Tiêm chủng là một phần của chăm sóc tim mạch
Tiêm chủng trong chăm sóc tim mạch là biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng được xem như một trụ cột trong quản lý toàn diện người bệnh, bên cạnh điều trị và theo dõi bệnh lý tim mạch. Đây không phải phần việc tách rời khỏi kiểm soát bệnh tim: hạn chế nguy cơ nhiễm trùng cũng có thể giúp giảm những tác nhân khiến tình trạng tim trở nặng. Vì vậy, tiêm chủng bệnh tim nên được thảo luận trong kế hoạch dự phòng tim mạch, nhất là với người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền. Tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20, các chuyên gia nhấn mạnh dự phòng chủ động bệnh truyền nhiễm như một phần của quản lý toàn diện. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì một người bệnh đang ổn định vẫn có thể gặp biến chứng nhiễm trùng và phải nhập viện.
Vì sao nhiễm trùng có thể làm tim yếu đi
Nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng đường hô hấp, có thể làm gia tăng phản ứng viêm, stress oxy hóa, rối loạn chức năng nội mô và tình trạng tăng đông; những thay đổi này làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ và tử vong do bệnh tim mạch. Nói cách khác, nhiễm trùng không chỉ gây thêm một bệnh cấp tính mà còn có thể tạo sức ép lên hệ tim mạch vốn đã tổn thương. Một trường hợp được chia sẻ tại hội nghị là phụ nữ 67 tuổi mắc suy tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành, trước đó ổn định nhưng sau khoảng một tuần ho, mệt và khó thở nhẹ đã nhập viện với nhiễm trùng hô hấp do RSV cùng suy tim cấp. Ở người từ 65 tuổi trở lên, tỷ lệ nhập viện do RSV có thể tăng đến 6,5 lần nếu mắc bệnh động mạch vành.
Ai cần ưu tiên bàn về dự phòng?
Người cao tuổi mắc bệnh tim mạch và người có nhiều bệnh nền cần được chú ý đặc biệt khi lập kế hoạch phòng ngừa, bởi họ có nguy cơ nhiễm trùng nặng và mất bù tim mạch cao hơn. Tiền sử ghép tim hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch cũng là thông tin quan trọng cần trao đổi với nhân viên y tế. Các chuyên gia tại hội nghị lưu ý người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ mắc Zona thần kinh cao hơn khoảng 34%; bệnh còn có thể gây đau thần kinh kéo dài sau giai đoạn tổn thương da. Những dữ liệu này không đồng nghĩa với việc mọi người cần một lịch tiêm giống nhau. Loại vaccine và thời điểm phù hợp phụ thuộc vào khuyến cáo hiện hành, tình trạng sức khỏe, tuổi tác và tiền sử điều trị. Tiêm chủng bệnh tim cần được cá nhân hóa, thay vì quyết định theo lời khuyên chung hoặc trì hoãn mà không hỏi ý kiến chuyên môn.
Lập kế hoạch tiêm chủng cùng nhân viên y tế
Các loại vaccine phòng phế cầu, RSV, cúm, bạch hầu - uốn ván - ho gà và viêm gan B có thể được cân nhắc theo khuyến cáo hiện hành và tình trạng của từng người. Đây là những lựa chọn cần được xem xét cùng bác sĩ hoặc nhân viên y tế, không phải danh sách áp dụng tự động cho tất cả bệnh nhân. Tăng huyết áp đơn thuần không phải chống chỉ định tiêm chủng; người có huyết áp trong khoảng 140-179/90-109 mmHg không cần trì hoãn tiêm chỉ để chờ đạt huyết áp mục tiêu, nhưng vẫn cần được nhân viên y tế đánh giá trước khi tiêm. Người bệnh nên hỏi về vaccine phù hợp, thời điểm tiêm và các lưu ý liên quan đến bệnh nền hoặc thuốc đang sử dụng. Dự phòng tim mạch sẽ toàn diện hơn khi phòng ngừa nhiễm trùng được bàn cùng với điều trị, thay vì chỉ được cân nhắc sau khi biến chứng xảy ra.
Kết luận: phòng nhiễm trùng cũng là bảo vệ tim
Một đợt nhiễm trùng có thể làm đảo lộn tình trạng tim mạch đang ổn định và dẫn đến nhập viện, vì thế phòng ngừa cần có vị trí rõ ràng trong chăm sóc tim mạch. Tiêm chủng không thay thế thuốc điều trị hay các biện pháp theo dõi bệnh tim, nhưng là một cách hỗ trợ hạn chế nguy cơ nhiễm trùng theo khuyến cáo phù hợp với từng người. Người cao tuổi, người mắc nhiều bệnh nền, người đã ghép tim hoặc đang điều trị ức chế miễn dịch nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế để xây dựng kế hoạch dự phòng riêng. Đó là bước thiết thực để giảm nguy cơ biến chứng nhiễm trùng và bảo vệ thành quả kiểm soát bệnh lâu dài.
