Cán cân quyền lực đảo chiều, luật pháp khó thông hơn
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ tổng thống để bầu lại các ghế trong Quốc hội, qua đó có thể làm thay đổi cán cân quyền lực giữa Nhà Trắng và cơ quan lập pháp. Sau cuộc bỏ phiếu ngày 3/11, đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027.
Đây là sự đảo chiều có ý nghĩa thiết thực: trước bầu cử, đảng Cộng hòa nắm Quốc hội và giúp Tổng thống Donald Trump thúc đẩy chương trình của chính quyền; nay các đề xuất của Nhà Trắng phải vượt qua phe đối lập. Không có nghĩa mọi sáng kiến đều thất bại, nhưng việc thương lượng sẽ kéo dài và nhượng bộ trở nên khó tránh. Trump cho rằng đảng Cộng hòa hụt kỳ vọng một phần vì ông không trực tiếp có tên trên lá phiếu. Lập luận ấy không đổi được thực tế: từ tháng 1, tổng thống sẽ phải vận động Quốc hội, thay vì dựa vào đa số cùng đảng để biến ưu tiên chính trị thành luật.
Quyền kiểm soát lưỡng viện còn trao phe Dân chủ công cụ giám sát mạnh hơn: điều tra, triệu tập quan chức và gây sức ép thông qua ngân sách. Vì vậy, trở ngại không chỉ nằm ở việc chặn dự luật; các cuộc điều tra có thể chiếm thời gian, làm chính quyền phòng thủ và khiến những ưu tiên khác bị đẩy khỏi nghị trình. Trong nước, quyền lực lập pháp mới có thể biến hai năm cuối nhiệm kỳ thành cuộc mặc cả liên tục. Nhiệm kỳ của Trump dự kiến kết thúc vào tháng 1/2029.
Trở ngại trong nước sẽ chạm tới đời sống cử tri
Quốc hội Mỹ có thể khiến chương trình của tổng thống chậm lại, nhưng tác động cuối cùng không dừng ở Washington. Các nghị sĩ Dân chủ được dự báo sẽ gây sức ép về cách Trump xử lý cuộc chiến với Iran, kéo dài tám tháng, trong bối cảnh giá xăng và dầu diesel tăng khiến cử tri bất bình. Với các hộ gia đình, tranh cãi về ngân sách hay quyền hạn hành pháp có thể trở nên cụ thể qua hóa đơn năng lượng và chi phí đi lại.
Phe Dân chủ cũng có động lực chính trị để tập trung vào những lo ngại gần gũi như chi phí tiện ích, ô nhiễm tiếng ồn và tốc độ mở rộng của trí tuệ nhân tạo. Những vấn đề này khiến giám sát Quốc hội vừa là công cụ kiềm chế Nhà Trắng, vừa là cách đáp lại cử tri. Tuy nhiên, điều tra hay tranh cãi lập pháp tự thân không bảo đảm giá cả sẽ giảm; chúng có thể tạo thêm trách nhiệm giải trình, nhưng cũng làm quyết sách chậm hơn.
Thất bại bầu cử không tự động xóa bỏ các chính sách mang dấu ấn Trump. Tổng thống vẫn có thể phủ quyết dự luật nhằm hạn chế quyền áp thuế, còn Quốc hội phải có đủ sự ủng hộ để vượt qua quyền phủ quyết đó. Bởi vậy, kết quả thực tế sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có tìm được thỏa hiệp hay chọn đối đầu. Với người dân, rủi ro lớn không chỉ là một chính sách cụ thể bị chặn, mà còn là tình trạng bế tắc khiến các vấn đề thiết thân không được xử lý kịp thời.
Đối ngoại: Nhà Trắng còn quyền chủ động, châu Á vẫn chịu sức ép
Ở chính sách đối ngoại, cán cân quyền lực trong Quốc hội không xóa vai trò dẫn dắt của tổng thống. Chính phủ chủ trì ngoại giao, trong khi Quốc hội nắm quyền phân bổ ngân sách; vì thế Nhà Trắng vẫn có ảnh hưởng lớn nhất đối với quan hệ Mỹ Trung, bất kể đảng nào kiểm soát cơ quan lập pháp, theo chuyên gia Drew Thompson tại RSIS. Đây là khác biệt then chốt: trong nước, Quốc hội có thể trực tiếp ngăn hoặc sửa luật; trên trường quốc tế, tổng thống vẫn có dư địa điều hành rộng hơn.
Nhưng dư địa không đồng nghĩa với tự do tuyệt đối. Các nghị sĩ Dân chủ lâu nay ủng hộ lập trường cứng rắn với Bắc Kinh, có thể thúc đẩy hạn chế thương mại và công nghệ, đồng thời tăng ủng hộ Đài Loan. Một nghị trình như vậy có thể va chạm với nỗ lực của Trump nhằm cải thiện quan hệ với Trung Quốc. Thất bại của đảng Cộng hòa cũng làm suy yếu lợi thế đàm phán và thu hẹp không gian hành động của tổng thống.
Châu Á có lý do theo dõi sát sự thay đổi ở Washington: các nền kinh tế trong khu vực phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông và quan tâm đến diễn biến giá dầu. Lịch đối ngoại của Trump cũng dày: ông dự kiến dự hội nghị cấp cao ASEAN tại Manila giữa tháng 11, gặp Chủ tịch Trung Quốc bên lề APEC ở Thâm Quyến, rồi chủ trì hội nghị G20 ngày 14–15/12. Các chuyến đi cho thấy Nhà Trắng vẫn hành động; câu hỏi là liệu nghị trình trong nước và sức ép từ Quốc hội có làm suy giảm khả năng duy trì các thỏa thuận quốc tế hay không.
Giới hạn mới không đồng nghĩa mất quyền lực
Đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng viện tạo ra một giới hạn chính trị rõ rệt đối với chương trình của Trump, nhưng không chuyển toàn bộ quyền lực sang Quốc hội. Các sáng kiến lập pháp và ngân sách sẽ phải đối mặt với giám sát, thương lượng và nguy cơ bị chặn; ngoại giao vẫn là địa hạt mà tổng thống có vai trò quyết định hơn. Nhầm hai mặt trận này sẽ dẫn đến kết luận sai rằng Trump либо có thể làm mọi điều, hoặc đã mất khả năng hành động.
Thước đo thực sự trong những tháng tới sẽ là cách Nhà Trắng cân bằng giữa đối đầu và thỏa hiệp, đồng thời duy trì ủng hộ trong nội bộ đảng Cộng hòa. Những cuộc gặp tại ASEAN, APEC và G20 sẽ cho thấy tổng thống còn giữ được thế chủ động đối ngoại đến đâu; còn các cuộc tranh luận tại Quốc hội sẽ định hình khả năng biến cam kết trong nước thành chính sách. Kết luận: Quốc hội mới không thể thay tổng thống điều hành ngoại giao, nhưng đủ sức khiến chương trình của ông tốn thời gian, dễ tranh chấp và khó đi trọn vẹn.
