Kỷ lục thi công 17 tháng: bước nhảy hạ tầng hay “canh bạc” tiến độ?
Đường sắt nhẹ Phú Quốc (LRT Phú Quốc) là tuyến đường sắt đô thị dài 17,59 km, trị giá gần 9.000 tỷ đồng, kết nối sân bay quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm quốc tế APEC, được đầu tư theo hình thức BOT và đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ từ thiết kế, thi công đến vận hành chỉ trong vòng 17 tháng. Điểm quan trọng của dự án không phải chỉ là quy mô, mà là tham vọng tiến độ: thi công 17 tháng cho một tuyến đường đôi tương đương gần 36 km đường sắt đô thị. Đây là kỷ lục xây dựng chưa từng có tiền lệ trong lĩnh vực đường sắt nhẹ Phú Quốc, cho thấy các nhà đầu tư đang chấp nhận một mức độ rủi ro cao để kịp phục vụ APEC. Về mặt tích cực, nếu thành công, LRT Phú Quốc sẽ rút thời gian di chuyển từ sân bay đến Nam Đảo xuống khoảng 20 phút, đặt một chuẩn mới cho hạ tầng du lịch – hội nghị. Nhưng tiến độ siêu nhanh luôn đi kèm câu hỏi: chất lượng, an toàn và vận hành có theo kịp?
Ba ca liên tục trên đảo mưa dài: cách “ép” thời gian của dự án
Để đạt mục tiêu lắp ray đầu tiên ngay trong tháng 8/2026 và chạy thử giữa năm 2027, công trường đường sắt nhẹ Phú Quốc duy trì thi công 3 ca liên tục, với gần 600 kỹ sư, giám sát và công nhân làm việc ngày đêm. Đây là cách duy nhất để “ép” đường găng tiến độ trong điều kiện địa chất phức tạp và mùa mưa đến sớm, mưa lớn kéo dài gây ngập úng, cản trở thi công nền đường trên dải phân cách giữa. Không chỉ thời tiết, lớp đất đá cứng tại các hầm buộc nhà thầu phải bỏ phương án đóng cừ thép, chuyển sang đào mở, làm tăng nguy cơ sạt lở mái hầm và đọng nước sau mưa. Việc vừa thi công vừa di dời hệ thống điện, cấp nước hiện hữu, đồng thời phối hợp với dự án nâng cấp ĐT.975 và hệ thống thoát nước chung, khiến bài toán tổ chức thi công phức tạp hơn hẳn một tuyến LRT thông thường. Tốc độ thần tốc đang dựa rất nhiều vào sức người và khả năng xử lý sự cố tại chỗ.
Phối hợp Sun Group – Đường sắt Việt Nam: sức mạnh liên danh hay áp lực chồng áp lực?
LRT Phú Quốc là tuyến đường sắt nhẹ đầu tiên tại Việt Nam được đầu tư hoàn toàn bằng vốn tư nhân, với Sun Group là chủ đầu tư và Tập đoàn Đường sắt Việt Nam (VNR) tham gia trong liên danh thi công cùng CRCC16 của Trung Quốc. Ngày 11/8, liên danh này khởi động gói thầu cung cấp, lắp đặt hệ thống ray khổ 1.435 mm, rãnh 60R2 cho toàn bộ tuyến đi trên cao, mặt đất và ngầm. Đây là bước chuyển từ phần thô sang hiệu chỉnh hệ thống – giai đoạn “nhạy cảm” của mọi dự án đường sắt. Theo Phó Tổng giám đốc VNR Trần Anh Tuấn, trong chưa tới 6 tháng còn lại, họ phải hoàn thành toàn bộ phần hầm và hệ thống phía trên, tương đương gần 36 km đường sắt đô thị, một tốc độ “siêu nhanh” đòi hỏi “nỗ lực đến 200%” từ toàn hệ thống. Cấu trúc liên danh giúp gom kinh nghiệm và công nghệ, nhưng cũng đặt áp lực chính trị và danh tiếng lên cả Sun Group, VNR và địa phương: một vết nứt chất lượng hay trễ tiến độ đều có thể trở thành hình mẫu tiêu cực cho mô hình BOT tư nhân trong hạ tầng đường sắt.
Đường găng tới giữa 2027: hệ thống có kịp hiệu chuẩn cho chạy thử?
Theo lộ trình hiện nay, dự án đặt mục tiêu bắt đầu lắp ray trên các đoạn đi trên mặt đất vào cuối tháng 8/2026, sau đó là các đoạn trên cao và trong hầm vào tháng 10/2026. Từ tháng 1 đến tháng 2/2027, những đoàn tàu 3 toa, tốc độ thiết kế 70–100 km/h, công suất tối đa khoảng 4.500 hành khách/giờ sẽ được đưa về Phú Quốc để lắp thiết bị và chuẩn bị giai đoạn chạy thử. Mốc chạy thử 2027 – dự kiến tháng 6, trước khai thác thương mại vào tháng 8 – là lúc toàn bộ hệ thống điện, tín hiệu, điều khiển phải được hiệu chỉnh đồng bộ. Vấn đề là quỹ thời gian hiệu chuẩn quá ngắn cho một tuyến đường đôi dài 17,59 km với cả ba loại kết cấu: trên cao, mặt đất và ngầm. Nếu phần đào móng và kết cấu hầm vẫn còn khối lượng lớn như Ban quản lý dự án thừa nhận, bất kỳ trễ nào ở nền tảng xây dựng cơ bản sẽ ăn thẳng vào thời gian chạy thử. Khi đó, bài toán không còn là “kịp APEC” mà là “kịp an toàn tối thiểu hay không”.
Tuyến LRT Phú Quốc: lợi ích rõ, rủi ro cũng rõ – cần minh bạch và kiểm soát chất lượng
Nếu hoàn thành đúng kế hoạch, đường sắt nhẹ Phú Quốc sẽ giảm mạnh áp lực giao thông từ sân bay đến Nam đảo và Trung tâm Hội nghị APEC, với thời gian di chuyển chỉ khoảng 20 phút. Đây là lợi ích trực tiếp cho người dân, du khách và cả hình ảnh một Phú Quốc hướng đến hạ tầng hiện đại, thân thiện môi trường. Dự án cũng là phép thử quan trọng cho khả năng các doanh nghiệp Việt Nam cùng đối tác nước ngoài đảm nhận những tuyến đường sắt đô thị phức tạp, khẳng định vị thế của ngành đường sắt trong hệ sinh thái hạ tầng quốc gia. Tuy vậy, kỷ lục thi công 17 tháng không nên được tôn vinh nếu đánh đổi bằng rủi ro an toàn hoặc vận hành. Điều cần được theo dõi sát sao là các báo cáo chất lượng thi công, kết quả chạy thử 2027 và cơ chế giám sát độc lập. Nếu LRT Phú Quốc vừa đạt kỷ lục xây dựng, vừa vận hành ổn định, nó sẽ mở đường cho mô hình BOT tư nhân trong đường sắt nhẹ. Ngược lại, một dự án vội vã, lỗi lặp lại sẽ để lại “di sản” chi phí và nghi ngờ lâu dài hơn bất kỳ sự kiện APEC nào.
