Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum: Dự án 136,2 km định hình lại bản đồ phát triển vùng
Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là dự án đường bộ cao tốc dài khoảng 136,2 km, quy mô 4 làn xe, kết nối khu vực ven biển Quảng Ngãi với cao nguyên Kon Tum, được đề xuất đầu tư với tổng mức vốn sơ bộ hơn 51.500 tỷ đồng, nhằm hình thành trục giao thông chiến lược mới giữa miền Trung và Tây Nguyên.
Điểm đầu tuyến tại Km0+000, giao với cao tốc Bắc – Nam phía Đông ở xã Nguyễn Nghiêm (Quảng Ngãi), điểm cuối tại khoảng Km136+200, giao với cao tốc Bắc – Nam phía Tây ở xã Đăk Hà (Kon Tum). Tuyến được đề xuất đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe, bề rộng nền đường 24,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/h; riêng đoạn đèo Vi Ô Lăk và Măng Đen khoảng 66 km có nền đường 22 m, tốc độ 80 km/h. Đây không phải là một dự án giao thông đơn lẻ, mà là quyết định chính trị về cách miền Trung – Tây Nguyên muốn bước vào giai đoạn phát triển mới.
UBND tỉnh Quảng Ngãi đã gửi Thủ tướng Chính phủ tờ trình báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường bộ cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum. Ngày 15.10, Đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã làm việc với UBND tỉnh Quảng Ngãi về dự án này, tập trung vào tính khả thi, hiệu quả đầu tư và phương án triển khai. Nếu được chấp thuận, dự án dự kiến hoàn thiện thủ tục, khởi công năm 2027 và đưa vào khai thác năm 2030. Mốc thời gian này cho thấy quyết tâm biến ý tưởng kết nối kinh tế vùng thành hạ tầng hữu hình trong vòng vài năm, chứ không phải một tầm nhìn xa vời.
Hành lang kinh tế biển – cao nguyên: Từ ý tưởng bản đồ đến trục phát triển thực tế
Điểm cốt lõi của dự án đầu tư 51.500 tỷ này không nằm ở con số vốn, mà ở việc nó tạo ra một hành lang kinh tế liên vùng hoàn toàn mới. Tuyến đường được đánh giá là “công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển của tỉnh, của vùng và cả nước”. Khi biển và cao nguyên được kết nối bằng một trục cao tốc thông suốt, không gian phát triển không còn bị chia cắt bởi đèo dốc, thời tiết và hạ tầng yếu.
Theo lãnh đạo tỉnh, tuyến cao tốc không chỉ tăng cường kết nối biển với cao nguyên, biên giới mà còn góp phần hình thành trục phát triển mới, thúc đẩy liên kết vùng, khai thác tiềm năng, lợi thế và kết nối hành lang kinh tế Đông – Tây. Nói cách khác, đây là mảnh ghép còn thiếu để nối các trung tâm sản xuất, dịch vụ ven biển với vùng nguyên liệu, nông – lâm nghiệp, du lịch sinh thái ở Tây Nguyên. Nếu được triển khai đúng tầm, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum có thể trở thành xương sống cho một không gian kinh tế liên hoàn từ Đà Nẵng – Quảng Ngãi lên Kon Tum, thay vì mỗi địa phương phát triển trong “ốc đảo” của mình.
Đáng chú ý, dự án còn được đặt trong bối cảnh kết nối hành lang kinh tế Đông – Tây, gắn với Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Kon Tum và khu vực biên giới. Điều này cho thấy tư duy quy hoạch đã vượt ra ngoài phạm vi một tuyến đường nội vùng, hướng tới vai trò cửa ngõ ra biển cho cả khu vực Tây Nguyên và các tuyến xuyên Á. Nếu không có một trục cao tốc đủ năng lực, mọi kỳ vọng về dòng hàng hóa, du lịch, dịch vụ xuyên vùng chỉ dừng lại ở… bản đồ quy hoạch.
Hạ tầng giao thông miền Trung: Cao tốc này có thể thay đổi cuộc chơi như thế nào?
Miền Trung từ lâu chịu “lời nguyền” hạ tầng giao thông phân tán: quốc lộ độc đạo, đường đèo quanh co, chi phí vận tải cao. Trong bối cảnh đó, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là cơ hội hiếm để tái cấu trúc hạ tầng giao thông miền Trung theo hướng hiện đại và liên thông. Việc đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe ngay từ đầu được UBND tỉnh Quảng Ngãi đánh giá là phù hợp quy hoạch, bảo đảm năng lực khai thác và hạn chế chi phí mở rộng trong tương lai. Đây là lựa chọn dứt khoát: hoặc làm đủ chuẩn để phục vụ phát triển dài hạn, hoặc chấp nhận lặp lại vòng luẩn quẩn “làm – quá tải – mở rộng” tốn kém.
Tuyến cao tốc dài hơn 136 km, tốc độ thiết kế 80–100 km/h, sẽ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa Quảng Ngãi và Kon Tum, đồng thời kết nối trực tiếp với cả hai tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông và phía Tây. Khi dòng người, dòng hàng được lưu thông nhanh hơn, ổn định hơn, sức cạnh tranh của kinh tế miền Trung không chỉ nằm ở vị trí địa lý, mà còn ở khả năng giao hàng đúng thời gian, giảm chi phí vận chuyển, tăng độ tin cậy cho nhà đầu tư. Nếu coi hạ tầng là “chi phí ẩn” trong mọi quyết định kinh doanh, thì tuyến cao tốc này chính là cách miền Trung giảm bớt một trong những rào cản lớn nhất của mình.
Tuy nhiên, để cao tốc trở thành “đòn bẩy” chứ không chỉ là con đường đẹp trên bản đồ, các địa phương dọc tuyến phải chủ động quy hoạch quỹ đất, khu công nghiệp, đô thị, dịch vụ gắn với các nút giao. Nếu không, lợi ích sẽ chủ yếu dừng ở việc rút ngắn thời gian đi lại, trong khi tiềm năng hình thành các cụm sản xuất – dịch vụ mới bị bỏ lỡ. Cao tốc là điều kiện cần cho hạ tầng giao thông miền Trung bứt phá, nhưng cách các tỉnh dùng nó mới là điều kiện đủ.
Thách thức triển khai: Vốn lớn, địa hình khó và bài toán đồng thuận xã hội
Một dự án đầu tư 51.500 tỷ đồng không thể chỉ nhìn ở góc độ cơ hội mà bỏ qua thách thức. Đoàn công tác của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đã yêu cầu làm rõ tính khả thi, hiệu quả đầu tư, khả năng cân đối nguồn vốn, phương án triển khai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Điều này phản ánh đúng mối lo: nếu không chuẩn bị kỹ, dự án có thể rơi vào vòng xoáy chậm tiến độ, đội vốn, gây bức xúc cho người dân vùng dự án.
Địa hình đèo núi hiểm trở tại các đoạn Vi Ô Lăk và Măng Đen, cùng tác động của biến đổi khí hậu, đặt ra yêu cầu cao về khảo sát địa chất, thiết kế và an toàn công trình. Đoàn công tác đã lưu ý tỉnh cần rà soát điều kiện địa hình, địa chất, tác động của biến đổi khí hậu để hạn chế ảnh hưởng đến môi trường và bảo đảm an toàn. Đồng thời, tỉnh phải chủ động phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư với hạ tầng thiết yếu, bảo đảm sinh kế và an sinh cho người dân, nhất là khu vực khó khăn. Nếu bài toán đồng thuận xã hội không được giải quyết sớm, tiến độ 2027–2030 sẽ chỉ là con số trên giấy.
Về nguồn lực, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dành khoảng 119.398 tỷ đồng ngân sách Trung ương cho ba dự án cao tốc, trong đó có Quảng Ngãi – Kon Tum. Quảng Ngãi cam kết bố trí khoảng 2.047 tỷ đồng vốn đối ứng cho dự án. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn: mỗi đồng vốn phải được giải trình bằng hiệu quả cụ thể, từ tăng trưởng kinh tế – xã hội đến đóng góp cho quốc phòng, an ninh như đánh giá của Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Minh Sơn. Sự nghiêm túc trong giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, lựa chọn nhà thầu, chuẩn bị vật liệu, nhân lực sẽ quyết định dự án đi theo kịch bản thành công hay trở thành ví dụ cảnh báo về đầu tư hạ tầng thiếu tính toán.
Kết luận: Cao tốc chỉ là điểm khởi đầu cho một chiến lược kết nối kinh tế vùng mới
Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum, với chiều dài 136,2 km, quy mô 4 làn xe và tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 51.500 tỷ đồng, là phép thử quan trọng cho cách miền Trung – Tây Nguyên nhìn nhận vai trò của hạ tầng trong chiến lược phát triển. Tuyến đường này có thể trở thành trục phát triển mới, tăng cường kết nối biển – cao nguyên – biên giới, khai thác tốt hơn tiềm năng địa phương và gắn phát triển kinh tế – xã hội với bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Nhưng cao tốc không tự động biến thành hành lang kinh tế nếu thiếu quy hoạch đồng bộ, thiếu các cực tăng trưởng dọc tuyến và thiếu sự phối hợp giữa các tỉnh. Quyết tâm của Quảng Ngãi trong việc chuẩn bị hồ sơ, chủ động giải phóng mặt bằng, tái định cư và phối hợp với các bộ, ngành để bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả đầu tư là bước đi đúng hướng. Vấn đề còn lại là biến quyết tâm đó thành cam kết cụ thể, gắn trách nhiệm với từng mốc tiến độ, từng đoạn tuyến. Nếu làm được, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum sẽ không chỉ là một dự án giao thông, mà là biểu tượng cho một giai đoạn mới của kết nối kinh tế vùng ở miền Trung – Tây Nguyên.
