LNG cần cả chuỗi hạ tầng, không chỉ nhà máy
Hạ tầng LNG là hệ thống liên kết từ nhập khẩu, tồn trữ và tái hóa khí đến đường ống, nhà máy điện và truyền tải, giúp khí hóa lỏng trở thành nguồn năng lượng có thể cung ứng cho nền kinh tế. Đây là mắt xích đáng chú ý trong bài toán an ninh năng lượng, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi các khâu được quy hoạch và vận hành đồng bộ. Sáng 5/11 tại Hà Nội, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phối hợp với Đại sứ quán Hoa Kỳ và Tập đoàn Excelerate Energy tại Việt Nam tổ chức hội thảo bàn về kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách cho lĩnh vực này. Sự kiện diễn ra khi Việt Nam thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và đối mặt với biến động thị trường toàn cầu. Kho cảng LNG Thị Vải cùng Nhơn Trạch 3 và 4 đã vận hành thương mại, nhưng đây mới là bước đầu; nhiều dự án vẫn chậm, còn thiếu liên kết giữa các mắt xích.
Vốn quốc tế cần một cơ chế có thể dự đoán
Doanh nghiệp Hoa Kỳ bày tỏ mong muốn đầu tư và cung cấp năng lượng cho Việt Nam, đồng thời sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ. Tuy nhiên, thiện chí không thay thế được điều kiện tài chính có thể kiểm chứng. Nhà đầu tư và bên cho vay cần quy định ổn định, cách định giá minh bạch, công suất rõ ràng, thủ tục cấp phép phù hợp chuẩn quốc tế và hợp đồng đủ sức hỗ trợ huy động vốn. Bởi vậy, cơ chế năng lượng không nên chỉ dừng ở lời mời gọi đầu tư. Nó phải xác định ai gánh rủi ro giá nhiên liệu, tỷ giá, khối lượng, tiến độ và khả năng huy động điện; nếu các rủi ro này không được phân bổ rõ, vốn dài hạn sẽ khó vào những dự án cần thời gian thu hồi dài. Nút thắt không phải thiếu sự quan tâm quốc tế, mà là chưa đủ chắc chắn để biến sự quan tâm ấy thành cam kết tài chính và hợp đồng cung ứng.
Đồng bộ đầu tư, chia sẻ rủi ro đến người dùng
Thực tế vận hành cho thấy mô hình đầu tư phân tán có thể bỏ lỡ lợi ích của hạ tầng dùng chung, làm giảm kết nối giữa các vùng và khiến việc xử lý biến động nguồn cung kém linh hoạt. Trong khi đó, các hợp đồng mua LNG chủ yếu theo chuyến chưa tạo được nguồn cung dài hạn ổn định; thiếu cơ chế bảo đảm huy động sản lượng cam kết cũng khiến việc thu xếp hợp đồng dài hạn cho nhà máy điện trở nên khó khăn. Giải pháp đáng cân nhắc là kho cảng trung tâm và đường ống trục kết nối tới nhà máy điện cùng các hộ tiêu thụ, thay vì để từng dự án tự xoay xở. Nếu rủi ro hợp đồng bị đẩy sang bên mua điện và người tiêu dùng, hóa đơn năng lượng có thể chịu sức ép; nếu cam kết bao tiêu thiếu linh hoạt, chi phí có thể không tương xứng với nhu cầu thực tế. Vì vậy, đầu tư LNG chỉ bền vững khi cơ chế vừa giúp dự án vay được vốn, vừa bảo vệ khả năng chi trả của nền kinh tế.
Quy hoạch là bước mở đường, không phải đích đến
Việt Nam đã có những bước tiến ban đầu, song quy mô phát triển LNG vẫn cần được cân nhắc trước biến động thị trường, nhu cầu tiêu thụ và khả năng huy động của hệ thống điện. Điện khí không thể được xem là phương án tự động có hiệu quả chỉ vì nhu cầu năng lượng tăng: kho cảng, đường ống và nhà máy phải về đích ăn khớp, còn giá điện cần đủ sức cạnh tranh để tạo thị trường tiêu thụ ổn định. Bộ Công Thương đang hoàn thiện, cập nhật Quy hoạch điện VIII điều chỉnh; nguồn tin tại hội thảo nêu dự kiến hoàn thành trong tháng 11 năm nay, trong khi thông tin khác cho biết kế hoạch hoàn thành vào năm 2026. Dù mốc thời gian được nêu không thống nhất, điều quan trọng là quy hoạch phải đi kèm quy tắc thực thi rõ ràng. Kết luận: muốn khơi thông đầu tư, Việt Nam cần chuyển từ các dự án riêng lẻ sang chuỗi LNG đồng bộ, minh bạch trách nhiệm và chia sẻ rủi ro hợp lý. Đó mới là cơ chế đủ sức biến lời mời gọi vốn thành năng lực cung ứng thực tế.
