Thiếu sách giáo khoa: vấn đề không nằm ở số lượng in
Tình trạng thiếu sách giáo khoa là hiện tượng phụ huynh phải đi nhiều nơi, hỏi nhiều cửa hàng nhưng vẫn không mua đủ các đầu sách cần, dù nhà xuất bản thông báo đã cung ứng hàng trăm triệu bản ra thị trường và khẳng định nguồn cung tổng thể là đủ cho nhu cầu năm học mới của học sinh trên cả nước. Vấn đề nổi lên trong những ngày cận năm học mới là phụ huynh tiểu học chật vật “gom” sách cho con, đặc biệt với các lớp đầu cấp, khi một số đầu sách không có sẵn tại điểm bán lẻ. Điều nghịch lý là trong khi phụ huynh phàn nàn thiếu sách giáo khoa, NXB Giáo dục Việt Nam báo cáo sản lượng đã tăng mạnh so với cùng kỳ, cho thấy khoảng cách giữa con số thống kê và trải nghiệm thực tế của người mua đang bị bỏ ngỏ.
Nỗi lo của phụ huynh tiểu học: thiếu sách và lẫn lộn sách in cũ
Trong thực tế, thiếu sách giáo khoa ở mắt phụ huynh không phải là khái niệm trừu tượng mà là những buổi tối phải chạy từ nhà sách này sang nhà sách khác để hoàn thiện một danh mục đã được nhà trường gửi trước. Phụ huynh tiểu học như trường hợp chị Nguyễn Như Quỳnh mang danh sách đi nhiều nơi nhưng vẫn thiếu một số cuốn, phải chờ nhập thêm trong khi ngày tựu trường đã rất gần. Không ít gia đình có hai vợ chồng đều đi làm chia sẻ việc phải “săn” từng đầu sách là bất tiện và tốn thời gian. Nỗi lo không chỉ là phiền toái cá nhân: nếu thiếu sách giáo khoa lan rộng ở đầu năm, những tuần đầu học sẽ bị ảnh hưởng, giáo viên khó triển khai đúng chương trình còn học sinh thì bắt đầu năm học mới với cảm giác bị hụt hẫng.
Hai mẫu bìa, một bộ sách: vì sao phụ huynh hoang mang?
Cùng lúc thiếu sách giáo khoa tại điểm bán, phụ huynh còn đối mặt một lớp rối rắm khác: phân biệt sách giáo khoa in cũ với sách mới. Tại một nhà sách lớn ở TPHCM, phụ huynh thấy có hai mẫu bìa cho cùng một đầu sách, một ghi “Bộ Giáo dục và Đào tạo”, một ghi “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Theo tìm hiểu, những cuốn mang logo “Kết nối tri thức với cuộc sống” là sách giáo khoa in cũ, được xuất bản từ năm 2025 trở về trước, trong khi sách phát hành mới có bìa chỉ ghi tên cơ quan quản lý. Sự khác nhau về bìa khiến nhiều người tưởng mình đã mua nhầm sách giáo khoa in cũ, thậm chí tặng lại hoặc yêu cầu trả hàng. Trớ trêu là chính bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” lại được Bộ Giáo dục lựa chọn làm bộ sách thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2026-2027, nên sách in trước đây về cơ bản vẫn dùng được bình thường.
NXB Giáo dục Việt Nam nói gì về khoảng cách giữa sản lượng và nhu cầu?
Theo NXB Giáo dục Việt Nam, hướng tới năm học mới 2026-2027, đơn vị đã “tập trung nguồn lực để bảo đảm cung ứng đầy đủ SGK, đáp ứng nhu cầu của học sinh trên cả nước” với 220 triệu bản sách giáo khoa cùng 76 triệu bản sách bài tập và tham khảo đã đưa ra thị trường, sản lượng sách giáo khoa đạt 148% so với cùng kỳ. Nhà xuất bản cho rằng thiếu sách giáo khoa hiện nay chủ yếu là thiếu cục bộ tại một số điểm bán, không phản ánh việc thiếu nguồn cung trên diện rộng. Nguyên nhân được nêu khá đa chiều: nhu cầu mua sách tăng đột biến cuối tháng 7, đầu tháng 8 khi nhiều phụ huynh mua thêm một bộ để con dùng riêng ở lớp; việc đăng ký mua sách tại một số trường chưa đồng bộ khiến phụ huynh phải tự mua; và tình trạng hiểu nhầm về việc sử dụng sách giáo khoa in cũ dẫn tới trả sách hoặc ngại dùng.
Giải pháp đang triển khai và khoảng trống cần lấp đầy
Trước phản ánh thiếu sách giáo khoa, NXB Giáo dục Việt Nam khẳng định đang tiếp tục điều chuyển 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập tới các khu vực có nhu cầu cao, đồng thời theo dõi sát từng địa phương để học sinh có đủ sách trước ngày khai giảng. Đơn vị cũng nhấn mạnh phần lớn sách giáo khoa in cũ từ năm 2025 trở về trước vẫn được sử dụng và tái sử dụng bình thường, ngoại trừ những đầu sách đã được chỉnh sửa trong năm 2026, và bản cập nhật nội dung đã được công bố dưới dạng PDF miễn phí trên hệ thống trực tuyến. Tuy vậy, nhìn từ góc độ phụ huynh, những nỗ lực này chỉ thật sự có ý nghĩa khi thông tin được truyền đến từng lớp học, từng nhóm cha mẹ; khi nhà trường chủ động đặt và phát sách đồng bộ; và khi việc mua sách giáo khoa mới không còn là cuộc “đỏ mắt” chạy đua với thời gian mỗi mùa tựu trường.
