Tái thiết không thể chỉ là mở rộng đường
Tái thiết Vĩnh Hưng là quá trình tổ chức lại không gian đô thị, giao thông và các tiện ích thiết yếu để khu vực phát triển an toàn, thuận tiện mà không vượt quá sức chịu tải của hạ tầng. Đây phải là một dự án đồng bộ, không phải cuộc chạy đua xây nhà rồi mới tìm cách xử lý ùn tắc, ngập úng và thiếu dịch vụ công.
Tại tọa đàm về tái thiết đô thị phường Vĩnh Hưng chiều 20/10, PGS.TS Trần Đình Thiên cảnh báo sự lệch pha giữa năng lực hạ tầng và nhu cầu sống đang tạo ra chi phí xã hội lớn. Với người dân, cái giá ấy hiện ra trong thời gian đi lại kéo dài, khó tiếp cận dịch vụ thiết yếu và những bất tiện thường nhật. Vĩnh Hưng ở gần trung tâm nhưng mạng lưới ngõ nhỏ, manh mún vẫn hạn chế kết nối; nhiều ngõ chỉ rộng 3–4 m, khiến xe cứu thương và xe chữa cháy có thể khó tiếp cận khi khẩn cấp.
Vì vậy, mục tiêu không nên dừng ở việc tăng diện tích đường. Nếu nhà ở và dân số tăng trước khi giao thông, cấp thoát nước, trường học, y tế và không gian xanh sẵn sàng, điểm nghẽn cũ sẽ chỉ được chuyển sang một khu đô thị mới. Thước đo thành công phải là hạ tầng Vĩnh Hưng có đáp ứng được nhu cầu sống thực tế hay không.
Đại lộ 60 m và cầu Cự Khối: cơ hội kèm áp lực
Dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đang được lấy ý kiến định hướng thay thế mạng lưới ngõ hẹp bằng hệ thống đường nhiều cấp, từ các tuyến nội bộ đến trục lớn. Phạm vi nghiên cứu khoảng 447 ha, trong đó 206,1 ha dự kiến tái thiết và 240,9 ha cải tạo, chỉnh trang. Quy mô ấy đòi hỏi lựa chọn giải pháp phù hợp từng khu vực, thay vì áp một cách làm duy nhất lên toàn địa bàn.
Điểm nhấn là đại lộ 60 m, dự kiến có 4–10 làn xe, kết nối các cụm dân cư với mạng lưới vành đai; các tuyến khác được định hướng rộng 7–13,5 m, 15 m, 21,5 m và 40 m. Nếu được phối hợp với cầu Cự Khối, trục giao thông này có thể tăng kết nối nội vùng và liên kết qua sông Hồng về phía Long Biên cùng các khu vực kinh tế phía Đông.
Nhưng đường lớn không tự động tạo ra đô thị đáng sống. Đại lộ có thể giải tỏa một phần lưu thông, song cũng có nguy cơ kéo theo tăng mật độ xây dựng và nhu cầu đi lại nếu nhà ở, dịch vụ và tiện ích phát triển nhanh hơn năng lực phục vụ. Quy hoạch giao thông phải gắn với vận tải công cộng, cấp thoát nước, công trình công cộng và không gian xanh; nếu không, kết nối tốt hơn chỉ khiến lượng người và phương tiện dồn về một hạ tầng chưa sẵn sàng.
Huy động vốn tư nhân nhưng phải chọn đúng nhà đầu tư
Nguồn lực Nhà nước có giới hạn trong khi nhu cầu vốn cho phát triển đô thị và hạ tầng rất lớn. PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng cần huy động nguồn lực tư nhân, đồng thời lựa chọn doanh nghiệp đủ năng lực để thực hiện những dự án quy mô lớn như Vĩnh Hưng. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng thu hút vốn không thể được xem như mục tiêu tự thân.
Nhà đầu tư cần được đánh giá không chỉ qua khả năng huy động vốn mà còn qua năng lực triển khai đồng bộ, bảo đảm tiến độ và tuân thủ quy hoạch. Cùng với đó, công khai thông tin và giám sát thực hiện phải đủ chặt để lợi ích phát triển đô thị không lấn át yêu cầu về hạ tầng và chất lượng sống. Nếu các dự án nhà ở tiến nhanh còn đường sá, cấp thoát nước và dịch vụ công đi sau, người dân sẽ gánh hậu quả của sự thiếu phối hợp.
Bài toán còn bao gồm sinh kế và ổn định đời sống trong quá trình di dời. Nếu phương án chỉ bố trí nơi ở mới mà không tính đến việc làm, đào tạo nghề và cơ hội kinh doanh, người dân có thể gặp khó khăn sau khi chuyển chỗ ở. Huy động vốn tư nhân chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cơ chế bảo vệ quyền lợi cư dân và tiêu chí rõ ràng về kết quả xã hội.
Phân kỳ là cách tránh tạo điểm nghẽn mới
Phân kỳ triển khai rõ ràng là điều kiện để quy hoạch không biến thành danh mục công trình rời rạc. Mỗi giai đoạn cần xác định khu vực ưu tiên, hạng mục sẽ làm và kết quả phải đạt; cách này giúp bố trí nguồn lực chủ động hơn, hạn chế đầu tư dàn trải hoặc kéo dài thiếu kết nối. Thứ tự ưu tiên nên đặt hạ tầng thiết yếu song hành với phát triển nhà ở, thay vì đợi dân cư tăng mới bổ sung.
Các phương án cụ thể vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện. Từ ngày 12/10, phường đã tiếp nhận hơn 300 ý kiến; ngày 14/10, các cuộc đối thoại trực tiếp tại khu dân cư được tổ chức để trao đổi về tái thiết, mật độ xây dựng, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Ý kiến cư dân cần được phản ánh vào phương án cuối cùng, bởi người sống tại địa bàn hiểu rõ những điểm nghẽn và nhu cầu hằng ngày.
Kết luận, đại lộ 60 m và cầu Cự Khối mở ra cơ hội tái cấu trúc Vĩnh Hưng, nhưng không thể thay thế việc đầu tư đúng lúc cho giao thông, cấp thoát nước và tiện ích công cộng. Muốn tái thiết bền vững, Hà Nội cần chọn nhà đầu tư đủ năng lực, công khai giám sát và phân kỳ dự án theo sức tải thực tế. Mở đường phải đi cùng năng lực phục vụ; nếu không, đô thị mới sẽ mang theo chính những điểm nghẽn mà quy hoạch muốn xóa bỏ.
