Visa Mỹ ký quỹ là gì và thông điệp chính sách phía sau?
Visa Mỹ ký quỹ là cơ chế yêu cầu một số công dân nước ngoài phải nộp một khoản tiền đặt cọc đáng kể trước khi được phỏng vấn và xem xét cấp thị thực ngắn hạn, nhằm bảo đảm họ tuân thủ thời hạn lưu trú và rời khỏi Mỹ đúng quy định khi đi du lịch hoặc công tác. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, từ ngày 3/8, quy định mới áp dụng cho người xin thị thực không định cư B1/B2 – loại visa dành cho mục đích công tác và du lịch. Viên chức lãnh sự có quyền yêu cầu người xin visa từ 50 quốc gia phải nộp khoản bảo lãnh tài chính, với mức tối đa lên tới USD 20.000 (approx. ₫500.000.000). Về bản chất, đây là một hàng rào tài chính nhắm thẳng vào nhóm bị coi là “rủi ro cao” về nguy cơ ở quá hạn, phản ánh lựa chọn ưu tiên an ninh và kiểm soát nhập cư hơn là mở cửa đi lại.
Từ chương trình thí điểm đến chính sách dài hạn: vì sao Mỹ siết mạnh?
Chính sách visa Mỹ ký quỹ không xuất hiện trong khoảng trống. Đây là bước tiếp nối một chương trình thí điểm mà chính quyền Tổng thống Donald Trump triển khai từ tháng 8 năm ngoái, nhằm siết chặt tình trạng người nước ngoài ở lại Mỹ quá hạn thị thực và nằm trong chiến dịch rộng hơn hạn chế nhập cư trái phép. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết cơ chế này kế thừa chương trình thí điểm khởi động năm 2025, sau khi Washington đánh giá việc yêu cầu đặt cọc giúp giảm nguy cơ ở quá hạn visa. Một thông báo ngày 31/7 khẳng định chương trình thí điểm gần một năm “đã cung cấp đủ dữ liệu” để chứng minh hiệu quả trong việc buộc người được cấp thị thực tuân thủ điều kiện lưu trú, nên sẽ được áp dụng lâu dài. Nói cách khác, đây không còn là thử nghiệm mà đã trở thành trụ cột mới trong chính sách visa Mỹ.
Theo số liệu do chính phủ Mỹ công bố, năm 2024 có gần 45.500 công dân từ 50 quốc gia thuộc diện áp dụng đã ở lại Mỹ quá thời hạn thị thực. Khi chương trình đặt cọc được triển khai, trong 10 tháng đầu, số trường hợp lưu trú quá hạn từ các quốc gia này giảm xuống còn dưới 50 người. Đây là con số mà Washington coi là minh chứng trực tiếp cho tính răn đe của chính sách. Từ góc độ tài chính công, họ cũng lý giải rằng việc bắt giữ và trục xuất mỗi người lưu trú quá hạn tiêu tốn khoảng USD 18.000 (approx. ₫450.000.000). Khi chi phí thực thi cao như vậy, việc đẩy gánh nặng sang người xin visa – thông qua ký quỹ – được Mỹ xem là giải pháp “tối ưu hóa” chi phí, dù điều đó chuyển rủi ro sang những cá nhân ít quyền thương lượng nhất.
50 quốc gia ký quỹ: nhắm vào châu Phi và bài toán bất bình đẳng
Danh sách 50 quốc gia ký quỹ chủ yếu là các nước châu Phi – khoảng 30 quốc gia thuộc khu vực này. Điều đó cho thấy chính sách không chỉ dựa trên từng cá nhân mà còn mang màu sắc phân tầng khu vực: nhóm quốc gia bị gắn nhãn “rủi ro cao” phải chịu thêm rào cản tài chính khi nhập cảnh Mỹ. Mức ký quỹ tối đa trong giai đoạn thí điểm là USD 15.000 (approx. ₫375.000.000), với các mức USD 5.000 (approx. ₫125.000.000) và USD 10.000 (approx. ₫250.000.000). Trong quy định mới, mức tối đa được nâng lên USD 20.000 (approx. ₫500.000.000) và bãi bỏ mức ký quỹ thấp nhất. Nghĩa là biên độ “nhẹ tay” bị thu hẹp, trong khi ngưỡng trần tăng, biến ký quỹ thành gánh nặng thực sự với người đến từ các nền kinh tế yếu.
Những người ủng hộ cho rằng đây là biện pháp công bằng: ai có nguy cơ ở lại quá hạn thì phải đặt cọc để bảo đảm. Nhưng nhìn từ phía người dân các nước đang phát triển, chính sách visa Mỹ ký quỹ là một dạng “phí rủi ro” đánh vào cả những người hoàn toàn có mục đích đi lại hợp pháp. Các tổ chức nhân quyền và nhà hoạt động nhập cư cảnh báo chính sách này tạo thêm rào cản với người có nhu cầu hợp pháp, đặc biệt với công dân nước nghèo. Các ý kiến trái chiều nhấn mạnh gánh nặng tài chính không cần thiết khiến nhiều người khó sang Mỹ để thăm thân, học tập hoặc tìm kiếm cơ hội kinh doanh. Khi danh sách quốc gia áp dụng có thể tiếp tục mở rộng, nguy cơ phân tầng quyền tự do đi lại theo thu nhập quốc gia càng rõ rệt.
Tác động đến du lịch, thương mại quốc tế và người xin visa
Ở cấp cá nhân, chương trình yêu cầu công dân mang hộ chiếu của các quốc gia trong diện áp dụng phải đóng tiền ký quỹ để được phỏng vấn xin thị thực B1/B2. Khoản tiền này sẽ được hoàn trả nếu hồ sơ bị từ chối, hoặc nếu người được cấp visa rời Mỹ đúng hạn. Về lý thuyết, đây là khoản đặt cọc “tạm thời”. Nhưng trên thực tế, đối với người dân ở các nước thu nhập thấp, việc huy động vài chục nghìn USD để khóa lại trong một thời gian là điều gần như bất khả thi. Điều đó khiến nhiều chuyến công tác, hội chợ, đàm phán thương mại hoặc chuyến thăm thân, du lịch phải hủy bỏ từ trên bàn kế hoạch. Những người có nguồn lực tài chính tốt hơn sẽ dễ dàng thích ứng, trong khi phần đông còn lại bị loại khỏi cuộc chơi trước khi kịp bước lên máy bay.
Ở cấp độ rộng hơn, chính sách visa mới của Mỹ báo hiệu sự dịch chuyển sang mô hình kiểm soát nhập cảnh dựa nhiều vào đánh giá rủi ro tài chính và mức độ tuân thủ. Điều này có thể làm giảm mạnh số người lưu trú quá hạn, nhưng cũng làm suy yếu dòng chảy nhân lực, ý tưởng và cơ hội kinh doanh đến từ những nền kinh tế đang phát triển. Ngắn hạn, Mỹ có thể giảm chi phí cưỡng chế nhập cư và củng cố hình ảnh “cứng rắn” về an ninh biên giới. Dài hạn, việc gửi đi thông điệp rằng khả năng tài chính là tấm vé ưu tiên khi nhập cảnh Mỹ có nguy cơ làm xói mòn hình ảnh một điểm đến mở cho những người tài năng nhưng không giàu. Thương mại và du lịch quốc tế vốn cần sự tin cậy và tiếp cận hai chiều; nếu một bên dựng thêm rào cản, bên còn lại sớm muộn cũng sẽ phản ứng.
Kết luận: Siết rủi ro hay khóa chặt cơ hội?
Quan sát toàn cảnh, chương trình visa Mỹ ký quỹ là ví dụ điển hình cho xu hướng các nước giàu chuyển gánh nặng quản lý rủi ro nhập cư sang cá nhân từ các nước nghèo hơn. Mỹ có lý do khi muốn giảm số người ở lại quá hạn và cắt chi phí trục xuất. Dữ liệu giảm mạnh số trường hợp lưu trú quá hạn từ gần 45.500 xuống dưới 50 trường hợp trong vòng 10 tháng cho thấy hiệu quả răn đe rất rõ. Nhưng hiệu quả không phải là thước đo duy nhất. Khi một chính sách lựa chọn bảo vệ biên giới bằng cách lọc ra những người không đủ tiền ký quỹ, nó đồng thời gửi đi thông điệp rằng quyền di chuyển phụ thuộc vào ví tiền nhiều hơn vào ý định hay hồ sơ cá nhân. Với thế giới phụ thuộc ngày càng nhiều vào kết nối con người, đây là cái giá không nhỏ về mặt niềm tin và công bằng.
