Thuế polysilicon Mỹ: định nghĩa một bước ngoặt chiến lược
Thuế polysilicon Mỹ là gói biện pháp thương mại áp đặt mức thuế 15% cùng giá nhập khẩu tối thiểu lên polysilicon và các sản phẩm liên quan, nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu, phục hồi công nghiệp vật liệu quan trọng chip trong nước và tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn theo định hướng an ninh quốc gia.
Ngày 6.8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp áp mức thuế 15% và quy định giá nhập khẩu tối thiểu với polysilicon và các dạng sản phẩm từ vật liệu này. Đây không phải quyết định kỹ thuật thuần túy mà là tuyên bố chính trị: Mỹ chấp nhận trả giá ngắn hạn để đổi lấy chủ quyền công nghệ dài hạn. Khi polysilicon được xem là vật liệu quan trọng chip và pin mặt trời, việc đánh thuế đồng nghĩa Washington coi đây là mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh Mỹ Trung Quốc, thay vì chỉ là một dòng hàng hóa trong thương mại toàn cầu.
Từ 50% xuống dưới 2%: vì sao Mỹ buộc phải ra tay
Lý do sâu xa của đòn thuế nằm ở sự tụt dốc công nghiệp đáng báo động. Nhà Trắng thừa nhận công suất sản xuất polysilicon của Mỹ đã từ 50% thị phần toàn cầu năm 2005 rơi xuống dưới 2% vào năm 2024. Song song, thị phần wafer bán dẫn giảm từ 37% xuống 10%. Trong khi đó, Trung Quốc chiếm hơn 90% sản lượng polysilicon thế giới, biến nước này thành "cổ chai" vật liệu đối với cả chip và năng lượng mặt trời.
Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Mỹ hiện gần như phụ thuộc hoàn toàn vào hàng nhập khẩu đối với phôi, tấm wafer và tế bào pin mặt trời”. Khi chuỗi cung ứng bán dẫn bị lệ thuộc như vậy, mọi cuộc khủng hoảng địa chính trị đều có thể biến thành cú sốc nguồn cung. Vì thế, sắc lệnh mới không chỉ nhằm "khôi phục ngành sản xuất polysilicon ở Mỹ" như văn bản nêu, mà còn là bước phòng thủ bắt buộc để tránh kịch bản bị khóa van vật liệu quan trọng chip ngay giữa cuộc cạnh tranh công nghệ với Bắc Kinh.
Thuế 15% như đòn bẩy cho sản xuất chip nội địa
Điểm đáng chú ý là thuế polysilicon Mỹ không đứng riêng lẻ, mà đi kèm lộ trình chủ động tái công nghiệp hóa. Trump đã chỉ đạo Bộ Thương mại xây dựng chương trình khuyến khích đầu tư vào sản xuất polysilicon thô trong nước và các sản phẩm ở công đoạn tiếp theo. Nói cách khác, Washington muốn dùng thuế quan để tạo vùng đệm giá, sau đó dùng chính sách công nghiệp để lấp đầy khoảng trống sản xuất.
Tài liệu Nhà Trắng khẳng định các biện pháp này nhằm "tạo ra sân chơi bình đẳng", đưa ngành về lại Mỹ và bảo vệ nền tảng công nghiệp quốc phòng. Về bản chất, đó là nỗ lực đồng bộ để kích thích sản xuất chip nội địa và tấm pin mặt trời, giảm phụ thuộc nguồn polysilicon giá rẻ từ Trung Quốc, đồng thời củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn nội địa ở mọi mắt xích, từ vật liệu thô đến wafer và tế bào. Ai muốn tiếp tục bán vào thị trường Mỹ sẽ phải cạnh tranh với các nhà máy ngay trên đất Mỹ, dưới luật chơi do Washington đặt ra.
Leo thang cạnh tranh Mỹ Trung Quốc vượt khỏi các tranh chấp thương mại cũ
Giới quan sát nhận định đây là bước leo thang mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, chứ không chỉ là khúc quanh nhỏ trong chiến tranh thương mại. Bắc Kinh lập tức cáo buộc Washington "mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia" và "lạm dụng quyền lực nhà nước". Căng thẳng thêm rõ khi Trung Quốc vừa siết xuất khẩu UAV, trừng phạt doanh nghiệp Mỹ và mở rà soát an ninh đối với hàng nhập khẩu liên quan thương mại nước ngoài, coi đó là đòn đáp trả các hạn chế gần đây của Washington.
Nhìn rộng hơn, việc nhắm thẳng vào vật liệu quan trọng chip cho thấy cuộc chơi đã vượt khỏi thuế thép, nhôm hay nông sản. Lần này, Mỹ nhắm thẳng vào nền tảng công nghệ mà Trung Quốc đang thống trị. Nếu Washington thành công trong việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn, thế hệ nhà máy polysilicon, wafer và pin mặt trời mới ở Mỹ sẽ trở thành công cụ cạnh tranh dài hạn, còn nếu thất bại, thuế 15% sẽ chỉ đội chi phí lên mà không tạo được sức sống cho sản xuất nội địa.
Kết luận: Thuế polysilicon là lời tuyên chiến công nghiệp dài hạn
Thuế polysilicon Mỹ là lựa chọn đầy rủi ro nhưng có tính tính toán: chấp nhận chi phí, chấp nhận trả giá trong quan hệ thương mại để mua lại năng lực sản xuất vật liệu quan trọng chip ngay tại quê nhà. Với việc đặt mục tiêu tạo “sân chơi bình đẳng” và kéo các ngành công nghiệp chiến lược về Mỹ, Washington đang biến thuế quan thành công cụ tái thiết chứ không chỉ là vũ khí mặc cả.
Tuy nhiên, thuế 15% chỉ là điểm khởi đầu. Thành hay bại sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ có xây được hệ sinh thái sản xuất chip nội địa, từ polysilicon đến wafer và ứng dụng cuối cùng, đủ sức cạnh tranh với một Trung Quốc đang nắm hơn 90% sản lượng polysilicon toàn cầu hay không. Cuộc chơi này sẽ không kết thúc bằng một vòng đàm phán thuế quan; nó là cuộc chạy đua nhiều thập kỷ để xem ai kiểm soát chuỗi cung ứng bán dẫn của thế kỷ mới.
