Thông tư 85 là gì và thông điệp cốt lõi gửi tới nhà trường?
Thông tư 85 là quy định mới về tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa, trong đó phân định rõ hoạt động giáo dục tăng cường, hoạt động theo nhu cầu người học và liệt kê các hành vi bị cấm nhằm ngăn chặn dạy thêm núp bóng, bảo vệ quyền lợi học sinh và sự công bằng trong tiếp cận giáo dục.
Điểm mấu chốt của Thông tư 85 không phải là cấm mọi hoạt động ngoài giờ, mà là chặn triệt để việc lợi dụng danh nghĩa hoạt động giáo dục tăng cường hay chương trình theo nhu cầu để dạy thêm núp bóng, ôn luyện, dạy trước chương trình hoặc thu tiền trái phép của phụ huynh. Nói thẳng: hoặc là hoạt động giáo dục vì học sinh, hoặc là dịch vụ dạy thêm trá hình – không thể lẫn lộn. Quy định mới buộc nhà trường phải minh bạch mục tiêu, nội dung, kinh phí và quyền lựa chọn của học sinh, thay vì “đổi tên” để thu tiền.
7 nhóm hành vi bị cấm: những “lằn ranh đỏ” nhà trường không được bước qua
Thông tư 85 liệt kê 7 nhóm hành vi bị cấm, đặt ra các “lằn ranh đỏ” rất rõ cho nhà trường. Trước hết, cơ sở giáo dục không được cắt giảm, không tổ chức hoặc tổ chức không đầy đủ nội dung giáo dục tăng cường theo kế hoạch đã được phê duyệt. Việc này ngăn tình trạng cố tình làm nghèo chương trình miễn phí để đẩy phụ huynh sang các lớp thu phí. Đồng thời, trường bị cấm chuyển, tách nội dung thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước hoặc nội dung hoạt động giáo dục tăng cường sang nhóm “theo nhu cầu người học” để thu kinh phí.
Quan trọng hơn, Thông tư 85 cấm lợi dụng hoạt động giáo dục tăng cường hay hoạt động theo nhu cầu để dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hoặc tổ chức dạy thêm, học thêm trái quy định pháp luật về dạy thêm, học thêm. Cơ sở giáo dục cũng không được dùng việc tham gia hay không tham gia hoạt động theo nhu cầu làm căn cứ đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, xét thi đua, khen thưởng hoặc phân loại học sinh, tránh việc gây áp lực buộc phụ huynh phải đăng ký. Nói cách khác, mọi hình thức ép buộc, “gài điểm”, “gài danh hiệu” đều là hành vi bị cấm nhà trường.
Cấm thu tiền trái phép: hoạt động giáo dục tăng cường phải miễn phí hoàn toàn
Thông tư 85 khẳng định hoạt động giáo dục tăng cường là phần mở rộng cần thiết của chương trình, mọi học sinh phải được tiếp cận bình đẳng nên tuyệt đối không được thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào. Bốn nhóm nội dung tăng cường gồm: giáo dục toàn diện (đạo đức, lịch sử văn hóa, thể chất, an toàn giao thông...); khoa học công nghệ và năng lực số; thực hành, trải nghiệm, STEM; ngoại ngữ và kỹ năng. Đây đều là những mảng kiến thức nền tảng, nếu bị “thương mại hóa” sẽ tạo ra khoảng cách cơ hội học tập giữa các nhóm học sinh.
Vì vậy, Thông tư 85 cấm nhà trường thu tiền của người học, cha mẹ hoặc người giám hộ dưới bất kỳ hình thức nào đối với hoạt động giáo dục tăng cường; đồng thời cấm thu ngoài danh mục, thu vượt mức thu do UBND cấp tỉnh quyết định. Một nguy cơ được cảnh báo là đổi tên để thay bản chất: nội dung cần thiết cho mọi học sinh bị gắn mác “câu lạc bộ”, “chương trình nâng cao”, “hoạt động theo nhu cầu” để thu phí, hoặc các khoản thu bị chuyển sang học liệu, phần mềm, tài khoản học tập và dịch vụ liên kết. Đây chính là biểu hiện điển hình của thu tiền trái phép núp bóng hoạt động ngoài giờ.
Phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường hợp pháp với dạy thêm núp bóng
Để không bị lẫn lộn, cần hiểu rõ hai khái niệm. Hoạt động giáo dục tăng cường là do trường tổ chức ngoài thời lượng chính khóa, nhằm tăng cường thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức, phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh. Nội dung phải liên thông, phù hợp chương trình chính khóa, ưu tiên thực hành, trải nghiệm, có thể tổ chức trên lớp, phòng thí nghiệm, câu lạc bộ, dã ngoại, tham quan, với người dạy là giáo viên hoặc chuyên gia, nghệ sĩ, nghệ nhân, huấn luyện viên. Điểm then chốt: không thu tiền, mọi học sinh đều được tham gia.
Ngược lại, hoạt động giáo dục theo nhu cầu học sinh là các nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu, phục vụ sở thích, năng khiếu, định hướng cá nhân như văn hóa, nghệ thuật, thể thao, hướng nghiệp; năng lực số, trí tuệ nhân tạo; chứng chỉ, năng lực ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế, ngoại ngữ mới; giáo dục kỹ năng. Hoạt động này được tổ chức khi học sinh, phụ huynh đăng ký tự nguyện, có thu học phí và phải công khai, minh bạch. Khi một chương trình “theo nhu cầu” nhưng nội dung trùng với môn học chính khóa, ôn tập, luyện thi, bị xếp xen kẽ giờ chính khóa hoặc gắn với điểm số, danh hiệu, đó là dấu hiệu dạy thêm núp bóng.
Phụ huynh và nhà trường cần làm gì để chặn dạy thêm núp bóng?
Thông tư 85 tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, góp phần ngăn chặn tình trạng dạy thêm học thêm núp bóng tự nguyện trong nhà trường. Nhưng văn bản không tự phát huy tác dụng nếu thiếu giám sát xã hội. Nhà trường cần công khai kế hoạch hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu, tách bạch nội dung, thời lượng, kinh phí, đồng thời không tổ chức hoạt động khi chưa bảo đảm nội dung, học liệu, nhân sự, cơ sở vật chất, điều kiện y tế và an toàn cho người học. Việc lựa chọn tổ chức, cá nhân phối hợp cũng phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, tránh “sân sau”.
Với phụ huynh, chìa khóa là đặt câu hỏi: chương trình này có thực sự là hoạt động giáo dục tăng cường miễn phí hay là dạy thêm núp bóng? Nếu nội dung trùng với môn học, bị gắn với điểm số, danh hiệu, hoặc có dấu hiệu ép buộc đăng ký, cần phản ánh ngay với ban giám hiệu, cơ quan quản lý. Các cơ quan quản lý giáo dục, chính quyền địa phương được khuyến nghị tăng cường kiểm tra những chương trình ngoài giờ có thu kinh phí, nhất là khi nội dung trùng với chương trình môn học hoặc ôn tập, luyện thi, dựa trên nội dung thực tế, cách tổ chức, nguồn kinh phí và quyền lựa chọn của học sinh chứ không chỉ căn cứ vào tên gọi.
