Bước ngoặt: từ thị thực J-1 đại học đến thẻ xanh Mỹ công nghệ
Động thái mới của chính quyền Trump là việc đồng thời điều tra 9 đại học hàng đầu vì nghi lạm dụng thị thực J-1 và tạm dừng chương trình chứng nhận lao động thường trú cho nhiều tập đoàn công nghệ, qua đó siết chặt con đường thẻ xanh Mỹ công nghệ vốn là “cửa chính” để nhân lực tay nghề cao định cư dài hạn, phản ánh rõ ưu tiên bảo vệ lao động bản địa hơn là thu hút thêm người nhập cư trình độ cao.
Phó Tổng thống JD Vance công bố mở điều tra 9 trường, gồm Harvard, Yale, Stanford, MIT, Brown, Pittsburgh, Arizona State, Caltech và UC Davis, với cáo buộc dùng thị thực J-1 để ép lương người Mỹ. Cùng ngày, chính quyền đình chỉ Microsoft, Adobe và 6 công ty công nghệ thông tin khỏi chương trình chứng nhận lao động thường trú (PERM), vốn là bước bắt buộc trong đa số hồ sơ thẻ xanh dựa trên việc làm. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là tín hiệu chính trị: ưu tiên siết nhập cư hơn là chiều lòng giới học thuật và công nghệ.
Thị thực J-1 đại học: từ trao đổi học thuật thành “đòn bẩy lương”?
Thị thực J-1 đại học vốn được thiết kế để người nước ngoài sang Mỹ học tập, giảng dạy hoặc nghiên cứu ngắn hạn trong các chương trình trao đổi do Bộ Ngoại giao phê duyệt. Nhưng trong mắt JD Vance, nó đang bị biến thành công cụ giảm chi phí nhân sự. Ông cho biết tại 9 trường bị điều tra, người giữ thị thực J-1 chiếm tới 61% trong các dự án nghiên cứu do liên bang tài trợ, so với mức trung bình toàn quốc 38%. Chênh lệch này là cơ sở để Nhà Trắng nghi ngờ có “mô hình kinh doanh” dựa trên lao động ngoại quốc giá rẻ.
Vance nhấn mạnh người Mỹ được tuyển làm nghiên cứu sinh kiêm nhà nghiên cứu nhận lương cao hơn khoảng 20.000 USD so với người J-1, từ đó kết luận: “Các trường đại học tinh hoa đưa người nước ngoài vào để ép lương người dân Mỹ”. Tổng Thanh tra Bộ Lao động Anthony D’Esposito đã gửi trát đòi tài liệu và lập tổ đặc nhiệm chống gian lận thị thực để xem liệu ảnh hưởng nước ngoài, quan hệ tài chính không đúng đắn hay lạm dụng thị thực có gây hại cho các dự án nghiên cứu dùng ngân sách liên bang hay không. Ở đây, thông điệp chính trị rõ ràng: ưu tiên an ninh kinh tế và cạnh tranh với Trung Quốc hơn là tự do học thuật.
Microsoft định cư Mỹ bị chặn: đòn trực diện vào thẻ xanh diện công nghệ
Nếu mặt trận đại học xoay quanh thị thực J-1, thì mặt trận doanh nghiệp công nghệ lại là thẻ xanh Mỹ công nghệ. Theo dữ liệu Bộ Lao động, Microsoft là công ty nộp đơn PERM – chứng nhận lao động thường trú – nhiều nhất, đây là quy trình mà hầu hết hồ sơ thẻ xanh dựa trên việc làm phải qua. Thế nhưng, chính quyền tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ đơn PERM mới nào, cũng như không xử lý đơn đang chờ của Microsoft, Adobe, Cognizant, Infosys, Tata Consultancy Services, Wipro, HCL Technologies và Capgemini.
JD Vance cáo buộc: “Không có công ty nào ở Mỹ lạm dụng hệ thống nhiều hơn Microsoft”, khi hãng này sa thải 6.000 lao động Mỹ trong năm qua nhưng vẫn hưởng lợi từ 6.300 visa H-1B và gần 3.000 thẻ xanh. Theo Bộ trưởng Lao động Keith Sonderling, nhóm công ty này đã làm đơn cho gần ba triệu lao động nước ngoài, nhận hơn 230.000 visa H-1B và hơn 100.000 chứng nhận lao động thường trú. Việc đình chỉ được tuyên bố kéo dài “cho đến khi nào cần thiết”, nhằm buộc các tập đoàn thay đổi cách tuyển dụng. Đây là cú đánh thẳng vào Microsoft định cư Mỹ và mô hình phụ thuộc mạnh vào nhân lực ngoại quốc.
Từ Trump đến Vance: chính sách nhập cư Mỹ chuyển hẳn sang phòng thủ
Hai động thái – điều tra thị thực J-1 và chặn PERM cho các ông lớn công nghệ – không thể tách rời bối cảnh chính sách nhập cư Mỹ dưới thời Trump. Tổng thống theo đuổi nỗ lực rộng lớn nhằm giảm số người sinh ra ở nước ngoài tại Mỹ, bằng cách hạn chế các con đường nhập cư dẫn tới quốc tịch. Theo một hãng tin quốc tế, đây là đòn giáng mạnh nhất từ trước đến nay vào các chương trình nhập cư cho lao động tay nghề cao, có khả năng cắt đứt “con đường phổ biến” mà chuyên gia công nghệ nước ngoài dùng để lấy thường trú nhân.
Mâu thuẫn nằm ở chỗ: chỉ vài giờ sau phát biểu công kích Microsoft, Trump lại vinh danh Elon Musk, Satya Nadella và nhiều tỷ phú công nghệ – phần lớn là người nhập cư hoặc từng cầm visa H-1B. Thông điệp gửi tới cử tri là: nước Mỹ vẫn trân trọng “người nhập cư thành công”, nhưng sẽ siết chặt cánh cửa cho những người đến sau. Điều tra J-1 và thắt chặt thẻ xanh Mỹ công nghệ vì thế không chỉ là quản lý kỹ thuật, mà là tuyên ngôn chính trị: nước Mỹ ưu tiên bảo vệ biên giới lao động hơn là duy trì vai trò “thỏi nam châm” cho nhân tài toàn cầu.
Kết luận: Tín hiệu lạnh cho nhân lực toàn cầu, bài toán khó cho Mỹ
Nhìn tổng thể, việc điều tra thị thực J-1 đại học và siết Microsoft định cư Mỹ qua kênh PERM cho thấy Washington đang chuyển từ tư duy thu hút sang tư duy phòng thủ trong chính sách nhập cư Mỹ. Với các trường tinh hoa, thông điệp là: không được dùng ngân sách liên bang và chương trình trao đổi để hạ lương người Mỹ. Với các tập đoàn công nghệ, thông điệp là: không thể vừa sa thải lao động bản địa, vừa dựa vào visa H-1B và thẻ xanh để duy trì mô hình nhân sự.
Về dài hạn, câu hỏi không chỉ là bảo vệ lương của lao động Mỹ, mà còn là sức cạnh tranh khoa học – công nghệ khi cánh cửa định cư khép lại dần với nhân lực toàn cầu. Nếu Mỹ siết quá mạnh, các tài năng có thể chuyển hướng sang những trung tâm khác. Nhưng trong ngắn hạn, xu hướng đã rõ: bất kỳ chương trình nhập cư nào – từ thị thực J-1 đại học đến thẻ xanh Mỹ công nghệ – đều sẽ bị soi kỹ dưới lăng kính “có làm tổn hại người lao động Mỹ hay không”.
