ESG không còn là khẩu hiệu mà là điều kiện vào cuộc chơi
Tiêu chuẩn ESG chuỗi cung ứng là tập hợp các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị mà khách hàng quốc tế áp dụng để đánh giá toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu, mức phát thải carbon, hiệu quả năng lượng đến cách doanh nghiệp quản trị rủi ro và đối xử với người lao động, thay vì chỉ nhìn vào giá thành và chất lượng bề mặt.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cơ hội mở ra cho doanh nghiệp Việt đi kèm áp lực phải đáp ứng chuẩn xanh toàn cầu về chất lượng, môi trường, năng lượng và quản trị. Nói thẳng, ai không kịp xanh hóa sẽ bị loại khỏi danh sách nhà cung cấp, dù giá rẻ đến đâu. Các khách hàng quốc tế đã chuyển cách đánh giá: họ không còn chỉ nhìn vào giá và chất lượng, mà còn soi kỹ phát thải carbon, nguồn gốc nguyên liệu, hiệu quả sử dụng năng lượng và thực hành ESG. Đây không phải xu hướng nhất thời, mà là “luật chơi” mới của thị trường.
Từ cam kết Net Zero đến áp lực nâng chuẩn ESG lên toàn chuỗi
Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, và điều này lập tức phản chiếu vào yêu cầu đối với doanh nghiệp: nếu không giảm phát thải, không minh bạch dữ liệu, khả năng tham gia các chuỗi cung ứng tiêu chuẩn cao sẽ thu hẹp dần. Nói cách khác, chuẩn xanh toàn cầu đang được “nội luật hóa” vào chiến lược kinh doanh của từng doanh nghiệp, dù lớn hay nhỏ.
Ngành vật liệu xây dựng là ví dụ điển hình: chuỗi cung ứng kết nối từ nguyên liệu, năng lượng, sản xuất, công nghệ, logistics đến nhà thầu và chủ đầu tư. Năng lực cạnh tranh không còn là chuyện riêng của một nhà máy, mà là sức bền của cả hệ sinh thái. Khi một mắt xích không đáp ứng tiêu chuẩn ESG chuỗi cung ứng, cả chuỗi có thể mất hợp đồng. Vì vậy, doanh nghiệp Việt xanh hóa không thể dừng ở việc lắp vài tấm pin mặt trời; đó là câu chuyện tái thiết kế mô hình vận hành, đo lường phát thải, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa dữ liệu.
SCG và Prime Group: dẫn dắt chuẩn xanh, không chờ bị ép
Điểm đáng chú ý là một số doanh nghiệp FDI và nội địa đã chọn đi trước thay vì chờ thị trường “phạt”. SCG đưa chuyển đổi xanh vào chiến lược dài hạn thông qua định hướng tăng trưởng xanh toàn diện và khung ESG 4 Plus, đồng thời chia sẻ sáng kiến Go Together với các nhà cung ứng tại tọa đàm “Kết nối doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu” ngày 8/10. Đây là cách một doanh nghiệp đầu chuỗi chủ động kéo cả mạng lưới cùng nâng chuẩn, thay vì chỉ áp yêu cầu một chiều.
Prime Group – thành viên của SCG – hiện có 14 công ty thành viên, hơn 3.600 nhân viên và sản phẩm xuất khẩu tới 24 quốc gia. Tập đoàn này không nói suông về phát triển bền vững: họ đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm hơn 30% cường độ phát thải so với năm 2020, sử dụng 30% năng lượng sạch, nâng tỷ lệ chất thải tái chế lên khoảng 8,9% và tái chế, tái sử dụng 100% nước thải trong sản xuất. Để đạt được, Prime áp dụng các hệ thống ISO 9001, 14001, 45001, 50001 và triển khai thu hồi nhiệt dư, dùng gạch vỡ, tro than làm nguyên liệu, tăng sử dụng biomass và điện mặt trời, ứng dụng IoT trong kiểm soát sản xuất.
Go Together: chiến lược “kéo cả chuỗi” cùng nâng năng lực cạnh tranh bền vững
Điểm khác biệt trong cách SCG và Prime Group hành động là họ không giữ kinh nghiệm chuyển đổi xanh cho riêng mình. Thông qua sáng kiến Go Together, doanh nghiệp đầu chuỗi chia sẻ chuẩn về chất lượng, an toàn, môi trường và thị trường; chia sẻ kinh nghiệm về năng lượng, nguyên liệu, chất thải, dữ liệu; đồng thời cùng nhà cung ứng cải tiến các vấn đề tác động trực tiếp đến chất lượng, chi phí và năng suất. Đây là cách tiếp cận thực dụng: nâng chuẩn ESG nhưng gắn chặt với hiệu quả kinh doanh, thay vì biến ESG thành gánh nặng giấy tờ.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc nâng chuẩn cần lộ trình cụ thể, phù hợp nguồn lực; điểm khởi đầu có thể là những việc rất cụ thể như ổn định chất lượng nguyên liệu, giảm tiêu hao năng lượng, giảm thất thoát, tái sử dụng nước hoặc vật liệu, chuẩn hóa an toàn môi trường. Khi cải tiến vừa đáp ứng tiêu chuẩn, vừa mang lại hiệu quả năng suất và chi phí, nâng chuẩn sẽ tạo nền tảng kinh doanh bền vững hơn cho các SME, đồng thời giúp doanh nghiệp đầu chuỗi có nguồn cung ổn định hơn. Đây chính là năng lực cạnh tranh bền vững: không chạy theo đơn hàng ngắn hạn, mà xây nền tảng để đứng vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Doanh nghiệp Việt: hoặc chủ động xanh hóa, hoặc bị loại khỏi cuộc chơi
Thông điệp rõ ràng từ các sáng kiến như Go Together là: ESG không còn là lựa chọn “có cũng được”, mà là điều kiện tồn tại nếu doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng tiêu chuẩn cao. Trong bối cảnh chuẩn xanh toàn cầu ngày càng siết chặt, doanh nghiệp Việt xanh hóa càng sớm thì biên độ lựa chọn thị trường, đối tác, sản phẩm càng rộng. Ngược lại, chậm chân đồng nghĩa bị khóa cửa ngay từ vòng sơ tuyển nhà cung cấp.
Con đường không thiếu thách thức: chi phí đầu tư, yêu cầu công nghệ, thiếu nhân lực ESG là rào cản thực tế. Nhưng nếu xem chuyển đổi xanh là đòn bẩy nâng hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh, thay vì nghĩa vụ môi trường, doanh nghiệp sẽ tìm được động lực nội tại để đi đến cùng. Khi các giải pháp nâng chuẩn giúp giảm chi phí, tăng năng suất, cải thiện hiệu quả vận hành, doanh nghiệp không chỉ “qua cửa” kiểm tra ESG, mà còn xây được năng lực cạnh tranh bền vững trong dài hạn. Câu hỏi không còn là “có làm ESG hay không”, mà là “bắt đầu từ đâu và đi nhanh đến mức nào” để không bị bỏ lại.
