AFF mở ra một ASEAN mới: thành công phải đo bằng đời sống người dân
Diễn đàn Tương lai ASEAN là nền tảng đối thoại đa phương mới, nơi lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và người dân khu vực cùng định hình một mô hình phát triển lấy người dân làm trung tâm, ưu tiên hòa bình, thịnh vượng, và hợp tác khu vực gắn với lợi ích thiết thực của từng cộng đồng.
Thông điệp quan trọng nhất của AFF năm nay rất rõ: ASEAN không thể tiếp tục đo thành công bằng số lượng hội nghị hay tuyên bố chung, mà phải bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi AFF 2026 khai mạc tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, khu vực đã gửi đi một tín hiệu chính trị mạnh mẽ rằng ưu tiên mới là ASEAN phát triển bền vững, gắn kết giữa tăng trưởng và phúc lợi xã hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh thành công của ASEAN trước hết phải được đo bằng những lợi ích thiết thực mang lại cho người dân và doanh nghiệp.
Đây không chỉ là điều chỉnh ngôn từ. Nó là bước ngoặt trong tư duy: từ một ASEAN thiên về ngoại giao, sang một ASEAN bị đòi hỏi trả lời câu hỏi rất đời thường – người dân được gì từ hội nhập. Và câu trả lời sẽ quyết định tính chính danh của cả dự án khu vực trong những thập niên tới.
Việt Nam đẩy ASEAN chuyển trục sang phát triển lấy người dân làm trung tâm
Việc AFF 2026 tiếp tục được tổ chức tại Hà Nội không phải trùng hợp, mà phản ánh lựa chọn chiến lược của Việt Nam: dùng một sáng kiến đối thoại để kéo cả khu vực tiến sang mô hình phát triển “người dân trung tâm”. Sáng 9/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự và phát biểu dẫn đề tại lễ khai mạc, cùng lãnh đạo Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor Leste và Tổng Thư ký ASEAN. Sự hiện diện đông đảo này cho thấy AFF đã vượt khỏi khuôn khổ một sự kiện ngoại giao thông thường.
Từ sáng kiến được công bố tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43, Diễn đàn Tương lai ASEAN nhanh chóng trở thành nơi thử nghiệm ý tưởng chính sách dài hạn: từ chuyển đổi mô hình tăng trưởng, an ninh năng lượng, trí tuệ nhân tạo tới công nghệ tài chính. Điểm đáng chú ý là cấu trúc đa tầng: lần đầu tiên có sự tham gia sâu của chính đảng, địa phương, doanh nghiệp và giới học giả, thay vì chỉ là tiếng nói của hành pháp. Điều này tạo áp lực ngược: chính sách ASEAN phải trả lời được yêu cầu rất cụ thể từ cộng đồng trong nước.
Nếu trước đây, hợp tác khu vực thường bị xem là sân chơi của giới ngoại giao, thì với AFF, Việt Nam đang đẩy ASEAN trở thành không gian chính sách nơi tiếng nói của người dân và doanh nghiệp bắt đầu có trọng lượng thực.
Thích ứng, đổi mới tư duy: điều kiện sống còn cho ASEAN phát triển bền vững
Bối cảnh thế giới bất ổn, cạnh tranh và nghi kỵ gia tăng, thậm chí đối đầu quân sự, đặt ASEAN trước lựa chọn khó: hoặc bám vào quán tính cũ, hoặc chủ động nâng năng lực thích ứng. Lãnh đạo Việt Nam đã nói thẳng: ưu tiên của ASEAN là duy trì môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển, tăng sức cạnh tranh, nâng sức chống chịu của kinh tế và bảo đảm đời sống người dân. Nói cách khác, không có phát triển bền vững nếu ASEAN không vừa giữ được hòa bình, vừa đổi mới tư duy.
Những năm qua, AFF đã chứng minh giá trị của mình khi tạo ra “nhiều suy nghĩ mạnh dạn, nhiều đề xuất sáng tạo nhưng rất thực tế” được tiếp tục phát triển và đưa vào định hướng chính sách tương lai của ASEAN. Đây là ví dụ hiếm hoi về một diễn đàn khu vực không chỉ dừng ở khẩu hiệu. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh ASEAN phải tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng năng lực thích ứng, tăng hiệu quả triển khai cam kết chung, ông đang đặt ra tiêu chuẩn mới: những cam kết trên giấy chỉ có nghĩa khi chúng đi tới được người dân.
Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 chỉ có cơ hội thành hiện thực nếu cấu trúc hợp tác khu vực được thiết kế để hấp thụ nhanh các cú sốc mới – từ công nghệ tới địa chính trị – trong khi vẫn giữ được trọng tâm là người dân trung tâm.
Người dân trung tâm: lợi thế mềm của ASEAN trong cạnh tranh khu vực
Trong một khu vực nơi cạnh tranh địa chính trị ngày càng khốc liệt, việc ASEAN chọn “người dân trung tâm” làm kim chỉ nam không chỉ là lựa chọn đạo đức, mà còn là chiến lược quyền lực mềm. Khi AFF nhấn mạnh chủ đề “Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, ASEAN đang tự định vị khác với các cấu trúc khu vực dựa trên liên minh quân sự hoặc cạnh tranh ảnh hưởng thuần túy.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hòa bình, ổn định và phát triển bền vững chỉ có thể được vun đắp trên cơ sở đoàn kết, đối thoại, xây dựng lòng tin và hợp tác cùng có lợi. Đây chính là “thương hiệu” ASEAN: một cấu trúc hợp tác khu vực thiên về bao trùm hơn là loại trừ. Nếu ASEAN duy trì được vai trò trung tâm, củng cố đoàn kết nội khối và triển khai hiệu quả Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, thì cách tiếp cận người dân trung tâm sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh: thu hút đầu tư, nhân tài, đồng thời giảm rủi ro bị kéo vào các vòng xoáy đối đầu.
Nhìn từ góc độ kinh tế, việc lấy lợi ích người dân và doanh nghiệp làm thước đo buộc các sáng kiến hội nhập phải “đi đường tắt” tới phúc lợi: kết nối hạ tầng, thị trường lao động, số hóa dịch vụ công. Nếu ASEAN làm được điều đó, họ không chỉ giữ chân được công dân của mình, mà còn chứng minh rằng một mô hình ASEAN phát triển bền vững không cần đánh đổi tự chủ chiến lược để đổi lấy tăng trưởng.
Từ diễn đàn tới hành động: làm sao để AFF không thành thêm một khẩu hiệu?
Câu hỏi quan trọng nhất sau AFF không phải là ai phát biểu hay, mà là những ý tưởng nào sẽ đi tiếp vào chính sách và ngân sách. Các phiên thảo luận của Diễn đàn được kỳ vọng gợi mở ý tưởng mới, giải pháp đột phá, góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và giúp ASEAN thích ứng tốt hơn với vấn đề mới. Nhưng nếu không có cơ chế theo dõi, những ý tưởng đó rất dễ “chết yểu” trên bàn hội nghị.
Điểm sáng là AFF đã được các đoàn quốc tế đánh giá là diễn đàn uy tín, cởi mở, bao trùm và có tính xây dựng, đóng góp tích cực cho hoạch định định hướng dài hạn của ASEAN. Đồng thời, các đại biểu kỳ vọng AFF trở thành cầu nối giữa lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, học giả, doanh nghiệp và thanh niên, nghĩa là tạo ra một chuỗi trách nhiệm giải trình mới: chính sách không chỉ được bàn trong phòng kín. Để điều đó xảy ra, ASEAN cần công khai hơn các kết quả AFF, gắn chúng với mốc thực thi cụ thể, và quan trọng nhất là tiếp tục để người dân trung tâm – không phải chỉ trong văn kiện, mà trong từng quyết định.
Khi một ASEAN đoàn kết, tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm được khẳng định là con đường duy nhất để Cộng đồng vững mạnh hơn từ nỗ lực của từng nước thành viên, AFF đã làm phần khó nhất: thay đổi cách nghĩ. Phần còn lại – biến tư duy đó thành chính sách và chương trình cụ thể – sẽ là phép thử nghiêm khắc cho cả khu vực trong những năm tới.
