanh nghiệp, lợi ích sẽ đến nếu các sáng kiến được cụ thể hóa thành những dự án rõ ràng: trung tâm đổi mới sáng tạo chung, chương trình đào tạo nhân lực số, hợp tác start-up, hay các nền tảng dịch vụ số xuyên biên giới. Chính các bên hữu quan đã nhấn mạnh phải lấy hiệu quả thực chất và lợi ích người dân, doanh nghiệp làm thước đo triển khai. Ở đây, thách thức lớn không nằm ở ý chí chính trị nữa, mà ở năng lực thiết kế chính sách và tổ chức thực hiện ở từng bộ, ngành, địa phương.
Khuôn khổ đối tác công nghệ chỉ thực sự có sức sống nếu được cập nhật liên tục. Hai bên đã nhất trí tổ chức Kỳ họp lần thứ hai Đối thoại chiến lược tại Việt Nam trong năm 2027, tạo nhịp xem xét lại các mục tiêu và đẩy nhanh những nội dung còn chậm. Từ nay đến đó, câu hỏi không phải là “có nên” hay “có thể” hợp tác sâu về công nghệ nữa, mà là Việt Nam sẽ chuẩn bị ra sao để bước vào bàn đồng kiến tạo công nghệ với Singapore bằng năng lực thật, sản phẩm thật và nhân lực thật.
