AFF tại Hà Nội: một diễn đàn để định hình tương lai ASEAN từ góc nhìn của người dân
Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến đối thoại chiến lược đa bên và đa tầng, tập hợp lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, học giả và đại diện người dân để cùng thảo luận tầm nhìn dài hạn cho một Cộng đồng ASEAN hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và bất ổn toàn cầu gia tăng, việc AFF 2026 chính thức khai mạc sáng 9/6 tại Hà Nội, bước sang kỳ tổ chức thứ ba, không chỉ là một sự kiện ngoại giao thường niên mà là lời khẳng định ASEAN đang muốn tự viết câu chuyện tương lai của mình. Chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm” cho thấy ưu tiên rất rõ: an ninh và tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi trở thành điều kiện để nâng chất lượng cuộc sống, bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và nuôi dưỡng bản sắc cộng đồng chung. Hà Nội trong hai ngày 9–10/6 trở thành điểm hẹn nơi hơn 600 đại biểu cùng tranh luận về tương lai ASEAN, nhưng trọng tâm là cuộc sống rất cụ thể của từng công dân trong khu vực.
Hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm: lựa chọn chứ không phải khẩu hiệu
Thông điệp mạnh nhất từ phiên khai mạc là cam kết biến chủ đề “hòa bình thịnh vượng” và “phát triển lấy người dân làm trung tâm” thành định hướng hành động, không dừng ở khẩu hiệu. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh ASEAN phải trở thành “cộng đồng thực sự của người dân”, nơi thành công không đo bằng GDP mà bằng chất lượng cuộc sống, mức độ bảo vệ nhóm yếu thế và sự gắn kết của mỗi cá nhân với cộng đồng chung. Đây là một sự dịch chuyển tư duy quan trọng: từ ưu tiên chỉ số kinh tế sang đặt người dân ở trung tâm của mọi chính sách. Theo các nhà lãnh đạo ASEAN, hòa bình không còn là trạng thái “không chiến tranh” mà là năng lực tự cường, khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, từ địa chính trị đến biến đổi công nghệ. Thịnh vượng không chỉ là tổng thu nhập, mà là cơ hội tiếp cận giáo dục, công nghệ, việc làm bền vững và mạng lưới kết nối khu vực công bằng hơn. Khi phát triển lấy người dân làm trung tâm trở thành sợi chỉ đỏ, hợp tác khu vực ASEAN buộc phải được thiết kế từ câu hỏi: điều này cải thiện đời sống người dân như thế nào, chứ không chỉ phục vụ lợi ích nhà nước.
AFF như một bàn tròn lãnh đạo khu vực: từ đoàn kết chính trị đến liên kết hạ tầng và công nghệ
AFF 2026 tạo nên một bàn tròn hiếm có khi Thủ tướng Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor-Leste và Tổng Thư ký ASEAN cùng hiện diện tại Hà Nội, trong khi Chủ tịch ASEAN 2026 là Thủ tướng Philippines gửi thông điệp từ xa. Sự có mặt đồng thời của lãnh đạo nhiều nước cho thấy Diễn đàn Tương lai ASEAN đã vượt khỏi mức một hội nghị tham khảo, trở thành nơi chia sẻ định hướng hợp tác khu vực ASEAN cho giai đoạn dài hơn. Các đề xuất được nêu không dừng ở khẩu hiệu đoàn kết. Lãnh đạo Thái Lan và Lào nhấn mạnh cần tăng tự cường, kết nối chuỗi cung ứng, đầu tư vào giáo dục và mở rộng kết nối đường sắt, hàng không, hàng hải gắn với mô hình quản trị công nghệ mới. Thủ tướng Timor-Leste lại nhìn vào chiều sâu văn hóa, coi đa dạng lịch sử và văn hóa ASEAN là nguồn trí tuệ và sức mạnh nội tại để bền vững hơn khi đối mặt thách thức. Khi chính trị, hạ tầng và công nghệ được bàn cùng lúc trong một không gian, AFF đang định hình một cách hiểu mới về an ninh và thịnh vượng: vừa cứng (hạ tầng, chuỗi cung ứng) vừa mềm (bản sắc, niềm tin).
Việt Nam và AFF: từ sáng kiến đối thoại đến vai trò điều phối thảo luận khu vực
Ít người nghi ngờ rằng AFF là một minh chứng cho cách Việt Nam muốn đóng góp vào hợp tác khu vực ASEAN: chủ động khởi xướng đối thoại, nhưng kiên trì giữ người dân là trung tâm. Diễn đàn Tương lai ASEAN được Việt Nam công bố từ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 như một nền tảng đa bên, đa tầng, đa chiều để bổ sung cho các cơ chế chính thức và hỗ trợ nhà hoạch định chính sách xây dựng lộ trình dài hạn khả thi cho Cộng đồng ASEAN. Việc AFF 2024 và 2025 được đánh giá thành công, với nhiều ý tưởng tiếp tục đi vào quá trình xây dựng chính sách, cho thấy sáng kiến này không chỉ mang tính lễ nghi. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Việt Nam tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN với mong muốn “tạo dựng một không gian đối thoại mở, thực chất và hướng tới tương lai”, nơi quy tụ trí tuệ, tầm nhìn và sáng kiến của các bên liên quan vì một Cộng đồng ASEAN vững mạnh. Khi AFF trở thành kênh bổ trợ hiệu quả cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, Việt Nam cũng khẳng định vai trò điều phối, không áp đặt, trong xử lý các thách thức chung như an ninh năng lượng, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo.
Từ AFF đến Tầm nhìn 2045: Hà Nội 2026 mở ra một bản đồ tương lai cho ASEAN
Điểm đáng giá nhất của AFF tại Hà Nội 2026 là việc diễn đàn không khép lại trong phòng họp, mà được gắn trực tiếp với các chương trình dài hạn của ASEAN. Các kết quả, kiến nghị, thảo luận sẽ đóng góp cho quá trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN giai đoạn 2026–2035, hướng tới một khu vực đoàn kết, tự cường, đổi mới sáng tạo, nơi mọi thành quả hội nhập đều phục vụ hòa bình, ổn định và lợi ích thiết thực của người dân. Diễn đàn lần này còn mở rộng thành phần tham dự với cuộc họp các chính đảng Đông Nam Á, các địa phương cùng đại biểu kinh tế, doanh nghiệp, học giả, qua đó biến Diễn đàn Tương lai ASEAN thành không gian chính trị – xã hội đa thành phần hơn trước. Đó là một lựa chọn có chủ ý: nếu phát triển lấy người dân làm trung tâm là mục tiêu, thì người dân phải được kéo gần hơn tới bàn thảo luận chính sách. Hà Nội 2026 vì thế không chỉ là địa điểm tổ chức; nó trở thành cột mốc cho cách ASEAN suy nghĩ về chính tương lai của mình – từ nội dung hợp tác khu vực ASEAN đến mô hình cộng đồng mà người dân thật sự muốn sống trong đó.
