Điện khí LNG – bước đệm không thể né trong quá trình chuyển đổi năng lượng
Điện khí tự nhiên hóa lỏng là hình thức sản xuất điện dùng khí thiên nhiên được làm lạnh sâu thành LNG để vận chuyển, sau đó tái hóa khí và đốt trong tuabin thế hệ mới nhằm tạo ra nguồn điện có phát thải thấp hơn than, đáp ứng linh hoạt nhu cầu phụ tải và hỗ trợ tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo biến động. Chính lựa chọn này đang định hình lại cơ cấu nguồn điện Việt Nam: thay vì nhảy thẳng từ than sang năng lượng tái tạo, Việt Nam đang dùng nhà máy LNG như một “cầu nối” để giữ lưới điện ổn định, giải quyết nhu cầu phụ tải tăng nhanh, đồng thời giảm dần phụ thuộc vào nhiệt điện than. Hai dự án nhà máy LNG Việt Nam tại Quỳnh Lập và Long Sơn là minh chứng rõ nhất cho ưu tiên mới này.
Quỳnh Lập: Bắc Trung Bộ thử vai “thủ phủ” điện khí LNG
Dự án Quỳnh Lập không chỉ là thêm một nhà máy LNG nữa; nó là chỉ dấu cho việc Bắc Trung Bộ bắt đầu bước vào bản đồ điện khí tự nhiên hóa lỏng của cả nước. Nhà máy đặt tại phường Tân Mai với công suất 1.500 MW, bao gồm tổ hợp nhà máy điện khí LNG, kho chứa khoảng 250.000 m³ và bến cảng chuyên dùng. Đây là một hạ tầng lớn, gắn với chuỗi giá trị LNG từ nhập khẩu, lưu trữ đến tái hóa khí. Dự án nằm trong Quy hoạch điện VIII, được xác định giữ vai trò trọng tâm trong chiến lược phát triển nguồn điện sạch, chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải carbon của Việt Nam. Nói cách khác, Quỳnh Lập là phép thử xem vùng Bắc Trung Bộ có thể trở thành cực tăng trưởng mới nhờ điện khí LNG hay không.
Điểm đáng chú ý là liên danh nhà đầu tư gồm Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power), tập đoàn SK của Hàn Quốc và doanh nghiệp nội địa NASU. Sự kết hợp này cho thấy chiến lược rất rõ: dựa vào kinh nghiệm quốc tế về LNG, nhưng gắn dự án với doanh nghiệp và nguồn lực địa phương để tăng khả năng hiện thực hóa. Theo phát biểu tại lễ khởi công, Quỳnh Lập được kỳ vọng không chỉ bổ sung nguồn điện ổn định, hiện đại, thân thiện môi trường cho hệ thống điện quốc gia mà còn mở ra không gian phát triển mới cho phía Bắc Nghệ An, trở thành động lực tăng trưởng của tỉnh và khu vực Bắc Trung Bộ. Đây là lợi ích cụ thể cho người dân: nhiều việc làm hơn, hạ tầng cảng biển và logistics được nâng cấp, doanh nghiệp phụ trợ có thêm cơ hội.
Long Sơn: Miền Nam cần LNG để tránh “cú sốc thiếu điện”
Nếu Quỳnh Lập là bước ngoặt cho Bắc Trung Bộ, thì dự án Long Sơn là “van an toàn” cho hệ thống điện miền Nam. Nhà máy điện khí LNG Long Sơn tại TP.HCM có công suất khoảng 1.500 MW, với tổng mức đầu tư dự kiến ở nhóm dự án hạ tầng lớn, và được giới thiệu là một trong những nhà máy LNG lớn nhất cả nước. Khi hoàn thành, Long Sơn được kỳ vọng đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh năng lượng cho miền Nam và cả nước trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng đến năm 2050. Điều đó nghĩa là: nếu các nguồn thủy điện và năng lượng tái tạo không ổn định, Long Sơn sẽ là “nguồn đệm” để tránh cắt điện, nhất là tại các trung tâm công nghiệp và đô thị lớn.
T&T Group bắt tay TotalEnergies để phát triển Long Sơn là một lựa chọn mang tính chiến lược. TotalEnergies là một trong những nhà khai thác LNG lớn trên thế giới, hoạt động trên toàn chuỗi giá trị từ sản xuất, vận chuyển, tái khí hóa đến kinh doanh và cung cấp LNG. Biên bản ghi nhớ xác định TotalEnergies sẽ đồng đầu tư nhà máy và hạ tầng LNG, cung cấp khí với mức giá cạnh tranh và chủ trì thu xếp tài chính, trong khi T&T Energy Group chịu trách nhiệm pháp lý và làm việc với các cơ quan trong nước. Khi liên danh chính thức được chọn làm nhà đầu tư, hai bên sẽ đàm phán Thỏa thuận mua bán LNG để TotalEnergies trở thành nhà cung cấp khí cho dự án. Đây là mô hình mà nếu thành công, Việt Nam có thể áp dụng cho nhiều nhà máy LNG khác.
Vì sao LNG là cầu nối cần thiết, và người dân được gì?
Điểm chung của Quỳnh Lập và Long Sơn là đều nằm trong Quy hoạch điện VIII, được định vị là nguồn điện sạch hơn than và đóng vai trò quan trọng trong chiến lược chuyển đổi năng lượng của Việt Nam. Lý do nằm ở chỗ: năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời mang lại lợi ích về môi trường nhưng phụ thuộc thời tiết, khiến hệ thống điện khó vận hành nếu không có nguồn linh hoạt bổ trợ. Nhà máy LNG, với khả năng tăng giảm công suất nhanh, là lựa chọn hợp lý trong giai đoạn quá độ. Một câu nói đáng trích lại là: “Dự án sản xuất điện từ khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đóng vai trò trọng tâm trong chiến lược phát triển nguồn điện sạch, chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải khí carbon của Việt Nam”.
Ở góc độ người dân và doanh nghiệp, lợi ích không chỉ nằm ở câu chuyện vĩ mô về phát thải. Quỳnh Lập khi đi vào hoạt động được kỳ vọng tạo việc làm, tăng thu ngân sách, thúc đẩy công nghiệp, dịch vụ, logistics và hạ tầng cảng biển cho Nghệ An. Long Sơn, với vị trí tại TP.HCM, giúp khu vực miền Nam tránh những cú sốc thiếu điện trong bối cảnh phụ tải tăng nhanh và nguồn truyền thống gặp nhiều hạn chế. Nói thẳng, nếu không có các nhà máy LNG Việt Nam làm “bộ đệm”, người dùng cuối sẽ là đối tượng chịu rủi ro lớn nhất: hóa đơn điện cao hơn, nguy cơ cắt giảm phụ tải, đứt gãy sản xuất. LNG không phải lời giải hoàn hảo, nhưng là lựa chọn thực tế nhất trong giai đoạn hiện nay.
Thách thức phía trước: không thể chỉ dựa vào LNG
Dù đóng vai trò bước đệm chiến lược, LNG không nên và không thể trở thành “điểm đến cuối cùng” của hệ thống điện. Các dự án này mang tính cầu nối: giúp Việt Nam giảm dần điện than, trong khi tiếp tục mở rộng năng lượng tái tạo và chuẩn bị hạ tầng lưu trữ, lưới truyền tải thông minh. Điều cần bàn là cách tổ chức thị trường điện, hợp đồng mua bán LNG và cơ chế giá điện để không đẩy chi phí lên người dùng cuối. Việc cả Quỳnh Lập lẫn Long Sơn đều gắn với đối tác quốc tế cho thấy chính sách mở, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về sự chủ động dài hạn của hệ thống năng lượng.
Theo tài liệu, Quỳnh Lập đặt mục tiêu đưa nhà máy vào vận hành phát điện trong năm 2030, còn T&T Group định hướng đến năm 2035 đạt tổng công suất 25-30 GW, tương đương khoảng 10% tổng công suất nguồn của hệ thống điện Việt Nam. Đây là những con số tham vọng. Để chúng không chỉ là khẩu hiệu, cần ba điều: tiến độ dự án phải thực, hợp đồng LNG phải minh bạch và lộ trình giảm dần LNG trong dài hạn phải được xây dựng từ bây giờ. Nếu không, Việt Nam có nguy cơ lặp lại bài học “phụ thuộc” như đã từng với than. Kết luận công bằng là: LNG là cầu nối cần thiết, nhưng cây cầu đó chỉ có ý nghĩa nếu bờ bên kia là một hệ thống năng lượng xanh hơn, linh hoạt hơn và bền vững hơn.
