Khát nhiều không đồng nghĩa với khỏe mạnh
Tiểu đường type 1 ở trẻ nhỏ là bệnh tự miễn khiến cơ thể thiếu insulin, làm đường tích tụ trong máu và thường cần điều trị bằng insulin lâu dài. Câu chuyện của bé Nặc Nặc cho thấy vì sao cha mẹ không nên mặc định trẻ uống nhiều nước là khỏe. Bé gái 20 tháng tuổi liên tục uống nước, tiểu nhiều nhưng suốt ba tháng không tăng cân. Ban đầu, người thân còn khen bé ngoan vì thích uống nước; mẹ bé nhận ra lượng uống tăng rõ rệt, bỉm nhanh đầy và phải thay thường xuyên nên đưa con đi khám. Đây là lựa chọn đúng: trẻ khát nhiều bất thường, nhất là khi đi tiểu nhiều hoặc chậm tăng cân, cần được đánh giá y tế thay vì chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Các dấu hiệu ấy không tự xác nhận bệnh, nhưng đủ để cha mẹ chủ động hỏi bác sĩ.
Đường huyết cao bất thường và chẩn đoán tiểu đường type 1
Tại bệnh viện, bác sĩ Ma Hải Bằng, Phó trưởng khoa Nhi, chú ý đến ba biểu hiện: uống nhiều, tiểu nhiều và không tăng cân. Đường huyết của bé sau ăn hai giờ cao vượt giới hạn đo của thiết bị; kiểm tra lại sau ăn hai giờ rưỡi vẫn ở mức 25 mmol/L. Xét nghiệm tiếp theo ghi nhận HbA1c 7,5% và kháng thể liên quan đến tiểu đường dương tính, giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh type 1. Trường hợp này nhấn mạnh rằng đường huyết trẻ em cần được đánh giá trong bối cảnh triệu chứng và xét nghiệm, chứ không nên tự kết luận chỉ từ một con số. Đường huyết có thể tăng tạm thời khi trẻ vừa ăn, sốt, nhiễm trùng hoặc chịu căng thẳng thể chất. Tuy vậy, khi khát và tiểu nhiều đi cùng chậm tăng cân, trì hoãn việc khám là rủi ro không đáng có.
Nhận biết dấu hiệu và đừng chờ trẻ sụt cân
Cha mẹ thường được nhắc đến nhóm dấu hiệu “ba nhiều, một giảm”: uống nhiều, tiểu nhiều, ăn nhiều nhưng sụt cân. Với trẻ nhỏ, cân nặng đứng yên trong thời gian dài cũng đáng lưu ý, ngay cả khi trẻ vẫn ăn. Hãy quan sát những thay đổi dễ thấy: bình nước vơi nhanh hơn thường lệ, bỉm nặng và phải thay liên tục, trẻ thức giấc ban đêm để uống nước hoặc đi tiểu, hay đái dầm trở lại sau khi đã hết. Mệt mỏi, ít chơi hoặc dễ cáu gắt cũng là những điều nên nói với bác sĩ. Nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc là lý do để đưa trẻ đi khám sớm, không nên vội quy cho trời nóng, “nóng trong” hay giai đoạn lớn nhanh. Một số trẻ chỉ được phát hiện khi đã có nhiễm toan ceton, biến chứng cấp tính nguy hiểm do thiếu insulin nghiêm trọng.
Insulin là điều trị thiết yếu, không phải lỗi ăn uống
Sau điều trị, đường huyết của Nặc Nặc dần được kiểm soát, nhưng bé vẫn cần tiêm insulin hằng ngày theo chỉ định. Đây là điểm gia đình cần hiểu rõ: tiểu đường type 1 không đơn thuần do ăn bánh kẹo hay uống nước ngọt. Bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào tuyến tụy sản xuất insulin; nguyên nhân chính xác chưa được xác định đầy đủ và có thể liên quan đến yếu tố di truyền, môi trường cùng rối loạn miễn dịch. Với trẻ mắc type 1, chỉ điều chỉnh ăn uống không thể thay thế insulin. Gia đình cần phối hợp với bác sĩ để theo dõi đường huyết, dùng thuốc đúng hướng dẫn, duy trì chế độ ăn phù hợp và tái khám định kỳ; không tự ý cắt giảm thức ăn khiến trẻ thiếu dinh dưỡng. Thông điệp cuối cùng rất rõ: đừng xem khát nhiều là dấu hiệu khỏe mạnh. Khi trẻ uống và tiểu nhiều bất thường, nhất là kèm chậm tăng cân hoặc gầy đi, hãy đưa trẻ đi khám.
