Cán cân quyền lực đổi chiều, nhưng Nhà Trắng vẫn giữ thế chủ động
Quốc hội đối lập là tình thế trong đó đảng kiểm soát cơ quan lập pháp khác với đảng của tổng thống, tạo thêm cơ chế giám sát và thương lượng nhưng không tước quyền hành pháp. Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 đã đưa đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện từ tay đảng Cộng hòa; Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027. Đây là cú đổi chiều đáng kể đối với chính sách đối ngoại Trump, vốn hai năm qua dựa nhiều vào áp thuế, gây sức ép với đồng minh và hành động quân sự ở nước ngoài, trong đó có chiến sự Iran. Phe Dân chủ có thể cản trở dự luật, điều tra chính quyền, giám sát hoạt động và gây sức ép qua ngân sách hay phê chuẩn nhân sự. Tuy vậy, không nên nhầm trở ngại chính trị với quyền kiểm soát hoàn toàn: tổng thống vẫn có quyền chủ động lớn trong đối ngoại và hoạt động quân sự.
Vì thế, thay đổi trước mắt nằm ở chi phí chính trị và thời gian thực hiện, chứ chưa phải sự đảo ngược tự động các quyết định của Nhà Trắng. Phe đối lập có thể buộc chính quyền giải trình nhiều hơn, làm các sáng kiến khó đi qua Quốc hội Mỹ và khiến những lựa chọn gây tranh cãi bị soi xét. Nhưng quyền phủ quyết của tổng thống là rào cản lớn: muốn vượt qua, Quốc hội cần đa số hai phần ba ở mỗi viện, mức ủng hộ khó đạt nếu không có nghị sĩ Cộng hòa cùng tham gia.
Iran: thêm sức ép, chưa chắc chấm dứt chiến dịch
Iran là phép thử cấp bách nhất cho giới hạn của Quốc hội. Các nghị sĩ Dân chủ từng thúc đẩy nghị quyết yêu cầu chấm dứt chiến dịch, nhưng nhiều đề xuất không đủ phiếu; ngay cả nghị quyết vượt qua lưỡng viện cũng không khiến Nhà Trắng đổi hướng. Khi nắm quyền kiểm soát, họ có thể tiếp tục dùng ngân sách quốc phòng, điều trần, yêu cầu báo cáo và việc xem xét đề cử nhân sự để tăng sức ép, buộc chính quyền tham vấn nhiều hơn nếu muốn duy trì chiến dịch. Đây là đòn bẩy đáng kể, song không phải chiếc phanh tức thời đối với tổng tư lệnh.
Bài toán chính sách Mỹ với Iran vì thế vẫn có ba ngả: không kích thêm, tìm lối thoát qua đàm phán hoặc duy trì thế giằng co. Sau tám tháng xung đột, giá xăng tại Mỹ tăng trong khi mức ủng hộ tổng thống giảm; sức ép từ cử tri khiến chiến sự trở thành gánh nặng trong nước, không chỉ là hồ sơ an ninh. Thương lượng có thể hấp dẫn hơn nếu Trump muốn giảm căng thẳng và đáp lại bất mãn về chi phí nhiên liệu. Nhưng nếu ông cảm thấy bị dồn vào thế khó, hành động quân sự quyết liệt hơn cũng không thể loại trừ. Quốc hội có thể làm cái giá chính trị của leo thang cao hơn, chứ chưa chắc ngăn được nó.
Châu Á đối mặt với một Washington khó đoán
Tác động của cuộc đổi chiều cũng sẽ lan tới quan hệ Mỹ châu Á. Sau bầu cử, Trump có thể ưu tiên đàm phán để củng cố di sản chính trị, khiến các đồng minh khu vực lo ngại lợi ích an ninh và kinh tế của họ bị đặt sau những thỏa thuận với Trung Quốc hoặc Triều Tiên. Trong khi đó, lãnh đạo Dân chủ tại Quốc hội được dự báo sẽ giữ lập trường cứng rắn với Trung Quốc. Khoảng cách giữa ưu tiên của Nhà Trắng và quan điểm của Quốc hội có thể khiến tín hiệu từ Washington thiếu nhất quán, buộc các đối tác châu Á phải chuẩn bị cho nhiều kịch bản thay vì trông đợi một đường lối ổn định.
Những hồ sơ thương mại và công nghệ cũng cho thấy vì sao bất đồng này chạm tới đời sống thực tế. Các biện pháp hạn chế có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp công nghệ ở Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, những nơi cung cấp phần cứng thiết yếu cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo của Mỹ. Trong ngắn hạn, lịch ngoại giao dồn dập sẽ là phép thử cho cách Trump lựa chọn: ông dự kiến tới Manila dự hội nghị ASEAN từ ngày 16 đến 18/11, rồi chủ trì hội nghị G20 ngày 14–15/12. Những cuộc gặp ấy có thể hé lộ liệu ông muốn trấn an đồng minh hay theo đuổi các thỏa thuận song phương gây lo ngại.
Thỏa hiệp hay phô diễn quyền lực?
Áp lực sau bầu cử mở ra hai hướng trái ngược: Trump có thể tìm thỏa hiệp để giảm sức ép và tạo thành quả ngoại giao, hoặc hành động cứng rắn hơn nhằm khẳng định quyền lực tổng thống. Một số quan chức Trung Đông cảnh báo chiến thắng của Dân chủ khó khiến tình hình hạ nhiệt ngay; trước khi Quốc hội khóa mới nhóm họp ngày 3/1/2027, Trump vẫn có thể chọn hành động quyết liệt. Điều đó khiến giai đoạn chuyển tiếp trở thành thời điểm nhạy cảm, khi Quốc hội sắp có thêm công cụ nhưng chưa thể dùng chúng để chặn mọi quyết định.
Kết luận hợp lý không phải là Quốc hội Dân chủ sẽ chấm dứt các chính sách đối ngoại gây tranh cãi, mà là sẽ khiến chúng khó triển khai mà không phải trả lời chất vấn, tranh đấu ngân sách và chịu sức ép công chúng. Iran có thể chứng kiến nỗ lực ghìm chiến sự; châu Á có thể phải ứng phó với một chính sách vừa bị Quốc hội tranh luận, vừa chịu ảnh hưởng từ lựa chọn cá nhân của tổng thống. Quốc hội có thể định hình phạm vi và cái giá của các quyết định, nhưng hướng đi cuối cùng còn tùy Trump chọn thương lượng hay đối đầu.
