Tuần phim Thăng Long: khi di sản bước vào phòng chiếu
Tuần phim Hiền tài và Hào khí Thăng Long là chương trình trình chiếu 21 tác phẩm điện ảnh trong 6 ngày, kết nối di sản văn hóa Quốc Tử Giám với khán giả đương đại qua ngôn ngữ phim truyện, tài liệu, hoạt hình và phim ngắn, đồng thời khẳng định điện ảnh là cây cầu sống động giữa truyền thống hiếu học nghìn năm và đời sống trẻ trung của Thăng Long – Hà Nội hôm nay. Điểm mấu chốt của tuần phim Thăng Long là thông điệp: di sản chỉ thực sự có sức sống khi bước ra khỏi bia đá, đình đền và hòa vào những trải nghiệm hiện đại. Lễ khai mạc tối 23/9 tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia (Hà Nội) đã đặt di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám ngay giữa không gian điện ảnh đại chúng, thay vì giữ nó trong vùng an toàn của nghị sự học thuật. Sự kiện diễn ra tới hết ngày 28/9, hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, nhưng không nhìn quá khứ bằng ánh mắt hoài cổ; nó đòi hỏi chúng ta phải trả lời câu hỏi: chúng ta muốn di sản đồng hành với tương lai như thế nào?
21 tác phẩm: một bản đồ cảm xúc về hiền tài và hào khí Thăng Long
Việc chọn lọc 21 phim cho tuần phim không phải là thao tác "cho đủ số", mà là xây nên một bản đồ cảm xúc về đạo học, hiền tài và hào khí Thăng Long. 15 tác phẩm chính được chiếu tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia gồm 4 phim truyện, 4 phim tài liệu và 7 phim hoạt hình, cùng 6 phim ngắn đoạt giải từ cuộc thi “Hiền tài hôm nay”. Những phim truyện như Mùi cỏ cháy, Truyện cổ tích cho tuổi 17, Học trò thủy thần, Chiếc chìa khóa vàng không đơn giản là phim kinh điển Việt Nam được mang chiếu lại; chúng đặt chiến tranh, tuổi trẻ và khát vọng dựng nước trong tương quan với những băn khoăn của thế hệ sinh viên, người đi làm hôm nay. Ở mảng tài liệu, loạt phim về Thái Tổ Lý Công Uẩn – từ Chiếu dời đô, Nam Quốc Sơn Hà, Chứng nhân quyền lực tới Bản hùng ca bất tuyệt – đánh thẳng vào ý thức tự chủ và lẽ độc lập, những chủ đề chưa bao giờ cũ trong một xã hội đang hội nhập. Bộ phim hoạt hình về Thánh Gióng, Loa Thành, các đền Bạch Mã, Voi Phục hay truyền thuyết gươm thần tạo nên lớp kể dành cho thiếu nhi, nhưng đồng thời nhắc người lớn rằng biểu tượng tâm linh là phần không thể tách rời của bản sắc đô thị Thăng Long.
Quốc Tử Giám: từ bia đá hiền tài đến không gian sáng tạo điện ảnh
Không thể hiểu tuần phim Hiền tài và Hào khí Thăng Long nếu tách nó khỏi di sản văn hóa Quốc Tử Giám – biểu tượng của truyền thống hiếu học, nơi lưu giữ và tôn vinh giá trị tri thức của dân tộc. 950 năm trước, Quốc Tử Giám là quốc học đầu tiên, định hình hình ảnh người thầy và hiền tài như nền tảng dựng nước. Hôm nay, trong phòng chiếu của Trung tâm Chiếu phim Quốc gia, những hình tượng đó được tái hiện qua người thầy Chu Văn An, vua Lý Thái Tổ hay cô giáo tiếng Anh Trần Thị Thúy, người đang dùng công nghệ đem tri thức quốc tế tới học sinh vùng nông thôn. Theo TS Lê Xuân Kiêu, chuỗi hoạt động từ cuộc thi phim ngắn “Hiền tài hôm nay”, tọa đàm “Điện ảnh và Di sản” đến tuần phim Hiền tài và Hào khí Thăng Long đã mở hướng kết nối di sản với đời sống đương đại, từng bước biến Văn Miếu – Quốc Tử Giám thành một không gian văn hóa, sáng tạo, gần gũi với giới trẻ. Câu nói này đáng được coi như lời tuyên ngôn: di sản không còn là đối tượng trưng bày, mà là chất liệu cho công nghiệp văn hóa Thủ đô. Khi các nhà biên kịch hoạt hình có tới 7 tác phẩm tham gia và giành giải tại cuộc thi phim ngắn, đó là tín hiệu cho thấy giới sáng tạo đã bắt đầu coi di sản như kho tư liệu sống chứ không phải gánh nặng minh họa.
Khán giả trẻ và bài kiểm tra sức sống của di sản
Một tuần phim có thể được thiết kế hoàn hảo trên giấy, nhưng nếu không chạm được khán giả thì di sản vẫn chỉ là câu chuyện nội bộ. 17 suất chiếu được bố trí tại Trung tâm Chiếu phim Quốc gia và Rạp Ngọc Khánh, trong đó cuối tuần ưu tiên cho thiếu nhi, gia đình, còn các ngày trong tuần tập trung vào khung giờ tối cho học sinh, sinh viên và người đi làm. Cách sắp lịch này không chỉ là giải pháp kỹ thuật; nó thể hiện quan điểm: người giữ nhịp cho di sản ngày nay là khán giả trẻ, chứ không phải riêng giới nghiên cứu. Sự thật là tuần phim Thăng Long đã thu hút đông đảo khán giả Thủ đô, đồng thời trở thành không gian gặp gỡ giữa các thế hệ nghệ sĩ, nhà làm phim và công chúng. Khi một khán giả Hà Nội khẳng định việc học lịch sử qua hình ảnh và câu chuyện điện ảnh là cách giáo dục hiệu quả cho thế hệ tương lai, đó là lời nhắc rằng phim kinh điển Việt Nam không nên đứng yên trên kệ, mà cần được đưa trở lại phòng chiếu, lớp học, câu lạc bộ điện ảnh. Ở góc nhìn sinh viên, tuần phim trở thành điểm hẹn văn hóa, tạo động lực để họ bước khỏi bài giảng lý thuyết và đối thoại với lịch sử bằng cảm xúc.
Điện ảnh – con đường dài để di sản Thăng Long hòa vào đời sống hôm nay
Tuần phim Hiền tài và Hào khí Thăng Long khép lại, nhưng điều đáng nói không phải là những suất chiếu kết thúc, mà là việc di sản đã tìm được thêm "gạch nối" trong hành trình hòa vào đời sống đương đại. Qua phim truyện, tài liệu, hoạt hình và phim ngắn, các câu chuyện về Thánh Gióng, Lý Công Uẩn, Chu Văn An, Thăng Long, Loa Thành hay ký ức Hà Nội không dừng ở các mốc niên đại mà trở thành nhân vật, hình ảnh, cảm xúc. Tuần phim này chứng minh điện ảnh có thể trở thành mặt trận hiệu quả nhất để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Quốc Tử Giám: nó thu hút thiếu nhi bằng hoạt hình, chạm tới sinh viên bằng những câu chuyện trưởng thành, và đối thoại với người đi làm bằng ký ức chiến tranh, đô thị, gia truyền. Nếu được duy trì như một phần trong chiến lược công nghiệp văn hóa, mỗi mùa tuần phim Thăng Long sẽ là một dịp để chúng ta kiểm tra sức sống của truyền thống hiếu học và hào khí Thăng Long trong tâm trí công chúng. Câu hỏi còn lại không dành cho các nhà tổ chức, mà dành cho từng người xem: sau khi bước ra khỏi phòng chiếu, chúng ta muốn mang theo điều gì từ 950 năm Quốc Tử Giám vào đời sống hôm nay?
