Khi công trường trường học lên tiếng ồn hơn tiếng trống khai giảng
Công trường trường học là tình trạng trường đang trong quá trình xây mới, cải tạo hoặc nâng cấp nhưng vẫn phải tổ chức dạy và học song song, khiến khuôn viên trở thành nơi đan xen giữa lớp học, máy móc, vật liệu xây dựng, tiếng ồn và những rủi ro an toàn tiềm ẩn cho học sinh và giáo viên. Ở Đà Nẵng, nhiều trường bước vào năm học mới khi mọi thứ vẫn ngổn ngang, và điều này không chỉ là chuyện “chậm tiến độ”, mà là câu hỏi: chúng ta đang ưu tiên xây tường gạch hay bảo vệ tuổi thơ.
Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Khuyến, dự án nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất đã được phê duyệt, tập trung vào hiệu bộ, phòng học, căn tin, phòng học bộ môn, thư viện, nhà thi đấu đa năng, hội trường và các hạng mục phụ trợ. Tuy nhiên, dù năm học đã trôi qua hai tuần, hàng loạt hạng mục vẫn còn dang dở. Thư viện, hội trường ngổn ngang vật liệu, hành lang kéo dây điện, cổng trường đào xới chưa xong. Năm học được quảng bá là khởi đầu mới, nhưng với nhiều học sinh, đó là khởi đầu bằng tiếng khoan cắt và bụi mù. Câu chuyện ở đây không chỉ là bất tiện, mà là một lựa chọn chính sách: chấp nhận dạy trong công trường để kịp tiến độ, hay dám dừng lại để bảo đảm an toàn trường học.
Học sinh, giáo viên, phụ huynh giữa vòng vây bụi, kẹt xe và lo sợ
Khi cơ sở vật chất giáo dục biến thành công trường, người chịu tác động trực diện là học sinh, giáo viên và phụ huynh. Ở Nguyễn Khuyến, vỉa hè trước cổng trên đường Hồ Nguyên Trừng thi công dở dang, đất đá, bó vỉa bê tông xếp chồng, ngày mưa bùn đất bê bết, ngày nắng bụi bay mịt mù, gây mất an toàn cho học sinh. Tuyến đường vốn đã hẹp, thêm công trình chậm chạp khiến đưa đón học sinh thường xuyên kẹt xe. Đó không phải là “chút bất tiện”, mà là rủi ro giao thông lặp lại mỗi ngày.
Tại Trường Tiểu học – THCS Hòa Cường, dù năm học đã bắt đầu hai tuần, con đường vào trường vẫn chưa thi công xong. Trời nắng thì bụi phủ, trời mưa thì lầy lội; nhiều ngày, học sinh và phụ huynh phải lội bùn, băng bụi để đến lớp. Việc học không chỉ là chuyện soạn sách vở, mà còn là bài kiểm tra sức chịu đựng. Trong bối cảnh đó, mọi lời kêu gọi bảo đảm an toàn trường học nghe rất chênh vênh: sáng đi học là tránh xe máy đào, trưa tan trường là né bùn lầy, chiều về nhà là mang theo bụi công trường trên áo. Khi phụ huynh phải lo từng bước chân con mình trước cổng trường, niềm tin vào môi trường học an toàn bị bào mòn từng ngày.
Cơ sở vật chất giáo dục thiếu hụt: sửa chỗ này, hỏng chỗ kia
Nếu những công trường hiện hữu là phần nổi của tảng băng, thì phía dưới là một hệ thống cơ sở vật chất giáo dục thiếu và yếu kéo dài nhiều năm. Theo báo cáo, các trường hiện thiếu 240 phòng học, 82 phòng âm nhạc, 82 phòng mỹ thuật, 69 phòng công nghệ, 82 phòng máy tính, 71 phòng ngoại ngữ và 62 phòng đa chức năng. Đồng thời, nhiều công trình xây từ nhiều năm trước đã xuống cấp, không còn đáp ứng yêu cầu sử dụng. Nói cách khác, Đà Nẵng đang phải chạy cùng lúc trên hai mặt trận: lấp khoảng trống phòng học mới và “chữa cháy” những dãy phòng cũ nát.
Trong điều kiện đó, việc mở các công trường trường học là khó tránh. Nhưng vấn đề là cách triển khai. Hợp đồng thi công tại một số trường có thời hạn 300 ngày, bắt đầu từ tháng 11. Tuy nhiên, từ tháng 11 đến tháng 5, học sinh vẫn học nên nhà thầu không thể thi công đồng loạt, đẩy phần lớn khối lượng 10 tháng vào ba tháng hè, gây áp lực lớn lên tiến độ. Thị trường nhân công lại khan hiếm, nhà thầu ôm cùng lúc nhiều công trình, dẫn tới cảnh “thi công rải mỏng” và kéo dài. Kết quả là cả năm học phải sống chung với công trường, trong khi mục tiêu nâng chất lượng dạy – học lại bị chính công tác xây dựng kéo lùi.
Tái bố trí, dạy tạm và cái giá vô hình của một năm học bị xé nhỏ
Khi trường biến thành công trường, giải pháp phổ biến là dời học sinh đi nơi khác. Một trường tiểu học chưa xây xong buộc phải gửi toàn bộ học sinh khối 4, 5 với 18 lớp sang học nhờ tại Cung Văn hóa thiếu nhi, cách trường 4km; các em khối 1, 2, 3 học tạm tại cơ sở 2. Trên giấy tờ, đó là biện pháp “linh hoạt”. Trong thực tế, đó là chuỗi ngày di chuyển xa hơn, đổi thời khóa biểu, chia nhỏ không gian học, và làm mỏng dần sợi dây gắn kết giữa học sinh với ngôi trường của mình.
Không chỉ học sinh, giáo viên cũng phải xoay xở trong điều kiện thiếu phòng học bộ môn, thiết bị thiếu, cũ, hỏng; có nơi, thầy cô phải tự thiết kế đồ dùng dạy học để bù đắp việc thiếu trang thiết bị. Những nỗ lực đó đáng trân trọng, nhưng đó không thể là giải pháp lâu dài cho chất lượng dạy học. Khi một năm học bị xé nhỏ bởi những lần chuyển điểm trường, ghép lớp, học tạm phòng, tác động không chỉ là mệt mỏi, mà còn là chất lượng giáo dục bị phân mảnh. Đầu năm, học sinh nghe hứa hẹn về thư viện mới, nhà đa năng mới; nhưng giữa năm, các em vẫn chỉ thấy giàn giáo, gạch đá và dây điện chằng chịt.
Từ bản đồ nhu cầu đến kỷ luật thi công: không thể để công trường nuốt mất lớp học
Để thoát khỏi vòng xoáy “thiếu – xây – chậm – chịu đựng”, Đà Nẵng cần thay đổi cách lên kế hoạch và tổ chức thi công. Gợi ý đã có: thành phố cần xây dựng bản đồ nhu cầu trường học theo khu vực, cấp học, giai đoạn, dựa trên quy mô dân số, khu đô thị mới, khu công nghiệp, tốc độ tăng dân số do di cư và xu hướng dịch chuyển dân cư. Danh mục công trình nguy hiểm phải được lập, ưu tiên xử lý các hạng mục “đỏ”, không để những dãy phòng đã cảnh báo nguy hiểm vẫn tiếp tục sử dụng dài hạn. Nhiều ý kiến đề xuất rằng “cấp vốn phải theo thứ tự ưu tiên rõ ràng: an toàn xây dựng, đủ phòng học, rồi mới đến các hạng mục tiếp theo” – một nguyên tắc tưởng hiển nhiên nhưng đang bị phá vỡ.
Quan trọng hơn, mọi kế hoạch cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất giáo dục phải gắn với kỷ luật tiến độ và trách nhiệm giải trình. Chủ đầu tư cho biết đang liên tục đôn đốc, yêu cầu nhà thầu tập trung lực lượng, phấn đấu hoàn thành công trình trong tháng 10 hoặc giao hạ tầng, hàng rào, lối đi vào cuối tháng 9. Những mốc thời gian này cần được coi là cam kết với phụ huynh, không chỉ là mốc kỹ thuật. An toàn trường học không thể là khẩu hiệu, mà phải được đo bằng số ngày không có tai nạn, bằng những lối đi sạch sẽ trước cổng, bằng những lớp học không phải lẫn với tiếng máy khoan. Nếu không, mỗi mùa khai giảng, thay vì tiếng trống trường, học sinh Đà Nẵng sẽ tiếp tục nghe tiếng công trường vọng vào bài học đầu đời.
