Cao tốc 143km: Định hình lại bản đồ kết nối của Lâm Đồng
Dự án đường bộ cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa là tuyến cao tốc dài hơn 143km, quy mô 4 làn xe, kết nối điểm đầu với cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết và điểm cuối với cao tốc Bắc - Nam phía Tây, được tỉnh Lâm Đồng xác định là công trình cấp bách, trọng điểm trong kế hoạch trung hạn để tăng cường kết nối giữa ba vùng kinh tế ven biển, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Mấu chốt của câu chuyện không phải chỉ là thêm một tuyến đường trên bản đồ, mà là cách Lâm Đồng dùng dự án hơn 54.897 tỷ đồng để tái cấu trúc vai trò của mình trong mạng lưới kết nối vùng kinh tế. Toàn tuyến gồm 124km phần đường, 9 cầu cạn, 7 hầm và 9 nút giao, được thiết kế với tốc độ 80-120km/h, nền đường rộng 24,75m, thể hiện tham vọng tạo một trục giao thông chất lượng cao thay thế dần phụ thuộc vào Quốc lộ 20. Điểm đáng chú ý là quyết định xem đây là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch trung hạn, nghĩa là Lâm Đồng không đợi trung ương chủ động mà tự đẩy nhanh quá trình chuẩn bị. Điều này cho thấy tư duy mới: coi hạ tầng là công cụ cạnh tranh vùng, chứ không chỉ là dịch vụ công thụ động.
Mô hình PPP: Lựa chọn bắt buộc hay chiến lược chủ động?
Với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 54.897 tỷ đồng, bao gồm 37.866 tỷ đồng chi phí xây dựng và 7.865 tỷ đồng giải phóng mặt bằng, phương án dùng hoàn toàn vốn công đã được chính Sở Tài chính Lâm Đồng đánh giá là không khả thi. Việc nghiên cứu triển khai theo hình thức đối tác công tư (PPP) không chỉ là giải pháp tài chính, mà là lựa chọn chiến lược để chia sẻ rủi ro và lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Sở Tài chính nhận định huy động nguồn lực xã hội theo phương thức PPP là phương án phù hợp trong bối cảnh ngân sách có hạn. Nhưng đến đây là lúc Lâm Đồng phải tỏ rõ bản lĩnh: nếu chỉ xem PPP như “cứu cánh” khi thiếu tiền, dự án dễ rơi vào thế phải chiều nhà đầu tư. Ngược lại, nếu Nhà nước chủ động chuẩn bị đầu tư, xây dựng báo cáo nghiên cứu tiền khả thi bài bản và minh bạch, tỷ lệ đàm phán về chia sẻ doanh thu, rủi ro, cũng như điều khoản bảo vệ lợi ích cộng đồng sẽ được đảm bảo tốt hơn. Việc tỉnh giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 chủ trì chuẩn bị đầu tư, Sở Tài chính phối hợp, rồi mới lựa chọn nhà đầu tư khi dự án đủ điều kiện cho thấy Lâm Đồng chọn cách giữ quyền chủ động, thay vì để PPP dẫn dắt toàn bộ quá trình.
Không chỉ là đường cao tốc: Bài toán đất rừng và khoáng sản
Dự án dự kiến sử dụng khoảng 1.295ha đất, trong đó có khoảng 424ha đất rừng và 131ha thuộc vùng quy hoạch, dự trữ khoáng sản bauxit. Đây không phải chi tiết kỹ thuật, mà là điểm “nút thắt” sẽ quyết định dự án cao tốc Phan Thiết Bảo Lộc - Gia Nghĩa có thực sự trở thành hình mẫu kết nối vùng kinh tế hay lại thêm một ví dụ về hạ tầng đánh đổi tài nguyên. Hồ sơ đề xuất của liên danh nhà đầu tư hiện chưa làm rõ năng lực tài chính, phương án vốn vay và giải pháp hoàn trả rừng hay xử lý đất bauxit bị ảnh hưởng. Nếu Lâm Đồng không buộc nhà đầu tư phải có câu trả lời thuyết phục cho những vấn đề này, mô hình PPP dễ bị nhìn nhận là chuyển bài toán khó về môi trường cho khu vực tư nhân, trong khi rủi ro dài hạn vẫn do địa phương gánh. Việc Sở Tài chính đề xuất làm việc trực tiếp với liên danh nhà đầu tư để làm rõ các nội dung trên, đồng thời yêu cầu các Ban quản lý dự án lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đúng quy định pháp luật, là bước đi đúng hướng: buộc dự án hạ tầng phải “tính cả phần rừng và khoáng sản” ngay từ đầu, thay vì xử lý bổ sung sau khi đã khởi công.
Chiến lược kết nối ba vùng kinh tế: Lâm Đồng muốn vị thế nào?
UBND tỉnh Lâm Đồng đã làm việc với các đơn vị liên quan ngày 24/8 để nghe báo cáo phương án triển khai dự án cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa và thống nhất xem đây là công trình cấp bách, trọng điểm. Quyết định này gửi đi một thông điệp rõ ràng: Lâm Đồng muốn bước ra khỏi vai trò “tỉnh trung chuyển” và trở thành điểm nút chiến lược trong kết nối vùng kinh tế. Tuyến cao tốc có điểm đầu giao với cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết, điểm cuối giao với cao tốc Bắc - Nam phía Tây, tạo ra một mạch liên kết mới giữa Phan Thiết ven biển, Bảo Lộc trên cao nguyên Lâm Đồng và Gia Nghĩa ở vùng Tây Nguyên. Từ góc độ chính sách, đây là cách tỉnh dùng hạ tầng giao thông để gắn mình sâu hơn vào trục Bắc - Nam phía Tây. Tỉnh cũng xác định Nhà nước phải chủ động chuẩn bị đầu tư; khi dự án đủ điều kiện sẽ tổ chức lựa chọn nhà đầu tư bảo đảm công khai, minh bạch và cạnh tranh. Nếu thực hiện đúng tinh thần này, cao tốc không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn là kênh kết nối các chính sách phát triển vùng: từ quy hoạch logistics, đến phân bổ dòng vốn và nguồn lực lao động.
Kết luận: Cao tốc sẽ là thước đo năng lực điều hành của Lâm Đồng
Cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa là cơ hội lớn để Lâm Đồng tái định vị mình trên bản đồ kết nối vùng kinh tế, nhưng thành công hay không phụ thuộc vào cách tỉnh giải ba bài toán: vốn, pháp lý tài nguyên và quản trị dự án theo mô hình PPP. Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh đây là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch trung hạn, yêu cầu công tác chuẩn bị và triển khai phải chủ động, linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế và quy định pháp luật từng thời kỳ. Câu nói này có thể được xem như “cam kết chính trị” cho cả giai đoạn 2025-2030: nếu Lâm Đồng giữ được sự chủ động, công khai, minh bạch và cạnh tranh trong lựa chọn nhà đầu tư, tuyến cao tốc sẽ là minh chứng cho năng lực điều hành mới của địa phương. Ngược lại, nếu những nút thắt về đất rừng, khoáng sản bauxit và năng lực nhà đầu tư không được xử lý rốt ráo, dự án có nguy cơ trở thành ví dụ nữa về cách một công trình hạ tầng lớn bị trì hoãn bởi thiếu chuẩn bị. Vì vậy, cao tốc 143km này không chỉ đo tốc độ phương tiện, mà còn đo độ chín của tư duy phát triển Lâm Đồng.
