An toàn điện cho học sinh: từ khẩu hiệu đến thói quen sống
Giáo dục an toàn điện cho học sinh là quá trình giúp các em hiểu rủi ro khi sử dụng điện, nhận diện hành vi lãng phí năng lượng trong trường học và gia đình, đồng thời hình thành thói quen sử dụng thiết bị điện đúng cách, tiết kiệm và gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Không thể coi đây là một chuyên đề ngoại khóa “cho có”, mà phải là một phần của văn hóa học đường. Sáng 5/10, Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương) tổ chức chương trình “Học sinh với kiến thức sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả” cho hơn 1.000 học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân. Hoạt động nằm trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030, hướng tới trang bị kiến thức và từng bước hình thành thói quen tiết kiệm năng lượng trường học. Điều đáng nói là chương trình không dừng ở các khẩu hiệu “tiết kiệm điện”, mà đi thẳng vào những tình huống đời thường của học sinh.
Hơn 1.000 học sinh học an toàn điện bằng tình huống gần gũi
Điểm mạnh của chương trình tại Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân là cách biến kiến thức khô khan thành trải nghiệm thực tế cho học sinh. Thay vì đọc lý thuyết, các em được tham gia trò chơi “Đúng nhận - Sai lắng nghe” để phân biệt hành vi đúng – sai trong sử dụng điện. Ở trường, các em được dạy tắt đèn, tắt quạt trong giờ ra chơi, tận dụng ánh sáng tự nhiên, chỉ bật thiết bị điện khi cần và đặt điều hòa từ 26°C trở lên. Đây không chỉ là mẹo tiết kiệm năng lượng trường học, mà là bài học về kỷ luật và ý thức cộng đồng. Tại nhà, các hành vi phòng tránh nguy cơ điện cũng được cụ thể hóa: không mở tủ lạnh quá lâu, không cho thức ăn còn nóng vào tủ; không dùng điện thoại khi đang sạc; không dùng nước dập ổ điện cháy; thường xuyên bảo dưỡng thiết bị điện. Khi an toàn điện học sinh gắn với những việc các em gặp mỗi ngày, bài học trở nên dễ nhớ và có khả năng chuyển hóa thành thói quen.
Kết nối kiến thức năng lượng với thực hành và định hướng tương lai
Nhìn rộng hơn, câu chuyện giáo dục an toàn điện chỉ là một phần của giáo dục năng lượng sạch đang được triển khai ở nhiều cấp học. Theo bà Vũ Thị Hạnh – Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục, giáo dục năng lượng sạch giúp người học hiểu mối liên hệ giữa sử dụng năng lượng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Vấn đề nằm ở chỗ: kiến thức có ở lại sau giờ học hay không. Câu trả lời là phải gắn nội dung năng lượng với bài giảng, hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt hằng ngày thay vì những chương trình rời rạc. Thực tế cho thấy ở các trường trung học và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên tại Hà Tĩnh, học sinh không chỉ nghe giảng mà còn thảo luận các loại năng lượng, phân tích ưu – nhược điểm, xây sơ đồ tư duy về mối liên hệ giữa năng lượng xanh và phát triển bền vững, gắn với các dự án năng lượng ở địa phương. Khi giáo dục an toàn điện và năng lượng được đặt trong bối cảnh nghề nghiệp tương lai, học sinh sẽ nhìn vấn đề không chỉ như nghĩa vụ tiết kiệm điện, mà như một phần lựa chọn cuộc sống và nghề nghiệp của mình.
Hình thành thói quen tiết kiệm qua hành động cụ thể, không phải khẩu hiệu
Vì sao nhiều chiến dịch “tiết kiệm điện” nhanh chóng bị lãng quên? Bởi chúng dừng lại ở khẩu hiệu chung chung, thiếu hành vi cụ thể. Các chương trình năng lượng sạch mới đang cố sửa sai điều đó. Tại một trung tâm giáo dục thường xuyên ở Hà Tĩnh, học viên được yêu cầu nêu một việc nên làm và một việc không nên làm khi sử dụng năng lượng trong đời sống hằng ngày, như tắt đèn khi rời phòng, rút sạc khi pin đầy, tranh thủ ánh sáng tự nhiên, không để quạt chạy khi không có người. Người hướng dẫn không chấp nhận câu trả lời kiểu “cố gắng tiết kiệm điện” mà buộc học sinh lựa chọn hành động có thể thực hiện ngay. Đây chính là tinh thần giáo dục an toàn điện hiện đại: dạy ít nhưng sâu, gắn với hành vi cụ thể và lý do phía sau. "Để những hành động này trở thành thói quen, học sinh cần hiểu vì sao phải làm, nhận diện hành vi lãng phí và chủ động lựa chọn cách sử dụng năng lượng phù hợp" – cách tiếp cận được nhấn mạnh trong tài liệu tập huấn.
Quản lý nhà trường: biến an toàn điện thành văn hóa chứ không phải phong trào
Muốn an toàn điện học sinh và tiết kiệm năng lượng trường học đi vào thực tế, nhà trường không thể chỉ trông chờ vài buổi ngoại khóa. Tại Trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân, Ban giám hiệu đặt mục tiêu xây dựng môi trường “Sáng – Xanh – An toàn – Sạch đẹp” và phấn đấu trở thành trường chất lượng cao trong những năm tới. Điều đó cho thấy an toàn điện đã được coi là một phần của chiến lược phát triển chứ không phải phong trào nhất thời. Ở cấp trung học, các cơ sở giáo dục được hướng dẫn dùng một bộ Khung đánh giá để rà soát hiện trạng giáo dục năng lượng và sử dụng năng lượng dựa trên bằng chứng, từ đó xác định ưu tiên và lập kế hoạch cải thiện với nhiệm vụ, người chịu trách nhiệm và thời hạn rõ ràng. Việc chương trình năng lượng sạch được mở rộng tới các trường trung học và trung tâm nghề ở Quảng Trị vào cuối tháng 9 và Hà Tĩnh trong năm 2026 cho thấy xu hướng xem giáo dục an toàn điện như một trục xuyên suốt hoạt động chuyên môn và quản lý nhà trường, chứ không phải hoạt động đơn lẻ. Thông qua các chương trình này, cơ quan quản lý mong muốn học sinh chia sẻ kiến thức, lan tỏa thông điệp sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả tới gia đình và cộng đồng, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và xây dựng lối sống xanh.
