Loạt dự án 10 tỷ USD: Đòn bẩy tăng trưởng hay bài kiểm tra năng lực triển khai?
Loạt dự án hạ tầng TP.HCM dự kiến khởi công dịp 2/9 là chuỗi công trình giao thông trọng điểm và hạ tầng kinh tế – xã hội được thiết kế để thúc đẩy tăng trưởng, cải thiện kết nối vùng và định hình lại cấu trúc đô thị trong vài năm tới, đồng thời kiểm tra khả năng phối hợp giữa chính quyền và khu vực tư nhân trong đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Nếu chỉ nhìn vào cụm từ “10 tỷ USD”, nhiều người sẽ nghĩ đây là câu chuyện tiền, nhưng bản chất lại là câu chuyện về tốc độ và chất lượng phát triển. Nửa đầu năm, kinh tế TP.HCM tăng 8,55%, mức cao nhất 10 năm nhưng vẫn thấp hơn mục tiêu 10,2% hơn 1,4 điểm phần trăm. Với quy mô kinh tế trên 3 triệu tỷ đồng, thêm 1% tăng trưởng của Thành phố được tính toán đóng góp 0,24% cho cả nước. Nghĩa là mỗi quyết định hạ tầng lúc này không chỉ là chuyện riêng của đô thị phía Nam.
Những trụ cột hạ tầng: Đường sắt, đường bộ, cảng biển và không gian đô thị mới
Thành phố tuy chưa công bố đầy đủ danh mục, nhưng định hướng đã rõ: tập trung vào các dự án hạ tầng TP.HCM mang tính trụ cột cho tăng trưởng. Chủ tịch UBND Thành phố khẳng định loạt công trình sẽ bao gồm đường sắt, đường bộ, cảng biển và các dự án hạ tầng kinh tế – xã hội. Đây đều là những công trình giao thông trọng điểm và chuỗi hạ tầng mềm – cứng quyết định năng lực cạnh tranh vùng đô thị. Đường sắt đô thị và các tuyến đường bộ chiến lược giúp giảm kẹt xe, mở rộng trục phát triển ra khỏi khu lõi, tạo sức ép tích cực lên việc tái cấu trúc các khu công nghiệp theo hướng hiện đại, ít ô nhiễm hơn. Cảng biển và hạ tầng logistics là xương sống xuất khẩu, dịch vụ và thương mại; nếu triển khai đúng tiến độ, chúng có thể dịch chuyển dòng hàng hóa, dịch vụ cả vùng phía Nam. Hạ tầng kinh tế – xã hội (y tế, giáo dục, văn hóa) lại là nền tảng để giữ chân nhân lực chất lượng cao – điều mà một đô thị tham vọng tăng trưởng hai con số không thể xem nhẹ.
Tư nhân dẫn dắt, đầu tư công tạo nhịp: Cơ chế mới cho phát triển đô thị
Điểm đáng chú ý nhất trong động thái khởi công là vai trò đảo chiều giữa vốn tư nhân và đầu tư công. Phần lớn các dự án trọng điểm từ đầu năm được triển khai bằng nguồn lực tư nhân, trong khi vốn công giữ vai trò dẫn dắt và tạo động lực. Đây là lựa chọn mang tính bắt buộc: giai đoạn 2026–2030, Thành phố cần khoảng 3,2 triệu tỷ đồng cho đầu tư phát triển, nhưng ngân sách chỉ cân đối được 1–1,2 triệu tỷ, phần còn lại phải huy động từ bên ngoài. Sự tham gia của các doanh nghiệp đầu ngành như Vingroup, Sungroup, Masterise Group, THACO không chỉ là chuyện tiền, mà là lời cam kết về tiến độ, công nghệ và quản trị dự án. Nếu cơ chế phối hợp tuần – tháng giữa chính quyền và nhà đầu tư vận hành đúng như đã thống nhất, loạt công trình giao thông trọng điểm và hạ tầng xã hội sẽ trở thành ví dụ hiếm hoi cho mô hình tư nhân dẫn dắt, Nhà nước điều phối – điều mà nhiều địa phương khác vẫn loay hoay tìm cách.
Áp lực mục tiêu tăng trưởng hai con số và bốn "nút thắt" đô thị
Loạt khởi công dịp 2/9 không diễn ra trong khoảng trống chính sách. Người đứng đầu UBND Thành phố yêu cầu trong 6 tháng còn lại phải đạt hai mục tiêu: tăng trưởng 10,2% và thu ngân sách 1 triệu tỷ đồng. Để làm được, tăng trưởng quý 3 phải vượt 11%, quý 4 vượt 12%. Đây là các ngưỡng chỉ có thể đạt nếu những dự án hạ tầng TP.HCM mới khởi động nhanh chóng tạo giá trị gia tăng. Song song, Thành phố nhận nhiệm vụ xử lý bốn tồn tại: ô nhiễm, ngập nước, kẹt xe và tiến tới không ma túy. Các công trình giao thông trọng điểm và đầu tư cơ sở hạ tầng đô thị chỉ thực sự có ý nghĩa nếu gắn với việc giảm kẹt xe, cải thiện môi trường và hệ thống thoát nước. Nếu loạt dự án mới lặp lại mô thức trải bê tông nhưng bỏ quên cấu trúc xanh – sạch thì mục tiêu phát triển đô thị 2025–2030 sẽ sớm chạm trần.
Kết luận: Bộ mặt đô thị mới sẽ được quyết định bởi tiến độ và chất lượng
Trong bối cảnh mỗi 1% tăng trưởng của Thành phố đóng góp 0,24% cho cả nước, loạt dự án dịp 2/9 là bước đi chiến lược chứ không phải phong trào. Câu hỏi không còn là “có nên đầu tư hạ tầng hay không” mà là “có biến được hạ tầng thành tăng trưởng và chất lượng sống hay không”. Thành phố đã có những tín hiệu tích cực: cơ chế kiểm tra tiến độ hàng tuần – hàng tháng, cam kết huy động tối đa nguồn lực tài chính, nhân lực, công nghệ, cùng cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn xử lý hồ sơ và hoàn thiện môi trường đầu tư. Nếu các cam kết này đi vào thực thi, các công trình sẽ không chỉ giải ngân nhanh mà còn tạo sức bật cho sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ, xuất khẩu và tiêu dùng. Bộ mặt đô thị mới trong ba năm tới sẽ được quyết định bởi việc Thành phố có giữ được nhịp này hay không.
